PlusExclusief

In Charkov bereiden Oekraïense hulporganisaties zich voor op een Russische invasie

In Charkov, 30 kilometer van de grens met Rusland, leiden de geruchten over een mogelijke Russische invasie tot ongemak. Activisten sluiten een massa-evacuatie niet uit.

Michiel Driebergen
Oekraïense militairen, nabij de Russische grens. Charkov, na hoofdstad Kiev de grootste stad van Oekraïne, ligt op slechts dertig kilometer van de grens. Beeld via REUTERS
Oekraïense militairen, nabij de Russische grens. Charkov, na hoofdstad Kiev de grootste stad van Oekraïne, ligt op slechts dertig kilometer van de grens.Beeld via REUTERS

Op straat in Charkov is niets te merken van de spanningen met Rusland. Voetgangers glibberen over de bevroren stoep, bestellen koffie bij een van de vele verkooppunten of genieten van de laatste warme wijn die overbleef van het orthodoxe kerstfeest.

“Stel dat je in een gebied woont waar veel tornado’s langskomen. Dan is het ondoenlijk om voortdurend waakzaam te zijn,” aldus psycholoog Katerina Sjoetalova over het feit dat het leven in de stad gewoon doorgaat. “Je stopt met bang zijn en je leeft je leven.”

Ongemak

Charkov, na hoofdstad Kiev de grootste stad van Oekraïne, ligt op slechts dertig kilometer van de grens met Rusland. Daar staan volgens de Verenigde Staten en Oekraïne zo’n honderdduizend Russische troepen paraat om het buurland binnen te vallen. Hoewel Rusland ontkent dat het een invasie plant, dreigt president Poetin met militaire maatregelen als Navo-landen actiever worden bij de verdediging van Oekraïne.

De geruchten leiden wel tot ongemak in de hoofden van de bewoners, vertelt Katerina Sjoetalova, die naast haar praktijk als psycholoog ook werkzaam is in het Oost-Oekraïense oorlogsgebied. Zo vragen haar cliënten en vrienden haar regelmatig of zij ook een invasie verwacht. “Als het zover is zal ik jullie waarschuwen, antwoord ik dan.”

De psycholoog keerde net terug uit de Donbas. Daar voerde ze een psychosociaal project uit in dorpen die pal aan het front liggen. Samen met een groep activisten deed ze, verkleed als rendier, allerlei activiteiten met de daar woonachtige kinderen. In de regio, zo’n tweehonderd kilometer ten zuidoosten van Charkov, vechten het Oekraïense leger en door Rusland gesteunde milities al acht jaar tegen elkaar — en dat midden in bewoond gebied.

‘We zijn heel moe’

In 2014 en 2015, toen de oorlog uitbrak, werkte Katerina Sjoetalova als vrijwilliger aan de opvang van vluchtelingen die toen Charkov overspoelden. “We weten wat we moeten doen. Maar we zijn ook heel moe,” aldus de psycholoog.

Terwijl de regering zich focust op de verdediging van het land en de versterking van het leger, denken activisten als zij aan de mogelijkheid van een massa-evacuatie. “We moeten op alles voorbereid zijn,” aldus Oleksiej Almazov, die vicevoorzitter is van Ukrainian Frontiers, de burgerorganisatie waar ook Sjoetalova aan verbonden is. “We weten niet van welke kant zo’n invasie zal komen. Wat zeker is, is dat burgers in een gevaarlijke situatie terecht zullen komen.”

Bij een eventuele evacuatie is transport de eerste zorg van de activisten. Een Poolse hulporganisatie schonk geld om de auto waarmee Oleksiej Almazov en zijn mensen nu naar de Donbas rijden te repareren. Daarnaast beschikt hij inmiddels over fondsen om primaire levensbehoeften aan te schaffen. “Het gaat om zaken als kleding, warme maaltijden en luiers voor families die hun huis zullen moeten ontvluchten.”

Een volgende stap is het zoeken naar locaties voor opvang, zoals studentenwoningen of vakantiewoningen en het paraat hebben van psychologische hulp. “We moeten dat nu organiseren, want als zo’n invasie begint is dat allemaal veel moeilijker.” Volgens Almazov moet er in eerste instantie tijd worden gewonnen, totdat internationale organisaties klaar zijn om bij te springen.

De situatie is anders dan 2014, toen Oekraïne voor het eerst te maken kreeg met een vluchtelingengolf, vertelt Katerina Sjoetalova. Toen de oorlog uitbrak, ontstond er een breed netwerk van vrijwilligersorganisaties die nauw met elkaar verbonden zijn. “Als het nodig is, kunnen we binnen een paar uur aan de slag,” aldus de psycholoog.

Op de regering hoeven de activisten niet te rekenen, vult Oleksiy Almazov aan. In 2014 en 2015 liet de overheid het gevaarlijke werk in de oorlogszone aan vrijwilligers over. “Ze denken dat we gemaakt zijn van ijzer en niet bang zijn voor beschietingen. Die houding is niet echt veranderd.”

‘Dit kunnen ze Oekraïne niet aandoen’

Voor Oekraïne zit er weinig anders op dan af te wachten wat er uit de besprekingen komt. Die vinden deze dagen plaats tussen de Amerikanen, de Navo en de Russen. Terwijl Oekraïne er, bij monde van minister van buitenlandse zaken Dmitro Kuleba, op hamert dat er ‘zonder Oekraïne geen beslissingen over Oekraïne’ moeten worden genomen, lijkt dat wel het geval. “Ik hoop dat andere landen begrijpen dat we dit Oekraïne niet kunnen aandoen,” zegt Oleksiej Almazov. “Als leiders op deze manier over ons lot beslissen, zullen ze dat volgende keer ook met andere landen doen.”

Psycholoog Katerina Sjoetalova herinnert zich 2014, toen ze — zoals veel inwoners van Charkov — een koffer had klaarstaan met eerste levensbehoeften voor een eventuele vlucht uit de stad. “De tijd om een koffer klaar te zetten is nu niet gekomen,” vindt ze. “Het risico is niet groot genoeg. Maar zodra de eerste schoten worden gelost, of als er een conflict aan de grens ontstaat, dan zal dat weer gebeuren.”

Meer over