PlusExclusief

Het monumentale theater van Odessa is weer open: ‘Plezier maken zoals voorheen, dat gaat niet meer’

Een vrouw poseert voor het operatheater van Odessa. Voor het eerst sinds de Russische invasie in februari was er afgelopen weekend weer een opvoering. Beeld NurPhoto via Getty Images
Een vrouw poseert voor het operatheater van Odessa. Voor het eerst sinds de Russische invasie in februari was er afgelopen weekend weer een opvoering.Beeld NurPhoto via Getty Images

Beschermd door zandzakken opende het monumentale operatheater van Odessa afgelopen weekend weer de deuren. Voor de inwoners van de havenstad vormt het een belangrijke uitlaatklep. ‘Het theater is iets hogers. Hier gaat het om je ziel.’

Michiel Driebergen

Zij is er helemaal klaar voor. In haar roomwitte, wijd uitlopende jurk, met sjiek bloemen- en hartenmotief, zoekt ze op een plattegrond zorgvuldig een romantische zitplaats uit. Haar partner, een man in blauwe broek en blouse, wacht wat ongemakkelijk bij de kassa. “We hebben op dit moment nog verschillende achternamen,” zegt Irina Pachomova, die daarmee onthult dat de twee een date hebben.

Hoewel het gebouw omringd is door zandzakken – gevuld met zand en schelpen – opende het operatheater in Odessa afgelopen weekend opnieuw de deuren. Het cultuurpaleis in de badplaats was sinds het begin van de Russische invasie, op 24 februari, gesloten. En hoewel er nog regelmatig een raket landt in de havenstad, stemden de autoriteiten in met het verzoek van het theatermanagement om er weer optredens te mogen verzorgen. Voor de komende maand staan onder andere de opera Aïda en het ballet Don Quichot op de rol.

De bezoekende Odessieten zijn opgelucht, zo blijkt voor aanvang van de eerste balletvoorstelling, afgelopen zondagmiddag. “Deze ervaring helpt ons de oorlog even te vergeten,” zei Irina Pachomova. “We staan op met het oorlogsnieuws en we gaan ermee naar bed.”

Terwijl zij het theater regelmatig bezocht, was haar partner, Maksiem Gontsjaroek, er als kleine jongen voor het laatst geweest. “Ik volg het Oekraïense, het Russische én het Europese nieuws,” legt hij uit. “Het theater is iets hogers. Hier gaat het om je ziel,” besluit hij romantisch – met een schuin oog naar zijn date.

Speciaal luchtafweer in de Tweede Wereldoorlog

Nu het strand is gesloten en de boulevards van Odessa tot militair gebied zijn bestempeld, is het operatheater een zeldzame uitlaatklep voor de bewoners. Het pronkstuk is wel wat oorlog gewend: tijdens de Tweede Wereldoorlog was er speciaal luchtafweer opgesteld om het gebouw te beschermen, zo wil de overlevering.

“Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden de sculpturen beschadigd,” weet Oksana Tserkovna. De vrouw, een schilder, staat te wachten met een roos in haar handen, die ze kreeg van haar vriend, een fotograaf. “Onze militairen moeten iets te verdedigen hebben. Dan gaat het om onze cultuur, onze wetenschap en onze kunst.”

Haar lofzang wordt onderbroken door een personeelslid van het operatheater. “Er is luchtalarm,” roept de vrouw over de wachtrij heen. “U gaat direct de kelder in, of naar buiten.” “Naar de fontein,” reageert Oksana Tserkovna, die naar de uitgang snelt richting het park naast het theater, wat op haar op naaldhakken niet eenvoudig afgaat.

De eerste maand van de oorlog was ze vreselijk bang geweest, vertelt ze tussen de hoge platanen – totdat haar vriend haar meenam naar een kleinschalig ondergronds optreden van de operamusici. “Zij waren ook bang, maar kwamen toch zingen. Dat hielp me door mijn angst heen. Toen durfde ik weer de straat op.”

Dan wordt ze gebeld door die vriend, fotograaf Oleksandr Sinelnikov, die zich afvraagt waar ze uithangt. “Straks missen we het ballet nog,” waarschuwt hij als hij haar komt halen. Het luchtalarm vreest hij niet. “Een mens kan overal aan wennen,” zegt hij. “Kunst bindt ons, laat ons boven onszelf uitstijgen.”

Atypische theaterbezoeker

Naast de ingang staat het publiek nog steeds te wachten tot het luchtalarm stopt. Onder hen is Sergiej Najmenko, die met een groene plastic tas in zijn ene hand en zijn 10-jarige dochter Dasja aan de andere hand als een atypische theaterbezoeker oogt. Het tweetal vluchtte twee maanden geleden uit Mikolajiv, zo blijkt, een frontstad op 150 kilometer van Odessa. “Hier klinkt het luchtalarm, maar bij ons hoor je explosies. Er kan een ook aanval komen zonder dat je gewaarschuwd bent.”

De uitnodiging voor het theater kregen ze van een vluchtelingenorganisatie. “Soms heb je plezier nodig om jezelf af te leiden,” zegt de man. “Maar plezier maken zoals voorheen, dat gaat niet meer,” zegt hij.

Misschien klinkt het applaus daarom wat afgemeten tijdens de balletvoorstelling, die drie kwartier later dan gepland eindelijk wordt opgevoerd. Bij aanvang doet de omroepster nog even de regels uit de doeken: als het luchtalarm een uur duurt zal de voorstelling worden verplaatst. “Leve Oekraïne!” besluit ze.

De dansers en danseressen van het Odessitische balletgezelschap voeren een soort balletmedley op, als aankondiging van het zomerseizoen. De ranke lichamen ogen breekbaar in vergelijking met de zware antitankversperringen in de straten rond het theater; de strijkers klinken ijl tegenover de knallen van de artillerie-oefeningen aan de rand van de stad.

“Het is niet makkelijk,” zegt schilder Oksana Tserkovna. “Eerst zet je een lach op je gezicht, zoals je een schoen aantrekt. Het gevoel dat bij die lach hoort komt er maar heel langzaam bij.”

Maksiem Gontsjaroek en Irina Pachomova voor de kassa in de hal van het operatheater in Odessa.

 Beeld Michiel Driebergen
Maksiem Gontsjaroek en Irina Pachomova voor de kassa in de hal van het operatheater in Odessa.Beeld Michiel Driebergen
Meer over