PlusAchtergrond

Johnson is wéér in opspraak. Wacht hem hetzelfde lot als Churchill?

Premier Boris Johnson en minister Shiri Sunak (links) eind oktober tijdens een bezoek aan een brouwerij in Londen. Beide bewindslieden hebben een boete gekregen voor het schenden van de coronaregels. Beeld Dan Kitwood/Getty Images
Premier Boris Johnson en minister Shiri Sunak (links) eind oktober tijdens een bezoek aan een brouwerij in Londen. Beide bewindslieden hebben een boete gekregen voor het schenden van de coronaregels.Beeld Dan Kitwood/Getty Images

Boris Johnson krijgt een boete voor het overtreden van de coronamaatregelen. Niet eerder werd een regerende Britse premier op de bon geslingerd. Maar waar Johnsons politieke toekomst enkele maanden geleden nog aan een zijden draadje hing, blijft het nu stil. Voorlopig althans.

Sam de Graaff

Opeens was hij daar, de Britse premier Boris Johnson. Lopend door de straten van Kiev, de Oekraïense president Volodimir Zelenski aan zijn zij, handenschuddend met inwoners. Na de wandeling zei Johnson meer hulp toe: méér economische en militaire steun, méér sancties tegen Rusland.

Om veiligheidsredenen was het bezoek van Boris Johnson, afgelopen zondag, strikt geheim gehouden. Maar ook voor de beeldvorming was het verrassingseffect mooi meegenomen. Zoals de Britse krant The Guardian het omschreef: Johnsons bezoek normaliseerde de situatie in Kiev en maakte Johnson extra bijzonder.

Twee dagen later, op dinsdag, zagen we een heel andere Johnson. De premier moest door het stof. De rechter had hem een geldboete opgelegd – als eerste Britse premier ooit tijdens zijn regeerperiode – voor het overtreden van de door hem opgestelde coronaregels. Ook zijn partner, Carrie, minister Rishi Sunak (Financiën) en meer dan vijftig andere overheidsfunctionarissen werden veroordeeld.

In Johnsons geval ging het waarschijnlijk over een verrassingsfeestje op 19 juni 2020, zijn eigen verjaardag. Naar verluidt moest hij 50 pond betalen. Johnson zei dinsdag dat te hebben gedaan en bood nogmaals zijn excuses aan.

Tekst loopt door onder de tweet

Spook uit het verleden

Deemoedig als hij zich voordoet, vormt de boete een hinderlijke onderbreking van Johnsons rol als oorlogspremier. Het Verenigd Koninkrijk van na de brexit loopt voorop in de strijd tegen Poetins Rusland. ‘Partygate’, zoals de verzameling coronafeestjes rond Downing Street wordt genoemd, doemt nu op als een spook uit het verleden.

Maar echt in het verleden ligt het schandaal niet. Integendeel, het ergste voor Johnson moet vermoedelijk nog komen. Topambtenaar Sue Gray publiceerde eind januari een rapport over het schandaal. Omdat het politieonderzoek nog liep, ging het om een beknopte versie. Binnenkort, mogelijk volgende week al, komt het verslag alsnog in z’n geheel naar buiten en het aantal boetes zou nog kunnen oplopen. Het parlement keert volgende week terug van paasreces. Met geslepen messen, ongetwijfeld.

Lokale verkiezingen als graadmeter

Toch ziet de situatie er voor Johnson rooskleuriger dan pak ’m beet twee maanden geleden, bij de eerste publicatie van Grays rapport. Destijds begonnen zich binnen Johnsons Conservatieve Partij facties te vormen tegen de premier. Nu is het stil.

Enerzijds heeft dat te maken met de oorlog in Oekraïne. Dit is niet het moment voor een leiderswissel, is de heersende teneur binnen zijn partij. De conservatieve parlementariër Roger Gale, een criticus van Johnson, schreef dat hij de ‘oorlogsmisdadiger Poetin’ geen meevaller wil bezorgen. ‘Er komt een tijd dat de premier zich zal moeten verantwoorden, maar niet nu.’

Ook de rel rond minister Sunak – zijn steenrijke vrouw betaalde jaren geen belasting – speelt mee. Sunak geldt (of gold) als een van de mogelijke opvolgers van Johnson. Voor ze Johnson lozen, zullen de Conservatieven een acceptabele opvolger klaar willen hebben staan. Des te meer omdat er op 5 mei lokale verkiezingen worden gehouden.

Andersom gelden die verkiezingen als graadmeter voor Johnsons autoriteit. De peilingen bieden weinig hoop voor de Conservatieven: in de peilingen liggen ze achter op Labour. En in een enquête die deze week werd gehouden, gaf 57 procent van de ondervraagden aan dat Johnson en Sunak moeten opstappen vanwege de boete.

Churchill als voorbeeld?

Johnson geldt als een politieke overlevingskunstenaar. Van de peperdure verbouwing van zijn ambtswoning tot het beschermen van lobbyende partijgenoten: hij overleefde het allemaal. Ditmaal hoopt hij waarschijnlijk op een ‘Oekraïnebonus’, al leert de geschiedenis dat ook oorlogsleiders verkiezingen kunnen verliezen. Het voor de hand liggende voorbeeld is Winston Churchill: hij loodste zijn land door de Tweede Wereldoorlog, maar werd in 1945 weggestemd.

De vergelijking met Churchill zal Johnson deugd doen, een verkiezingsnederlaag minder.

Meer over