PlusExclusief

Grieken investeren fors in leger in reactie op Turkse buur: ‘We kunnen niet naïef zijn’

Griekenland moderniseert zijn strijdkrachten voor vele miljarden euro’s. Athene vindt dat nodig vanwege Turkse dreiging. ‘Onze omgeving wordt helaas instabieler,’ zegt premier Mitsotakis.

Arjen van der Ziel
Franse jagers boven de Akropolis. Griekenland en Frankrijk sloten een defensie- en wapenpact, volgens waarnemers in reactie op het assertieve optreden van Turkije. Beeld ANP / EPA
Franse jagers boven de Akropolis. Griekenland en Frankrijk sloten een defensie- en wapenpact, volgens waarnemers in reactie op het assertieve optreden van Turkije.Beeld ANP / EPA

Het lijkt niet op te kunnen voor Griekse generaals. De militairen sloten de laatste tijd de ene na de andere grote wapendeal.

Zo bestelde Griekenland begin dit jaar voor 2,3 miljard euro achttien Rafale-straaljagers bij Frankrijk. In april gaf het land een Israëlisch bedrijf opdracht om voor 1,4 miljard een nieuwe vliegschool op te zetten. In september bestelde het nog zes Rafale-jets. Eind september kochten de Grieken voor 3 miljard drie fregatten en drie korvetten van een Franse marinewerf. En in oktober tekenden ze een intentieverklaring voor overname van twee fregatten en zes mijnenvegers van de Nederlandse marine.

Om alle aankopen mogelijk te maken, schroeft Griekenland de defensie-uitgaven op tot 6,6 miljard, 50 procent meer dan vorig jaar, zo blijkt uit Navo-prognoses. De defensiebesteding komt in 2021 naar verwachting uit op 3,8 procent van het bruto binnenlands product, het hoogste percentage in het bondgenootschap. Zelfs de VS geven, relatief, minder uit.

De aankopen zijn deels een inhaalslag, want Griekenland heeft door de financiële crisis, die in 2009 begon, jarenlang fiks moeten bezuinigen op zijn strijdkrachten. Maar de Griekse regering voelt zich ook steeds meer bedreigd door aartsrivaal Turkije, die militair gezien zelfstandiger en assertiever wordt in de regio.

Ruzie met Turkije

“We kunnen niet naïef zijn,” zei premier Kyriakos Mitsotakis in april, staand in een hangar op een Griekse vliegbasis. “Onze wereld is extreem complex en onze omgeving wordt helaas instabieler.”

Griekenland en Turkije zijn oude rivalen, die al meermaals tegen elkaar ten strijde trokken, en de laatste jaren groeit de tegenstelling weer. De twee buurlanden ruziën over onder meer hun luchtruim en wateren, de Turkse bezetting van een deel van Cyprus, irreguliere migratie, en olie- en gasreserves in het oosten van de Middellandse Zee.

De ondertekening van het Grieks-Franse pact. Links premier Mitsotakis, rechts president Macron. Beeld ANP / EPA
De ondertekening van het Grieks-Franse pact. Links premier Mitsotakis, rechts president Macron.Beeld ANP / EPA

Zo laaide de spanning vorig jaar nog op toen een Turks exploratieschip, beveiligd door marineschepen, naar betwiste wateren voer om naar gas te zoeken. Griekse schepen schaduwden de Turkse, wat bijna tot een aanvaring leidde.

Om de Turken af te schrikken, hebben de Grieken onlangs ook een defensiepact gesloten met Frankrijk, waarin de twee landen beloofden elkaar in geval van een aanval te zullen bijstaan. Zowel de Griekse premier Mitsotakis als de Franse president Emmanuel Macron lieten daarbij blijken dat het gevaar wat hen betreft uit Ankara komt.

Grieks-Frans pact

“Amerika richt zich tegenwoordig vooral op zijn rivaliteit met China en heeft weinig belangstelling meer voor de Middellandse Zee,” zegt Christos Kollias, hoogleraar defensie-economie aan de Universiteit van Thessalië. “Daardoor is hier in de regio een vacuüm ontstaan, waar de Fransen in zijn gesprongen. Frankrijk is van oudsher een grote macht in het Middellandse Zeegebied en ziet Turkije als een strategische rivaal.” De stroom miljardendeals en het defensiepact tussen Athene en Parijs zorgen hier en daar wel voor opgetrokken wenkbrauwen binnen de Navo. De Turkse defensie-minister Hulusi Akar verklaarde eind vorige maand, na een Navo-vergadering in Brussel, dat het onderlinge Grieks-Franse pact ‘het vertrouwen schaadt’ in het bondgenootschap. En Europa is verdeeld.

Landen als Duitsland, Spanje en Italië vinden dat Frankrijk te veel de confrontatie zoekt. Zo helpt een Spaanse werf de Turken om een klein vliegdekschip voor helikopters en drones te bouwen. En Duitse ingenieurs assisteren Turkije bij de constructie van zes geavanceerde onderzeeboten.

Volgens sommige waarnemers dreigt, als het zo doorgaat, een wapenwedloop te ontstaan in het oosten van de Middellandse Zee. “De spanning in de regio neemt duidelijk toe,” zegt Pieter Wezeman, onderzoeker van het Stockholm International Peace Research Institute (Sipri), een denktank. “Er is een tendens in het gebied om in reactie op elkaar wapens te kopen. Ik denk niet dat het meteen tot een volledige oorlog komt, maar de kans op gewapende confrontaties groeit wel.”

Nederlandse schepen

Nederland wil acht schepen van de marine verkopen aan Griekenland. Dat is opvallend, omdat Den Haag in beginsel terughoudend is met wapenverkoop aan landen in spanningsgebieden. Maar volgens Defensie speelt de spanning tussen Griekenland en Turkije geen rol. “Defensie heeft in het verleden al vaker defensiematerieel aan de Grieken verkocht,” licht het ministerie toe.

Athene koopt onder andere ook oude marineschepen van Nederland. Beeld Defensie
Athene koopt onder andere ook oude marineschepen van Nederland.Beeld Defensie

In oktober tekenden de landen een intentieverklaring over de verkoop van twee M-fregatten en zes mijnenjagers van de Alkmaarklasse. Als de verkoop doorgaat, worden de schepen in de komende jaren overgedragen. Wanneer en voor hoeveel is nog onduidelijk. Volgens Griekse media zou voor de fregatten Van Speijk en Van Amstel elk zo’n 80 miljoen euro worden betaald. “Als we er qua tijd en geld niet uitkomen, dan gaat het niet door,” zegt een woordvoerder in Den Haag.

Meer over