PlusAnalyse

Hij is nog premier, maar het gevaar is voor Boris Johnson nog niet geweken

Premier Boris Johnson tijdens de plechtigheden rond het jubileum van koningin Elizabeth, vrijdag. Beeld Brunopress
Premier Boris Johnson tijdens de plechtigheden rond het jubileum van koningin Elizabeth, vrijdag.Beeld Brunopress

Van harte ging het niet, maar Boris Johnson heeft de motie van wantrouwen over zijn politieke lot vanwege het partygate-schandaal overleefd. De meest acute kopzorgen voor de Britse premier zijn daardoor verdwenen, maar zijn positie blijft uiterst wankel.

Tom Kieft

Het was krap, krapper dan verwacht, maar de steun voor Boris Johnson binnen de Conservatieve Partij bleek genoeg om hem in het zadel te houden. Een minderheid van 148 parlementariërs (41 procent) zegde maandag het vertrouwen via een motie van wantrouwen in hem op; 211 stemden voor zijn aanblijven. Daarmee is het acute gevaar voor Johnsons premierschap geweken: volgens de regels van de Conservatieve Partij mag de komende 12 maanden niet meer opnieuw een no-confidence-stemming worden gehouden.

Hoog tijd dus, vindt de premier, dat de partij het partygate-schandaal achter zich laat en de rangen sluit. “Als regering kunnen we ons concentreren en doorgaan met de dingen die echt belangrijk zijn voor mensen,” aldus Johnson na de stemming.

Een glorieuze, overtuigende overwinning, zoals Johnson die noemde, was de uitslag echter allerminst. En uit de problemen is de de premier, nu hij het vertrouwen van zo veel van zijn backbenchers heeft verloren, evenmin. Johnsons voorganger Theresa May zag zich binnen een half jaar na een door haar overleefde stemming in 2018 alsnog gedwongen op te stappen, omdat regeren haar onmogelijk werd gemaakt door de tegenstand in het parlement. Margaret Tatcher stapte in 1990 al enkele dagen na een zeer krap gewonnen motie van wantrouwen, in tranen, op als premier.

Tussentijdse verkiezingen

Johnson heeft laten weten er niet aan te denken op te stappen, maar kritische partijgenoten, onder wie de voormalige partijleider William Hague, roepen hem op om de eer aan zichzelf te houden. ‘Hoewel Johnson de nacht heeft overleefd, is de schade aan zijn premierschap ernstig,’ schreef Hague in een artikel in The Times dinsdag.

‘Er zijn woorden gezegd die niet kunnen worden ingetrokken, er zijn rapporten gepubliceerd die niet kunnen worden gewist, en er zijn stemmen uitgebracht die een grotere mate van afwijzing laten zien dan welke Tory-leider ooit heeft meegemaakt en overleefd,’ aldus de voormalige leider van de Conservatieve Partij.

De komende maand zou wel eens beslissend kunnen worden voor het politieke lot van de premier. Op 23 juni zijn tussentijdse verkiezingen in Conservatieve bolwerken Wakefield en Tiverton and Honiton – en het ziet ernaar uit dat Johnsons partij beide zetels gaat verliezen.

Het zou volgens analisten de doodsteek kunnen zijn voor de flamboyante Johnson, die net als de Nederlandse premier Mark Rutte de reputatie heeft ‘van teflon’ te zijn, omdat schandalen tot nog toe altijd gemakkelijk van hem zijn afgegleden. Johnsons belangrijkste bijdrage aan de partij is immers altijd zijn gave geweest om stemmen te trekken.

Johnson bezorgde de Conservatieve Partij na Mays aftreden de grootste overwinning in decennia, maar de glans van de oud-burgemeester van Londen als stemmenkanon is aan het vervagen. Vorig jaar verloor zijn partij al zetels in regionale verkiezingen en, nog los van de onvrede over zijn achteloos- en aanwezigheid bij lockdownfeestjes – partygate dus – missen veel partijgenoten visie bij de regering-Johnson.

Tot de laatste snik

Ook als Johnson, zoals hij heeft aangegeven, tot de laatste snik zal door blijven strijden, is hij zijn positie niet zeker als het vertrouwen binnen de partij verder afbrokkelt. Achter de schermen speelt de commissie die de partijregels maakt met het idee om de regels rondom de no-confidence vote te schrappen. Dat zou betekenen dat er wél dit jaar nog opnieuw over Johnsons houdbaarheid kan worden gestemd.

De Britse premier zal de komende tijd alle zeilen bij moeten zetten om de partij en zijn achterban achter zich te houden. Even rustig tot adem komen zit er dus niet in.

Meer over