PlusExclusief

In zonnig en energiearm Libanon denken veel inwoners aan zonnepanelen. Maar of het genoeg is?

 Imad Rashid verkoopt vanuit een garage in Geitawi aan honderden klanten stroom.  Beeld Dalia Khamissy
Imad Rashid verkoopt vanuit een garage in Geitawi aan honderden klanten stroom.Beeld Dalia Khamissy

Wie elektriciteit van de staat hoopt te ontvangen, kan in Libanon lang wachten. Libanezen die het kunnen betalen, nemen daarom het heft in eigen handen: ze stappen over op zonnepanelen. Bedrijven die de zonnepanelen importeren en installeren schieten als paddenstoelen uit de grond.

Isabel Bolle

Met het invallen van de schemering begon het centrum van Beiroet vroeger al snel te schitteren. Een voor een sprongen de lichten aan in huiskamers, kantoren, koffietenten en nachtclubs, totdat alles samen een blinkend gelige mozaïek vormde.

Maar wie nu ’s nachts over de stad uitkijkt, ziet een groot donker vlak, bijna nergens brandt licht. Een stabiele stroomvoorziening was in Libanon altijd al een probleem, met name buiten de hoofdstad. Maar door geldgebrek liggen bijna alle elektriciteitscentrales in het land nu compleet stil. Op sommige dagen wordt er één of twee uur aan stroom geleverd, op andere dagen nul.

De Libanezen die het kunnen betalen zijn daarom aangewezen op het gigantische netwerk van ronkende dieselgeneratoren die ondergebracht worden onder gebouwen, in steegjes en op straathoeken, en die voor enkele uren stroom kunnen leveren aan buurtbewoners indien het nationale stroomnet het weer eens laat afweten. Het is de privé-sector: de generatoren worden beheerd door eigenaren die de stroom aan hun klanten doorverkopen. Momenteel zijn zij het die het land grotendeels van elektriciteit voorzien.

Generator-eigenaren profiteren

Een van hen is de 52-jarige Imad Rashid, die vanuit de wijk Geitawi opereert. De generatoren die hij in een garage heeft gestald, leveren elektriciteit aan ongeveer 450 klanten in deze buurt, vertelt hij. De crisis van de afgelopen jaren heeft ervoor gezorgd dat voor veel Libanezen de generator nu een van de grootste kostenposten is. Onder andere de devaluatie van de lokale munteenheid en de brandstofcrisis – een generator draait op diesel – hebben de prijzen flink opgedreven.

“De prijzen zijn inmiddels met zo’n 400 tot 500 procent gestegen,” schat Rashid. Het zorgt ervoor dat niet iedereen meer de rekening kan betalen, maar de generator-eigenaar zegt nog niemand te hebben afgesloten – iets wat soms wel gebeurt. “Er zijn nu zo’n vijftig huishoudens die niet het volle pond kunnen betalen,” zegt hij. “Die betalen dan iets minder dan ze eigenlijk zouden moeten.”

De laatste jaren is er veel kritiek op de generator-eigenaren: sommigen zouden profiteren van het gebrek aan staatselektriciteit en hun prijzen onnodig verhogen. “Dat gebeurt zeker,” beaamt Rashid. Zelf rekent hij een redelijk gemiddeld tarief van omgerekend 40 euro per maand voor 1,15 kilowattuur, genoeg om enkele huishoudelijke apparaten te gebruiken. Zijn generatoren draaien echter maar zo’n elf uur per dag, waardoor het elektriciteitsprobleem van zijn klanten maar deels wordt opgelost.

Gebrek aan regulering

Het is een stroomonzekerheid waar veel Libanezen genoeg van hebben, en die de interesse in alternatieve manieren om elektriciteit op te wekken, onafhankelijk van de staat en de generator-industrie, snel doet groeien. Met name één soort: zonne-energie.

Op zon kan immers worden gerekend: Libanon telt gemiddeld driehonderd zonnige dagen per jaar. Bedrijfjes die de zonnepanelen importeren en installeren schieten als paddenstoelen uit de grond; in de laatste jaren zijn er uit het niets tientallen bij gekomen, vertelt Mohamad Mneimneh.

