PlusExclusief

Hoe gaat Poetin verder 100 dagen na de invasie in Oekraïne?

Honderd dagen zijn verstreken sinds 24 februari, de dag van de grootscheepse Russische invasie in Oekraïne. Een eind lijkt voorlopig niet in zicht. Wat wel?

Eric Brassem
Toen het plan om met een snelle actie een marionettenregime in Kiev te installeren hopeloos mislukte, schakelde Poetin half april over op plan B: de verovering van de Donbas, met de twee ‘volksrepublieken’ Donetsk en Loehansk.  Beeld MIKHAIL METZEL/ EPA
Toen het plan om met een snelle actie een marionettenregime in Kiev te installeren hopeloos mislukte, schakelde Poetin half april over op plan B: de verovering van de Donbas, met de twee ‘volksrepublieken’ Donetsk en Loehansk.Beeld MIKHAIL METZEL/ EPA

Het is een waarheid die cliché is geworden: ontwikkelingen op het slagveld zijn bepalend voor gesprekken aan de onderhandelingstafel. Terwijl zware gevechten woeden in de Donbas, liggen directe onderhandelingen tussen Oekraïne en Rusland al wekenlang stil.

Kiev is in de afgelopen weken niet altijd even consequent en helder geweest over voorwaarden om gesprekken te hervatten, of over wat het minimale resultaat moet zijn voor een vredesakkoord. In een tv-interview zei president Zelenski vorige maand dat hij het als een ‘overwinning’ zou beschouwen als Rusland wordt teruggedrongen tot het gebied dat ze vóór 24 februari bezet hielden. Dat wil zeggen: een deel van de Donbas en de Krim.

Poetin is nog veel lastiger te peilen. De doelen van zijn ‘speciale militaire actie’ – de ‘demilitarisatie’ en ‘denazificatie’ van Oekraïne – heeft hij zo vaag geformuleerd dat hij er een rechtvaardiging in kan vinden om nog heel lang door te gaan.

Toen het plan om met een snelle actie een marionettenregime in Kiev te installeren hopeloos mislukte, schakelde Poetin half april over op plan B: de verovering van de Donbas, met de twee ‘volksrepublieken’ Donetsk en Loehansk. Rusland lijkt, ten koste van grote verliezen, langzaam maar gestaag te vorderen met dat plan: de provincie Loehansk is bijna geheel in Russische handen, de provincie Donetsk voor ruim de helft. Bovendien bezetten de Russen grote delen ten noorden en zuiden van de Donbas.

Overwinning

Zodra het hem belieft, kan Poetin de overwinning uitroepen, zo betoogde historicus en Ruslandkenner Timothy Snyder onlangs in zijn blog. Dat kan hij doen als hij op winst staat, maar net zo goed als hij verliest. ‘Wat gebeurt er als Poetin besluit dat hij aan het verliezen is in Oekraïne? Dan zal hij ertoe overgaan om zichzelf te beschermen door de overwinning uit te roepen,’ schreef Snyder.

Alle staatsmedia zullen klaarstaan om zijn vermeende successen in Oekraïne te papegaaien. Net zoals ze vóór 24 februari papegaaiden dat een invasie ondenkbaar was, en daarna dat die onvermijdelijk was geweest. Snyder waarschuwt tegen westerse pleidooien om Poetin een diplomatieke ‘uitweg’ te bieden. Als Poetin in Oekraïne geen uitweg meer heeft, is hij prima in staat om zichzelf aan zo’n uitweg te helpen in de virtuele wereld.

‘Verlies’ is voor Poetin al net zo’n rekbaar begrip als ‘overwinning’. De Amerikaanse veiligheidschef Avril Haines verklaarde vorige maand dat Poetin zich voorbereidt op een langdurig conflict, en ook doelen buiten de Donbas op het oog heeft.

Nu doorpakken

De recente terreinwinst in de Donbas kan Poetin tot de overtuiging brengen dat de oorlog naar wens verloopt. De kansen kunnen de komende weken en maanden wel keren, als het Oekraïense leger de beschikking krijgt over de zwaardere en geavanceerdere wapens die westerse landen hebben toegezegd. Die versterkingen kunnen voor Poetin reden vormen om nu vooral door te pakken.

Zelenski en zijn westerse bondgenoten hebben redenen om te hopen dat de tijd in Poetins nadeel werkt. Op termijn zullen de sancties Ruslands economie verruïneren, de (militaire) industrie zal vastlopen omdat onderdelen niet meer geïmporteerd kunnen worden, het volk kan gaan morren over verslechtering van de levensomstandigheden, of over de grote aantallen gewonde en dode militairen.

