PlusReportage

La Palma bedekt onder dikke laag as: ‘Elk uur bezem ik de vloer van de zaak’

De vulkaan beheerst al twee maanden de levens van de bewoners van La Palma, dag en nacht. Overdag ruimen ze as op, ‘s nachts voelen ze soms een aardschok en horen ze de Cumbre Vieja brullen. La Palma hunkert naar de dag dat het beest gaat rusten.

Edwin Winkels
Bijna twee maanden nu houdt de Cumbre Vieja het kleine Canarische eiland en een groot deel van zijn 83.000 bewoners in een ijzeren greep, sinds hij op 19 september de druk van het magma vanuit het hart van de aarde niet meer kon weerstaan.  Beeld EPA
Bijna twee maanden nu houdt de Cumbre Vieja het kleine Canarische eiland en een groot deel van zijn 83.000 bewoners in een ijzeren greep, sinds hij op 19 september de druk van het magma vanuit het hart van de aarde niet meer kon weerstaan.Beeld EPA

Een kleine groep geiten mekkert luid achter een hek in een zwart landschap. Ze lijken honger te hebben. In een laag van 10 centimeter neergedaalde as van de vulkaan, die op zo’n 3 kilometer achter hen onafgebroken zwarte wolken hoog de lucht in spuwt, zijn geen verse sporen te zien van voetstappen of autobanden. Ook de geiten zijn besmeurd, zoals alles aan de westkant van La Palma. Er is geen ontkomen aan de as, die bij de harde noordoostelijke passaat deze dagen als een zandstorm vanaf de vulkanische bergkam over de vlakte raast.

Wegwerkers zijn onophoudelijk bezig de wegen vrij te maken, een hopeloze sisyfusarbeid. Hetzelfde voor de mensen thuis. “Elk uur bezem ik even de vloer van de zaak, elke dag,” verzucht de eigenaresse van een kantoorboekhandel in het centrum van Los Llanos de Aridane. “Maar gelukkig heb ik nog iets om schoon te vegen. Vele anderen niet meer.”

Bijna twee maanden nu houdt de Cumbre Vieja het kleine Canarische eiland en een groot deel van zijn 83.000 bewoners in een ijzeren greep, sinds hij op 19 september de druk van het magma vanuit het hart van de aarde niet meer kon weerstaan. Tijd of gelegenheid om aan de wederopbouw te werken is er niet of nauwelijks - zolang de vulkaan niet tot rust komt, is er weinig te doen. De geologen zijn voorzichtig optimistisch, nu de laatste dagen de aardschokken en de uitstoot van schadelijke gassen verminderen. Maar ze durven niets te voorspellen. Het is lang niet de eerste eruptie op La Palma, maar wel de meest grillige.

Herstel

Inés María Tomé (62) staat bij een bushalte in El Paso, de onvermijdelijke rookpluim aan de horizon. Drie jaar geleden is ze vanuit Cuba hier terechtgekomen. “Op Cuba hebben we bijna elk jaar de cyclonen. Die komen, verwoesten in een paar uur alles, maar trekken dan snel weer weg, zodat je aan het herstel kan beginnen. Dit is anders, zwaarder. Het houdt nooit op.” De inwoners van La Palma, dat minder toeristisch is dan de grotere buureilanden, zijn gewend op een vulkaan te wonen. De ouderen hebben al twee uitbarstingen meegemaakt, in 1947 en 1971. Maar dit is anders, zeggen ze. De lavastromen hebben nu voor veel meer schade gezorgd, vooral omdat de aarde iets noordelijker openscheurde, in een dichter bebouwd gebied. Zo’n 2000 mensen zijn hun huis of bedrijf kwijtgeraakt, in totaal zijn vanwege het gevaar 7000 bewoners geëvacueerd uit de zona de exclusión, ook al staan hun huizen daar nog onbeschadigd overeind; de overheid wil geen risico’s nemen.

Wel mogen de mensen onder begeleiding van een lid van de burgerbescherming af en toe naar hun woning toe, om het vee te voeren, de steeds dikkere laag as van de platte daken te vegen of spullen te halen die ze nodig hebben.

Raquel Martín (80) en Eladio Rodríguez (84) zijn net even met hun dochter Mari bij hun verlaten huis in La Laguna geweest. Al weken verblijven ze in het hotel Valle Aridane, waar bijna alle 44 kamers door de overheid zijn gereserveerd voor mensen die hun huis zijn verloren of die zijn geëvacueerd. “Het is heel zwaar,” zegt Raquel. “Thuis hebben we de ruimte, onze tuin, al onze spullen. Hier zitten we op een kleine kamer met twee bedden en meer niet. Er wordt goed voor ons gezorgd, elke dag wordt ontbijt bezorgd, en we mogen ‘s middags en ‘s avonds gratis in bepaalde restaurants eten. Maar dat is wel heel vermoeiend, op onze leeftijd.”