Mneimneh is hoofd bedrijfsontwikkeling van Mashriq Energy, een bedrijf dat sinds 2018 in Libanon zonnepanelen installeert. Dat de sector zo snel groeit is niet per se slecht, denkt hij. Wel maakt hij zich zorgen over het gebrek aan regulering van de industrie, en daarmee een gebrek aan veiligheid.

“Het installeren van zonnepanelen vereist echt nauwkeurigheid en technologische kennis. Als je het niet goed doet, kan er zo brand uitbreken,” vertelt Mneimneh. “Veel van de nieuwe bedrijven hebben geen idee waar ze mee bezig zijn, voor hen is het gewoon een nieuwe markt waar ze, begrijpelijk in deze crisis, op inspringen om zo maar wat geld te kunnen verdienen.”

Oude kostbare boeken

Dat de vraag naar zonnepanelen het laatste jaar is geëxplodeerd, is goed te zien in het digitale werkschema dat Mneimneh bijhoudt. Gekleurde kolommen vullen het scherm van zijn computer: links staan alle adressen waar het technische team op dit moment bezig is met installaties, en rechts, in een lijst waar hij enkele minuten doorheen moet scrollen, staan alle aanvragen die nog in behandeling moeten worden genomen.

Een van de adressen in de linkerkolom is het Duitse Orient-Institut, een onderzoeksinstituut gelegen in de wijk Zuqaq al-Blat. “Ze hebben daar een verzameling van heel oude kostbare boeken, die in zo’n speciale ruimte worden opgeslagen waar de luchtvochtigheid wordt gecontroleerd,” zegt Mneimneh.

De meeste klanten die bij het zonnepanelenbedrijf aankloppen, zijn echter niet op zoek naar een oplossing voor het preserveren van kostbare boeken. Ze komen voor meer fundamentele zaken: een werkende koelkast die zorgt dat eten en medicatie goed blijven, internet om te kunnen studeren en het draaiende houden van ventilatoren en de airconditioning, vooral met de hete zomer voor de deur.

Niet alleen burgers moeten investeren

De zonnepanelen zijn echter geen definitieve oplossing voor Libanons stroomprobleem, in ieder geval, niet in stedelijke gebieden. In een stad met zo veel hoogbouw als Beiroet is daar niet genoeg dak voor. “Om aan alle energiebehoeften van één huis te voldoen, zal je ongeveer het hele dak met zonnepanelen moeten bedekken,” aldus Mneimneh.

Het is ook slechts een oplossing voor wie rijk genoeg is: een gemiddeld huishouden zal tussen de 4000 en 10.000 dollar moeten neertellen voor een installatie, maar wie een vrijstaand huis of villa bezit, kan uitgaan van een rekening van tienduizenden dollars. Ook is het niet mogelijk de zonnepanelen aan te sluiten op het nationale stroomnet, waardoor er geïnvesteerd moet worden in batterijen die de opgewekte stroom kunnen opslaan, en die om de paar jaar vervangen moeten worden.

De enige manier om Libanon deels op zonne-energie te laten draaien, is door groter te denken, meent Mneimneh. Niet alleen individuele burgers moeten erin investeren, maar ook de staat. De vorige regering heeft enkele kleine projecten aangekondigd – waarvan de financiën nog niet rond zijn – maar dat is volgens hem niet genoeg.

“Als we dit serieus willen benutten, moeten er grote zonneparken komen, die per stuk minstens een paar honderd megawatt kunnen opwekken. Maar om dat gedaan te krijgen heb je een sterke bereidheid vanuit de politiek nodig, en dat is iets dat we hier niet hebben,” zegt Mneimneh. “Helaas zie ik de komende paar jaar dus nog weinig groots gebeuren.”

Als het donker wordt, gaat op weinig plekken in Beiroet het licht nog aan.  Beeld Dalia Khamissy
Als het donker wordt, gaat op weinig plekken in Beiroet het licht nog aan.Beeld Dalia Khamissy
Meer over