PlusAchtergrond

In Bulgarije is prikken de uitzondering, zelfs zorgpersoneel is wantrouwig

De extreem lage vaccinatiegraad in Bulgarije bedreigt de hele EU, waarschuwt de Europese Commissie. Maar veel Bulgaren vertrouwen het vaccin niet.

Thijs Kettenis
In Bulgarije heeft slechts één op de vier zorgmedewerkers zijn prikken gehaald. Beeld AFP
In Bulgarije heeft slechts één op de vier zorgmedewerkers zijn prikken gehaald.Beeld AFP

Dokter Atanas Mangarov ontvangt zijn bezoek zonder mondkapje, met een hartelijke handdruk. De specialist infectieziekten, tevens hoofd van de covidafdeling van een ziekenhuis in de Bulgaarse hoofdstad Sofia, laat zijn bezoek plaatsnemen in zijn krappe, benauwde kantoor.

Na een tijdje zet hij een raam open. “Uiteindelijk krijgen we allemaal covid,” zegt hij. “Het virus is net een natuurramp, zoals een orkaan of aardbeving. Je kunt je ervoor verstoppen, maar eraan ontsnappen lukt toch niet.” Vaccineren staat iedereen vrij, maar hij zal het niemand aanraden.

Mangarov twijfelt niet alleen aan de werking – die zou beperkt zijn vanwege de vele varianten die ons nog te wachten staan –, maar ook aan de kwaliteit. “Vaccins zijn geen snoepgoed. Je kunt ze eenvoudigweg niet ontwikkelen in minder dan een jaar. Het volk wordt misleid, ze kunnen niet weten wat de effecten op lange termijn zijn.”

Bepaald niet de enige

Hier spreekt een van de prominente antistemmen in het Bulgaarse vaccinatiedebat, die regelmatig in talkshows op tv aanschuift. En Mangarov is bepaald niet de enige. Ook al zijn de bedenkingen wetenschappelijk ontkracht en is aangetoond dat de vaccins werken, het wemelt er van de deskundige en minder deskundige Bulgaren die het nut ervan in twijfel trekken.

Mede daardoor heeft Bulgarije verreweg de laagste vaccinatiegraad van de EU: slechts 29 procent van de volwassenen is volledig ingeënt.

Zorgmedewerkers zien vaccinatie zelfs nóg minder zitten: slechts één op de vier heeft zijn prikken gehaald. Eurocommissaris voor de interne markt Thierry Breton waarschuwde vorige week dat zo een Bulgaarse coronavariant kan ontstaan.

Tegelijkertijd prijkt Bulgarije bovenaan een ander lijstje: dat van de oversterfte. Nergens anders in de EU is die volgens Eurostat groter. In september, de laatste beschikbare cijfers, gingen er de helft meer Bulgaren dood dan normaal. Tot nu toe stierven er ruim 27.000 aan Covid, volgens officiële cijfers. Alleen in Peru overleden per hoofd van de bevolking meer mensen aan het virus.

Veel meer begrafenissen

Op de begraafplaats aan de rand van Pernik, een industriestad even ten noordwesten van Sofia, leidt de oversterfte tot verhoogde bedrijvigheid. De grafdelvers komen er om in het werk. “Normaal hadden we hier zo’n vier begrafenissen per dag. Nu tien, elf, de meeste vanwege Covid,” zegt Asi Borisov (30), terwijl hij zijn spade in de grond steekt.

Iemand die extra hard werkt dankzij de fatale gevolgen van het virus, zal toch wel gevaccineerd zijn? “Waarom? Ik ben banger voor de levenden dan voor de doden,” grapt Borisov. “Ik draag mondkapjes en hou afstand. Dat vaccin, ik weet niet wat erin zit. Ik weet niet zeker of het ons helpt. Ik heb nog nooit symptomen gehad. Ik volg mijn intuïtie. Kijk, hij daar is wel gevaccineerd!” Collega Emilian Evtimov komt aangelopen. “Ik wil niet ziek worden. Maar iedereen beslist voor zichzelf,” zegt hij, bijna verontschuldigend.

Jordan Atanasov (58) denkt dat hij al corona heeft gehad. Hij leunt tegen een busje waarmee hij nabestaanden van en naar de stad brengt. “Niet zwaar hoor, ik had alleen een loopneus. Ik geloof in natuurlijke immuniteit. De vaccins zijn veel te snel ontwikkeld. En wat heeft het voor zin om midden in een pandemie te gaan inenten? Ze zijn nu toch al te laat. Ik vertrouw het niet. Het zijn allemaal leugenaars.”

Minister was covidontkenner

“In Bulgarije vind je de desinformatie niet alleen op sociale media. Het is hier mainstream,” verklaart Tihomir Bezlov, onderzoeker bij het Center for the Study of Democracy in Sofia, een deel van de vaccinatiescepsis. Controverse scoort. “Tv-zenders hier leven daarvan, zeker toen dankzij corona de inkomsten onder druk stonden.” Daarnaast is het vertrouwen in de overheid laag, net als in andere ex-communistische landen in de regio.”

En dan ontbreekt het die overheid ook nog eens aan een eenduidige boodschap. Er waren dit jaar drie verkiezingen op rij. In de permanente campagnestrijd wilde geen enkele partij zich sterk maken voor de impopulaire coronamaatregelen en vaccinaties. “Nu roept de regering: vaccineren! Maar de minister van Volksgezondheid was een jaar geleden nog een luidruchtige covidontkenner,” zegt Bezlov.

In het longziekenhuis in Pernik vreest dokter en directeur Velitsjka Kadijska, van top tot teen gehuld in beschermende kleding, dat ze de strijd aan het verliezen is. “Zelfs met alle wetenschappelijke en professionele onderbouwing kan ik mensen niet overtuigen zich te laten inenten,” verzucht ze.

Van de 50 covidbedden in haar ziekenhuis zijn er 45 bezet. Op vier na zijn de patiënten ongevaccineerd, sommige jonge veertigers. Dagelijks spreekt Kadijska hun familieleden, en drukt ze hun op het hart zich te laten inenten. Met tranen in de ogen: “Ze kennen de argumenten. Vervolgens zien ze hun familieleden achteruitgaan, maar geloven ze me nog steeds niet. Dan komt de beademing – maar vaccineren, nee hoor. Ik voel me hulpeloos.”

Meer over