PlusAchtergrond

Hoe het pacifistische Duitsland een ommezwaai maakt op defensiegebied

Scholz' beslissing om meer uit te geven aan defensie werd met applaus ontvangen. Beeld AP
Scholz' beslissing om meer uit te geven aan defensie werd met applaus ontvangen.Beeld AP

De Oekraïnestrategie van de regering-Scholz markeert een radicale breuk met Duitslands verleden. Berlijn maakt een draai van 180 graden op het gebied van buitenlandpolitiek, veiligheid en energie. Scholz krijgt zelfs sceptici mee.

Guy Hoeks

Eerst was er het intrekken van het Nord Stream 2-certificaat, het de facto doodvonnis van de omstreden gaspijpleiding onder de Baltische Zee tussen Rusland en Duitsland. Toen volgde de goedkeuring voor de export van honderden bazooka’s, afweerraketten en ander militair materieel naar Oekraïne, uit te voeren door Nederland, Estland en Polen. En, tot slot, afgelopen weekend de historische monsterinvestering – 100 miljard euro extra – in de eigen Bundeswehr.

Wekenlang stond Duitsland aan de zijlijn in de Oekraïnecrisis en werd het bedolven onder kritiek: Berlijn was te afwachtend, vonden bondgenoten. Maar in pakweg 48 uur maakte Berlijn een radicale ommezwaai. “In Duitsland gaan dingen traag totdat ze snel gaan,” zo verwoordde een Nederlandse diplomaat in Berlijn het treffend.

En het ging ineens snel. Want naast het besluit om 100 miljard euro vrij te maken voor het Duitse militaire apparaat, kondigde bondskanselier Olaf Scholz (SPD) aan dat Duitsland twee LNG-terminals gaat bouwen, waarbij het hulp krijgt van het Nederlandse Gasunie, én dat het zich aansluit bij het westerse collectief om Russische banken grotendeels te weren uit het internationale betalingssysteem Swift.

“Velen van ons hebben nog de oorlogsverhalen van onze grootouders meegekregen, voor de jongeren is het nauwelijks voor te stellen; oorlog in Europa. We beleven een Zeitenwende,” zo sprak Scholz zondag historische woorden in de Bondsdag.

Luid applaus

Zijn toespraak kon rekenen op een luid en breed gedragen applaus, onder meer van de Oekraïense ambassadeur in Duitsland Andrij Melnyk, die de Duitse weigering tot wapenexport eerder nog als ‘verraad’ had bestempeld. Nu kreeg de Oekraïner een innige omhelzing van de voormalige bondspresident Joachim Gauck (82): het geweten van Duitsland en iemand wiens familiegeschiedenis is getekend door de Sovjet-Unie, het ineengestorte rijk waar de Russische president Poetin zich tegenwoordig graag aan spiegelt.

Duitse politici van links tot rechts schaarden zich grotendeels achter de aankondiging van Scholz. Dat gold zelfs voor oppositiepartij CDU, hoewel partijleider Friedrich Merz benadrukte dat er over de groeiende schuldenberg gesproken moet worden. De scherpste kritiek kwam vanaf de andere politieke flank. “De geschiedenis heeft ons geleerd dat wapenwedloop geen zekerheid biedt,” zei Die Linke-parlementariër Amira Mohamed Ali.

Toch neemt Duitsland juist nu afscheid van de decennialange traditie van naoorlogs pacifisme, die grotendeels gestoeld was op de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog. Daarin brachten troepen van Nazi-Duitsland onder meer 8 miljoen Sovjetsoldaten en burgers om in wat nu Oekraïne is. De huidige oorlog in Oekraïne reet de oude oorlogswond open, de druk om iets te veranderen nam toe.

Nieuwe geopolitieke realiteit

‘Binnen een paar dagen hebben we te maken met een nieuwe geopolitieke realiteit, die voor Duitsland inhoudt dat we beslissingen niet meer ‘simpelweg’ met onze geschiedenis moeten vermengen, zonder te vergeten of te negeren wat er is gebeurd,’ twitterde het liberale bondsdaglid Otto Fricke zaterdagavond al.

Het keerpunt is nu daar. Terwijl Frankrijk onder president Macron blijft ijveren voor een diplomatieke oplossing, heeft Duitsland de regie in Europa naar zich toegetrokken. Toch heerst binnen de bondsregering onvrede over de manier waarop. Door in het geniep vooraf een deal te sluiten, zouden Scholz en de Duitse minister van Financiën Christian Lindner (FDP) samen onder één hoedje hebben gespeeld. De ijdele Lindner schrijft liever geschiedenis dan dat hij de ‘zwarte nul’ (voor de corona hét heilige huisje) behoudt, klinkt het volgens dagblad Süddeutsche Zeitung binnen regeringskringen .

Hoe het ook zij, Duitsland staat voor een nieuw tijdperk in de Europese buitenlandpolitiek, waarin het meer dan 2 procent van het bruto binnenlands product gaat uitgeven aan defensie – en daarmee voldoet aan de belangrijkste eis van het Navo-lidmaatschap.

Meer over