PlusExclusief

In het Libanese Tripoli moet een fietsrevolutie plaatsvinden – maar dat valt nog niet mee

De fietskoeriers van Wasil willen laten zien dat niet alles met de auto of motor hoeft.  Beeld Dalia Khamissy
De fietskoeriers van Wasil willen laten zien dat niet alles met de auto of motor hoeft.Beeld Dalia Khamissy

In Tripoli is de fietser een zeldzaam fenomeen. Maar als het aan de fietsburgemeester van de Libanese stad ligt is dat snel verleden tijd. ‘Er is een mentaliteitsverandering nodig.’

Isabel Bolle

Met een soepel gemak zigzagt Natheer Halawani op zijn zwarte fiets tussen de auto’s door. Als hij inschat dat er niet genoeg ruimte is om te passeren, springt hij van zijn zadel, tilt het stuur omhoog en manoeuvreert de fiets op één wiel voor zich uit, om zo door de kleinste gaatjes in het verkeer te glippen.

Je moet je voorbereiden op een dagelijks hindernisparcours als je in Tripoli op de fiets stapt, vertelt de dertiger, maar het is het waard. Halawani is fietsburgemeester van de noordelijke Libanese havenstad en heeft maar één doel voor ogen: Tripolitanen aan het fietsen krijgen.

“Fietsen wordt nog vaak gezien als iets wat alleen is bedoeld voor kinderen, slechts een middel om mee te sporten of een teken van armoede – je hebt duidelijk niet genoeg geld voor een auto, zeggen mensen dan. Er is een mentaliteitsverandering nodig,” vertelt Halawani.

Natheer Halawani zet zich al jaren in om van Tripoli een fietsstad te maken.  Beeld Dalia Khamissy
Natheer Halawani zet zich al jaren in om van Tripoli een fietsstad te maken.Beeld Dalia Khamissy

Een nachtmerrie

“Mensen moeten herontdekken dat een fiets ook een normale, gezonde en groene wijze is van vervoer – een middel om gewoon mee naar je werk te gaan. En ik zeg herontdekken, omdat er in Tripoli in de jaren veertig en vijftig door forenzen volop gefietst werd. Op oude foto’s uit die tijd kan je dat goed zien.”

Met de opkomst van de betaalbare auto – voorheen een luxe slechts weggelegd voor de allerrijksten – in de jaren zestig en zeventig, veranderde het straatbeeld al snel naar wat het nu is; een wirwar van auto’s die regelmatig voor opstoppingen zorgen. “Je moet vooral uitkijken voor de motorrijders,” waarschuwt Halawani. “De auto’s zijn nog makkelijk te omzeilen, maar die motoren tikken je zo omver. Echt een nachtmerrie.”

Als fietsburgemeester – aangesteld door de internationale ngo Bycs, die wereldwijd fietsprojecten steunt – heeft hij de taak een einde te maken aan die nachtmerrie. Niet per se een makkelijke opgave. “Ik heb ingezet op twee dingen: samenwerken met de gemeente om de infrastructuur voor fietsers te verbeteren, en de gemeenschap van fietsers in Tripoli bij elkaar te brengen om samen te bouwen aan de fietscultuur. Doorgaans zijn die fietsers nogal einzelgängers, dus dat is niet makkelijk. Maar we houden allemaal zo immens veel van deze stad, dus waarom zouden we dan niet de krachten bundelen en samen bouwen aan een mooier Tripoli?”

Architect Oscar Niemeyer

Bewapend met een uitgebreid twintigjarenplan dat zorgvuldig uitstippelt hoe Tripoli te veranderen in een fietswalhalla, toog Halawani in 2019 naar de gemeente, waar niet iedereen even enthousiast reageerde. “De burgemeester van de stad zei toen: ‘Je wilt allemaal fietspaden aanleggen, maar waar zijn die fietsers van jou dan?’ Het is net als het probleem met de kip en het ei – je moet ergens beginnen. Ik geloof dat als je de fietspaden aanlegt, de fietsers vanzelf zullen verschijnen.”

Halawani wist een paar bouwkundigen van de gemeente te overtuigen te beginnen met een bescheiden project, bij de internationale beurs midden in de stad, ontworpen door de beroemde Braziliaanse architect Oscar Niemeyer. Door de burgeroorlog die in 1975 begon werd de bouw van het complex nooit voltooid, en ligt het er al decennia verlaten bij.