Volgens conservatieve schattingen zijn er inmiddels al 30.000 Russen gesneuveld of gewond. Halverwege mei had Rusland al een derde van zijn in Oekraïne ontplooide strijdmacht verloren; het moet steeds oudere types tanks en pantservoertuigen inzetten, ook de voorraad geleide raketten slinkt.

Toch kan ook Poetin, al dan niet terecht, hopen dat de tijd in zijn voordeel werkt. Door het ongebreidelde geweld verliest Oekraïne 60 à 100 militairen per dag, erkende president Zelenski onlangs. Het werkelijke aantal kan veel hoger liggen. Iedere dag loopt Oekraïne meer schade op. Voorlopig heeft Rusland, westerse sancties ten spijt, nog genoeg inkomsten uit olie en gas.

‘Oekraïne bepaalt’

Bovendien kan Poetin erop gokken dat in het westerse kamp verdeeldheid groeit. Westerse leiders roepen om het hardst dat Rusland niet mag worden beloond voor zijn agressie, en dat alleen Oekraïne de voorwaarden voor een bestand kan bepalen. Maar Duitsland, Frankrijk en Italië – de grootste economieën van de EU – hebben laten blijken dat ze meer waarde hechten aan spoedige onderhandelingen dan Groot-Brittannië en de VS.

De economische gevolgen van de oorlog kunnen de verdeeldheid aanjagen. Poetin kan de eenheid ook op de proef stellen met hulp van zijn bondgenoten in Hongarije en Servië. Dat alles biedt hem hoop dat het Westen Zelenski vroeger of later onder druk zal zetten om grondgebied in te ruilen voor een bestand. En die hoop weerhoudt Poetin ervan de onderhandelingstafel op te zoeken.

Tijdlijn: 100 dagen oorlog in Oekraïne

21 februari 2022

De Russische president Vladimir Poetin erkent de twee opstandige regio’s in het oosten van Oekraïne, Donetsk en Loehansk, als zelfstandige republieken, terwijl de pro-Russische rebellen slechts een deel in handen hebben. Het wordt de opmaat tot de invasie.

24 februari 2022

Poetin kondigt een ‘speciale militaire operatie’ aan waarmee de Russische troepen Oekraïne binnenvallen. Hij wil het land ‘denazificeren en demilitariseren’, maar ontkent Oekraïne te willen bezetten. Oekraïense steden waaronder de hoofdstad Kiev, maar ook Charkov en Odessa, worden met raketten bestookt.

25 februari 2022

Een groot konvooi Russische pantservoertuigen, tanks en legertrucks rukt op richting Kiev.

5 maart 2022

De Oekraïense havenstad Marioepol in het oosten aan de Zwarte Zee wordt door Russische troepen omsingeld en met vele raketten en bommen bestookt. De 430.000 inwoners zitten als ratten in de val. Ze zitten al snel zonder stromend water en elektriciteit. Voedsel wordt schaars.

10 maart 2022

Het 60 kilometer lange Russische konvooi richting Kiev staat al dagen vast en wordt bestookt door Oekraïense militairen, die veel voertuigen aan flarden schieten.

15 maart 2022

De zuidelijke stad Cherson met bijna 300.000 inwoners, die via de rivier de Dnjepr toegang heeft tot de Zwarte Zee, wordt ingenomen door het Russische leger.

16 maart 2022

Het theater in Marioepol, waar zeker 400 mensen hun toevlucht hebben genomen, wordt gebombardeerd door de Russen. Veel Oekraïners komen daarbij om het leven.

30 maart 2022

Russische troepen, die al bijna een maand vaststaan op de weg naar Kiev, trekken zich terug. Moskou wil het leger hergroeperen om de aanval in het oosten van Oekraïne kracht bij te zetten en zo Loehansk en Donetsk in handen te krijgen. Zo moet een corridor ontstaan langs de Zee van Azov, van Rusland naar de Krim, dat in 2014 in Russische handen kwam.

3 april 2022

Na de Russische terugtrekking worden in het plaatsje Boetsja, iets buiten Kiev, op de straat de lichamen van veel doodgeschoten inwoners gevonden en een massagraf. Een schokgolf gaat door der wereld.

13 april 2022

Oekraïne brengt het Russische vlaggenschip, de kruiser Moskva, tot zinken.

22 april 2022

Russische troepen beginnen de aanval op de Donbas om Loehansk en Donetsk te veroveren.

17 mei 2022

Het Azov-regiment in Marioepol geeft zich na bijna twee maanden uitputtende strijd over.

28 mei 2022

Na wekenlange gevechten trekt het Oekraïense leger zich terug uit de bijna volledig verwoeste stad Severodonetsk in de Donbas.

2 juni 2022

De Oekraïense president Volodomir Zelenski maakt bekend dat de Russen na 100 dagen oorlog 20 procent van Oekraïne bezetten.

Meer over