PlusAchtergrond

Jonge Russen vrezen dienstplicht: ‘Kan nog geen vlieg doodmaken, laat staan een mens’

Moskou begint het effect van zware internationale sancties te voelen. Jonge Russen zien hun toekomst in duigen vallen, vrezen de dienstplicht en proberen weg te komen.

Karlijn van Houwelingen
Agenten pakken een jonge demonstrant op tijden een protest in Sint Petersburg op donderdag 24 februari. Beeld AP
Agenten pakken een jonge demonstrant op tijden een protest in Sint Petersburg op donderdag 24 februari.Beeld AP

Met zijn ouders praat Maxim (17) uit Moskou al dagen over dezelfde vraag: kan hij nog in Nederland gaan studeren? Maxim, een jongen die graag zijn eigen videogames bouwt, is na een lang proces toegelaten tot de opleiding tot game designer aan de Hanzehogeschool Groningen. In de komende maanden moet hij de middelbare school in Moskou afronden. Met zijn diploma kan hij dan zijn visum aanvragen om in september met zijn studie te beginnen.

Maar na de Russische aanval op Oekraïne hebben enkele Europese landen al gezegd geen visa meer uit te geven aan Russische burgers. De Belgische minister van immigratie stelt voor in de hele EU visa-procedures stop te zetten. Voor toelating tot een Russische universiteit is het nu te laat. Als Maxim in juli, als hij 18 wordt, niet kan laten zien dat hij gaat studeren, moet hij het Russische leger in. “Mijn ouders maken zich heel veel zorgen, of beter: ze zijn doodsbang,” vertelt Maxim vanuit Moskou.

Emigratie

De stad begint de effecten van internationale sancties te voelen. De week begon met rijen voor geldautomaten. Buitenlandse bedrijven trekken zich terug en de roebel is ineens dertig procent minder waard. Vooral jonge Russen willen weg. Google signaleert de afgelopen twee weken een hoge piek in het gebruik van het zoekwoord ‘emigratie’ in Rusland, vooral in liberale steden als Sint Petersburg en Moskou. Maar vertrekken is een hele opgave.

Tanya, een socialmediamanager en moeder van een zoon van 7, kon met haar partner nog net in Spanje komen. Ze had al plannen om daarheen te verhuizen, omdat Rusland geen fijne plek is voor een gezin met twee moeders. Afgelopen weekend is ze op stel en sprong vertrokken met niet meer dan een paar tassen. Ze kon nog terecht in een vliegtuig naar Qatar, nu het Europese luchtruim grotendeels gesloten is voor vliegtuigen uit Rusland.

Zo kon ze met een grote omweg toch naar Barcelona reizen. Voor nu heeft ze een toeristenvisum, maar ook zij vreest dat Europa haar niet meer voor langere tijd welkom zal heten omdat ze Russisch is. “We moeten over twee, drie maanden een besluit nemen. We denken dat het beter is om hier te blijven, want als mijn zoon ouder wordt moet hij ook in het leger. Dat nóóit!”

Geblokkeerde rekeningen

Tanya’s vrienden willen ook weg, vertelt ze. Maar makkelijk is dat niet. Dollars en euro’s zijn niet meer te krijgen in Rusland, en veel Russische rekeningen in het buitenland zijn geblokkeerd. Niet iedereen kan op afstand blijven werken, zoals zij, en een visum heeft lang niet iedereen. “Ze zijn bang om hun familie achter te laten en weten niet hoe het moet zonder geld.”

Maxim is geen zoon van een Kremlin-strateeg of een invloedrijke oligarch, maar vreest evengoed dat hij Europa niet meer in mag en overgeleverd zal zijn aan de dienstplicht. Oekraïne verspreidt beelden van piepjonge Russische krijgsgevangen. Ze moeten van de Oekraïners hun moeder bellen om te vertellen dat ze anders dan de Russische tv voorspiegelt wel degelijk een echte, wrede oorlog voeren in het buurland.

Angst

Maxim probeert maar niet te veel na te denken. Hij kijkt ‘natuurlijk’ niet naar de Russische staatstelevisie en volgt het nieuws beperkt, zegt hij, ‘uit angst’. “Ik kan het me echt heel moeilijk voorstellen, ik in het leger met een wapen. Ik kan nog geen vlieg doodmaken, laat staan een mens.”

Van politiek houdt hij niet, maar op school ging het deze week over niets anders dan de oorlog. De meeste klasgenoten, tieners van 17 en 18, vinden het een ramp. “Ze vinden dat er helemaal geen oorlog zou moeten zijn, en daar kan ik het mee eens zijn,” zegt Maxim. “Misschien twee of drie vonden het oké, maar de meerderheid vond het niks.”

Russen die naar staats-tv kijken geloven oprecht, merkt Tanya, dat Poetin Oekraïne aan het bevrijden is. Er is ook protest in Russische steden, maar veel kritische Russen zijn voorzichtig uit vrees dat ze gearresteerd worden voor anti-oorlogsberichten. Ook Maxim en Tanya houden hun achternamen liever uit de media. “Ik respecteer die mensen enorm,” zegt Tanya over stadsgenoten die de straat op gaan. “Maar het is zó, zó gevaarlijk. Mensen doen er in Rusland niet toe, ze gooien je zomaar in de gevangenis. Ik denk niet dat ik het zou durven. Het betekent voor de overheid niks, maar je kunt wel alles kwijtraken.”

Meer over