PlusExclusief

Inflatie zet centrale banken klem, hogere rente is niet inzetbaar als wapen

Nu de energieprijzen en tekorten in de wereldhandel de inflatie opjagen, staan de centrale banken voor de vraag wat te doen. Als de prijsstijgingen doorzetten, kunnen ze niet zomaar reageren met hun traditionele wapen, een renteverhoging.

Dirk Waterval
ECB-voorzitter Christine Lagarde met Valdis Dombrovskis, Europees commissaris voor de handel bij een overleg van de ministers van Financiën in Brussel. Beeld OLIVIER HOSLET/EPA
ECB-voorzitter Christine Lagarde met Valdis Dombrovskis, Europees commissaris voor de handel bij een overleg van de ministers van Financiën in Brussel.Beeld OLIVIER HOSLET/EPA

Waar betaal je in Nederland níet veel meer voor dan een jaar geleden? Zo’n beetje alles wordt duurder, van koffie tot aardappelen en van elektriciteit tot benzine, en dat in een tempo dat in veertig jaar niet is voorgekomen. Europese en Amerikaanse centrale bankiers blonken tot voor kort uit in absolute stelligheid over die inflatie: die zou maar tijdelijk zijn.

Nu de geldontwaarding wereldwijd record na record blijft breken, telkens met grotere sprongen dan analisten hadden verwacht, breekt dat zelfvertrouwen steeds wat verder af.

Jerome Powell, baas van de Amerikaanse centrale bankenkoepel Federal Reserve, gaf vorige week aan het woord ‘tijdelijk’ maar niet meer te gebruiken. Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank, merkte afgelopen weekend op dat er meer over inflatie is dat we niet begrijpen dan dat we wel begrijpen. “Onverwacht hoog,” zei ook Philip Lane, hoofdeconoom binnen de Europese Centrale Bank (ECB), over de prijsstijgingen.

2 procent

Jarenlang was de inflatie naar de smaak van de ECB juist te laag. In het afgelopen decennium lag ze zelfs bijna continu onder het streefcijfer van 2 procent. Oppoken dus, was lang het credo in het hoofdkantoor in Frankfurt. Eerst gingen de verschillende soorten rentes die de ECB hanteert naar nul of zelfs daaronder. Dat ontmoedigt sparen en stimuleert lenen en aankopen doen.

Daarnaast begon de bank in 2015 massaal overheidsschulden op te kopen van commerciële banken, zodat die ruimte hadden om nieuwe leningen uit te geven. Dat zogeheten opkoopprogramma ging een nieuwe fase in toen de coronapandemie uitbrak: de ECB beloofde zo nodig 1850 miljard euro aan obligaties op te kopen uit de markt.

Mede door dit ECB-beleid hebben zowel bedrijven als landen zich de afgelopen jaren flink in de schulden gestoken. Nu de inflatie door de pandemie ineens wel erg aantrekt, zit de ECB dus klem. Normaal gesproken bestrijdt een centrale bank hoge inflatie namelijk met renteverhogingen, om de economie wat te laten afkoelen. Maar dat zou dit keer direct funest kunnen zijn voor al die bedrijven en overheden met hoge schulden, zoals die in Zuid-Europa.

Dat dilemma rond renteverhogingen speelt vooral als de inflatie lang zal aanhouden. Zal die vanzelf weer dalen – en dat is nog steeds de overtuiging in Frankfurt – dan kan de ECB wat meer tijd nemen om rustig haar stimulerende beleid af te bouwen.

Toeleveringsproblemen

De vraag is dus: hoe tijdelijk is de opgelopen inflatie nou echt? Dat weet niemand. Duidelijk is dat de boel er niet overzichtelijker op is geworden met de komst van de omikronvariant van het coronavirus.

Voor een deel is de inflatie momenteel zo hoog doordat internationale productieketens en het goederentransport nog altijd niet zijn hersteld van eerdere klappen die corona uitdeelde. Daardoor komen producten niet op tijd aan, wat tot tekorten leidt en daarmee tot prijsstijgingen. Als de omikronvariant tot nieuwe lockdowns leidt, dan zouden die toeleveringsproblemen alleen maar kunnen toenemen. En, bij gelijke vraag naar goederen, daarmee de inflatie.

Maar stel nou dat consumenten en bedrijven minder gaan uitgeven uit angst voor een nieuwe recessie? Dan zouden productie- en toeleveringsketens eindelijk even adempauze krijgen om achterstanden in te halen. Dan kan het aanbod van goederen juist uit de impasse komen, wat de inflatie zou indammen.

Beleggers lijken momenteel meer in die tweede richting te denken. Zowel in Europa als in de Verenigde Staten investeren zij de afgelopen twee weken minder in derivaten die hen indekken tegen hoge inflatie. Dat valt te lezen in grafieken uit een maandag verschenen rapport van de Bank of International Settlements, een soort koepel van centrale banken.

Of de prijsstijgingen echt af zullen nemen door de nieuwe virusvariant is natuurlijk niet zeker. Volgende week komen de beleidsmakers van zowel de Amerikaanse Federal Reserve als de ECB bij elkaar. Dan zal blijken of ze een koerswijziging zien zitten in hun rente- en opkoopbeleid, of liever doorgaan op de huidige voet.

Meer over