PlusAnalyse

Komt Poetin met een oorlogsverklaring? Het Westen wacht gespannen op wat hij op Overwinningsdag gaat zeggen

Zwaar Russisch legermaterieel reed woensdag al door de straten van Moskou tijdens een repetitie voor Overwinningsdag. Beeld YURI KOCHETKOV/EPA
Zwaar Russisch legermaterieel reed woensdag al door de straten van Moskou tijdens een repetitie voor Overwinningsdag.Beeld YURI KOCHETKOV/EPA

Maandag viert Rusland de Overwinningsdag, de dag dat nazi-Duitsland werd verslagen, nu 77 jaar geleden. Een overwinningsspeech zit er voor Vladimir Poetin niet in, het Westen wacht in spanning af waar hij wel mee zal komen.

Tom Kieft

Het belooft hoe dan ook een spektakel te worden, maandag op het Rode Plein in Moskou. Tienduizend troepen, een enorme stoet terreinvoertuigen, tanks, infanteriegevechtsvoertuigen, raket- en artilleriesystemen en raketafweersystemen zullen, toegejuicht door massa’s Russen, door de straten van de Russische hoofdstad gaan. Alles onder toeziend oog van president Vladimir Poetin, die traditiegetrouw die dag ook zijn volk zal toespreken.

Het vertoon van de Russische militaire grandeur is onder Poetins leiderschap vast onderdeel geworden van Overwinningsdag. In Rusland, en in veel andere landen van de voormalige Sovjet-Unie, wordt op 9 mei de overwinning gevierd op nazi-Duitsland en worden de 27 miljoen (!) slachtoffers van de Sovjet-Unie herdacht die zijn gevallen tijdens wat de Russen de Grote Vaderlandse Oorlog noemen. Maar de oorlog die de Russen in Oekraïne voeren hangt dit jaar hangt als een donkere wolk boven Overwinningsdag.

Moeizame strijd

Veel Westerse analytici denken dat Poetin had gehoopt – en verwacht – op 9 mei óók de overwinning te vieren op wat hij de neonazi’s in Oekraïne noemt. Maar de op 24 februari begonnen ‘speciale militaire operatie’ – zoals Moskou de oorlog noemt – is een slepende, inmiddels 73 dagen durende strijd geworden. De opmars richting Kiev is afgewend en ook van ‘de bevrijding’ van de Donbas – het huidige doel van Rusland – verloopt moeizaam. Alleen Cherson in het zuiden van Oekraïne is volledig onder Russisch gezag komen te staan, en Marioepol bijna, al houden daar, ondanks een nieuw offensief, nog altijd Oekraïense troepen stand in de Azov-staalfabriek.

Zelfs Poetinvriend Aleksandr Loekasjenko, de president van buurland Belarus, zei in een opmerkelijk interview met persbureau AP dat de operatie in Oekraïne ook naar zijn oordeel ‘wel heel lang duurt’.

Het maakt dat het Westen in afwachting is van wat Poetin maandag zal doen en zeggen. De overwinning uitroepen en de oorlog in Oekraïne beëindigen zal hij in elk geval niet, denken Westerse waarnemers. De geboekte winst is te gering om als overwinning aan de Russische bevolking te kunnen verkopen.

Westerse speculaties

Luisterend naar de retoriek van de Russische regering en de, streng door het Kremlin geregisseerde, Russische staats-tv lijken de Russen ook te worden klaargestoomd voor verdere escalatie. In de eerste plaats in Oekraïne, maar ook het inzetten van nucleaire wapens tegen de Navo en haar lidstaten vanwege hun hulp aan Oekraïne wordt met enige regelmaat geopperd.

Westerse inlichtingendiensten lijken er vooralsnog van uit te gaan dat dat soort dreigtaal vooral is bedoeld om de Navo af te schrikken. De Amerikanen en Britten houden er intussen wel rekening mee dat Poetin de oorlog maandag verder kan opschalen. Hij zou het zelfs officieel een oorlog kunnen gaan noemen, in plaats van een speciale militaire operatie. Als het om een oorlog gaat kan hij tot grootschalige mobilisatie van de Russische bevolking overgaan. Die extra mankracht kan hij goed gebruiken, na de grote verliezen die de Russen tot nu toe hebben geleden op het slagveld in Oekraïne.

Pijnlijke erkenning

Zo’n zet is echter niet zonder risico’s voor de Russische president. Nu nog geniet hij brede steun in eigen land en is openlijk verzet onder Russen (uit angst, steun of moedeloosheid) vrijwel onzichtbaar. Maar opschalen zou een pijnlijke erkenning van falen betekenen – terwijl het Russische volk steeds is voorgehouden dat alles in Oekraïne op rolletjes loopt.

Bovendien heeft het verleden vaker uitgewezen dat massale mobilisatie tot verzet kan leiden. Vooralsnog zijn vooral manschappen uit plattelandsgebieden ingezet – en gesneuveld – in Oekraïne. Mochten jonge Moskovieten en Sint-Petersburgers massaal naar de frontlinie worden gestuurd, kan het sentiment zomaar omslaan.

Door het Kremlin worden de speculaties over algehele mobilisatie en een oorlogsverklaring als onzin afgedaan. “Er is geen enkele kans dat dat gaat gebeuren,” aldus woordvoerder Dmitri Peskov. “Dat is onzin.”

Op vergelijkbare wijze werden ook plannen voor de inval in Oekraïne tot het laatste moment door de Russische leiding ontkend. De ogen zijn maandag gericht op Poetin – de enige die echt weet wat de volgende stap is.