“Mijn vader is met de dag meer gedesoriënteerd. Maar wat kunnen we doen?” vraagt dochter Mari. “Tegen de natuur is niet te vechten.”

Door de regering in Madrid is in totaal bijna 300 miljoen euro beloofd om de gevolgen van de uitbarsting te compenseren. De eerste tientallen miljoenen gaan naar een programma om woningen beschikbaar te stellen voor de zwaarst getroffenen. De eerste achttien worden binnenkort opgeleverd.

null Beeld EPA
Beeld EPA

Hotel

Zo’n tweehonderd andere gedupeerden verblijven in een luxueuzer hotel op de zuidpunt van La Palma, wat voor velen echter een handicap is nu alle wegen daarvandaan naar Los Llanos, het centrale plaatsje op de grote vlakte, door de lava zijn overstroomd. Nu moeten ze langs de oostkust reizen, waardoor ze niet een half uur maar drie keer zo lang onderweg zijn - via een bochtige weg moet een bergpas van meer dan 1000 meter hoogte worden overwonnen.

Bij de ingang van hotel Villa Aridane staat een vrouw met een boodschappentas. Ja, ze is haar huis kwijtgeraakt, knikt ze bevestigend. “Maar ik kan er niet over praten, dan wordt me het te veel,” excuseert ze zich.

Karel en Marja Brummer zijn er op het oog iets nuchterder onder, ook al zijn ze werkelijk alles kwijtgeraakt: hun eigen woning plus de twee vakantiehuisjes die ze verhuurden, op hun stuk grond van 6000 vierkante meter in El Paraíso. Dat betekent ‘het paradijs’ en werd als eerste door de machtige, metershoge lavastroom bedolven, enkele dagen na de eruptie.

“We waren voor een huwelijk even in Nederland toen de uitbarsting plaatsvond. Er was al weken voor gewaarschuwd, dus hadden we wel een doos met documenten bij vrienden afgegeven, maar toen dachten we nog: wat overdreven allemaal,” vertelt het Brabantse echtpaar. De gasten die op dat moment in een van de huisjes waren vluchtten na de eruptie halsoverkop weg, vrijwel alles achterlatend.

Karel en Marja vlogen direct terug naar La Palma, waar ze zich in 2018 vestigden. “Je staat er dan geen moment bij stil dat zo’n uitbarsting eens kan komen. En dan zo heftig. Ook de palmeros zelf zijn er enorm door verrast, dit is echt van een andere orde dan de vorige uitbraken.”

Net buiten de afgesloten zone verblijven ze nu in een huis van vrienden. De verzekering heeft hen al uitbetaald omdat de overheid de eruptie als nationale ramp heeft bestempeld. “We willen graag op La Palma blijven, iets nieuws opzetten,” zegt Karel, “maar er is maar heel weinig beschikbaar hier, en erg duur. Er is nu ineens veel minder bewoonbare grond beschikbaar.”

null Beeld AFP
Beeld AFP

Bananen

Wanneer de vulkaan eindelijk stopt lava uit te spuwen, kan het nog zeker een jaar duren voordat die is afgekoeld, en langer voordat er, op de dan zeer vruchtbare grond, weer kan worden gebouwd of verbouwd. Want behalve woningen zijn ook veel bananenplantages verloren gegaan, het exportproduct van La Palma. De schade voor de sector wordt voorlopig op 100 miljoen euro geschat.

En al is het toerisme minder belangrijk voor de eilandeconomie, de reizigers zullen wel gemist worden. Vliegen naar La Palma is onzeker; afhankelijk van de wind kunnen de vliegtuigen er wel of niet landen. Wel is na de uitbarsting het dagtoerisme op gang gekomen. Voor 120 euro varen toeristen vanaf Tenerife heen en weer en krijgen ze een excursie met als hoogtepunt het aanschouwen van de vulkaan bij het kerkje van Tajuya dat het belangrijkste uitkijkpunt is geworden.

“Als je een keer een actieve vulkaan kunt zien, dan grijp je die kans aan,” zeggen Ana, Maria Jesus en Natalia uit Madrid, die met tientallen anderen op het pleintje voor de kerk staan, allemaal met mondkapjes en brillen op als bescherming tegen de as. De excursies zijn voor weken volgeboekt. Rosi Perez is daar blij om. Zij is de gids en vindt het geen ‘ramptoerisme’. “De eerste weken na de uitbarsting had ik geen werk meer, dus dit komt me goed uit. Zo lang de mensen maar respectvol zijn en onze situatie begrijpen.”

Meer over