Het idee was simpel: de straat eromheen zou omgebouwd worden tot één groot fietspad; met aparte stoplichten en verschillende banen voor verschillende fietstempo’s, zodat de beginnende fietsers niet geschept zouden worden door de snelheidsduivels. De gemeente zette een potje van 15.000 dollar apart voor het plan.

Het verkeer in Tripoli staat regelmatig vast; Halawani hoopt dat meer inwoners fietsen als een aantrekkelijk alternatief gaan zien.  Beeld Dalia Khamissy
Het verkeer in Tripoli staat regelmatig vast; Halawani hoopt dat meer inwoners fietsen als een aantrekkelijk alternatief gaan zien.Beeld Dalia Khamissy

Economische crisis

Maar de tijdsgeest zat Halawani niet mee; kort daarna brak in Libanon de opstand uit tegen het corrupte en sektarische politieke systeem. Naast Beiroet werd Tripoli een middelpunt voor gigantische demonstraties – het bouwen van fietspaden had even geen prioriteit. De protesten werden vervolgens deels gesmoord door de coronapandemie, die de economische crisis die Libanon al teisterde alleen maar verergerde.

Tripoli is de armste stad van Libanon, en de crisis kwam hard aan. Tijdens de pandemie verloor de lokale munteenheid, de lira, bijna 90 procent aan waarde, en veel inwoners hadden niks meer om van te overleven. “Tripoli begon als enige gemeente in het land cash uit te delen aan de armste inwoners – 400.000 lira (destijds 50 euro) per familie. En drie keer raden waar dat geld onder andere vandaan kwam? Daarna was de kas van de gemeente aardig leeg, en ons potje voor de fietspaden ook,” zegt Halawani.

Sindsdien heeft hij besloten het heft in eigen hand te nemen. Sinds enkele maanden zoeven er jongeren in uniform en met brede tassen door de straten van de stad; het zijn fietsers van Wasil, een fietskoerierbedrijf opgericht door Halawani en voornamelijk bemand door leden uit zijn eigen fietsgemeenschap. Voor 15.000 lira (nog geen 60 eurocent) per bestelling bezorgen de koeriers pakketjes door heel Tripoli.

Het kantoor van Wasil ligt in het centrum, waarvandaan de koeriers door de hele stad bezorgen. Ze rekenen ongeveer de helft van het tarief dat motorkoeriers vragen.  Beeld Dalia Khamissy
Het kantoor van Wasil ligt in het centrum, waarvandaan de koeriers door de hele stad bezorgen. Ze rekenen ongeveer de helft van het tarief dat motorkoeriers vragen.Beeld Dalia Khamissy

Volle tank kost maandsalaris

Ghina Hammoud is de spil in de organisatie. Vanachter de computer in het kantoor van Wasil ontvangt ze alle bestellingen en geeft ze deze door aan de koeriers. “We zijn net begonnen, maar mensen zijn erg enthousiast,” vertelt ze. “Als je een motorkoerier iets laat bezorgen, kost het meestal het dubbele. Wij hoeven niet voor benzine te betalen en als er iets kapotgaat kunnen de koeriers hun fiets meestal zelf repareren. We laten zien dat het ook anders kan”.

Door de economische crisis is brandstof voor veel mensen onbetaalbaar geworden: voor sommigen betekent een volle tank nu een derde van een maandsalaris. Juist nu is het belangrijk te laten zien dat de fiets een oplossing kan zijn, benadrukt Halawani. Maar daarnaast gaat het ook om de voordelen voor het milieu, en om het plezier van het fietsen. Zijn volgende plan staat al in de steigers: op grote schaal oude fietsen uit Europa importeren en in Libanon opknappen, zodat er genoeg aanbod is voor iedereen.

“Op de fiets is de wereld prachtig. Het gaat niet te hard, niet te langzaam. Het is precies de juiste snelheid om van je omgeving te genieten.” En hoewel hij nog altijd moet uitkijken voor openslaande autodeuren en boze motorrijders in een stad die nog niet helemaal aan de fietser is gewend, krijgt hij er genoeg voor terug. “Fietsen is vrijheid – het fijnste gevoel van vrijheid dat ik ken.”

Meer over