Nieuws

Graandeal wankelt na Russische raketaanval

Rusland erkent nu toch dat het raketten heeft afgeschoten op de haven van Odessa, die essentieel is voor het hervatten van de export van Oekraïens graan. De Oekraïense president Volodimir Zelenski vreest dat het moeizaam gesloten akkoord over de graanexport met de aanval aan het wankelen is gebracht.

Bob van Huët
Brandweerlieden bestrijden vuur in de haven van de Oekraïense havenstad Odessa nadat er zaterdag twee Russische raketten waren ingeslagen. Volgens de Oekraïense autoriteiten zij twee andere Russische raketten uit de lucht gehaald. Beeld ANP/EPA
Brandweerlieden bestrijden vuur in de haven van de Oekraïense havenstad Odessa nadat er zaterdag twee Russische raketten waren ingeslagen. Volgens de Oekraïense autoriteiten zij twee andere Russische raketten uit de lucht gehaald.Beeld ANP/EPA

Rusland had zaterdag nog ontkend dat het betrokken was bij de laatste raketaanvallen op de haven van Odessa. “De Russen vertelden ons dat ze absoluut niets met deze aanval te maken hadden en dat ze de kwestie zeer nauwkeurig bestudeerden,” verzekerde de Turkse minister Hulusi Akar (Defensie). Turkije heeft een bemiddelende rol gespeeld bij het graanexportakkoord tussen Rusland en Oekraïne.

Transport per schip

De aanval op Odessa leidde tot grote internationale verontwaardiging met name vanwege de timing van de aanval. Die kwam daags na een met grote moeite door Turkije en de Verenigde Naties tot stand gebrachte ‘graanovereenkomst’ tussen Rusland en Oekraïne. Dat akkoord moet het mogelijk maken vooral vanuit Odessa weer Oekraïens graan per schip naar het buitenland te vervoeren.

Volgens Oekraïense woordvoerders heeft Vladimir Poetin met de aanval op Odessa de VN en Turkije in het ‘gezicht gespuugd’ en was uitvoering van het zo moeizaam gesloten graanakkoord nu mogelijk weer gecompromitteerd.

De Oekraïense president Zelenski veroordeelde de Russische raketaanval meteen als ‘duidelijke Russische barbaarsheid’ en een lange neus van Poetin naar de onderhandelaars.

Ook VN-baas António Guterres, die vrijdag in Istanboel aanwezig was bij de ondertekening van het akkoord, heeft de raketaanval scherp veroordeeld. Een woordvoerder zegt dat alle partijen toegezegd hebben de export van graan uit Oekraïense havens toe te staan. Ook is het graan hard nodig om wereldwijde voedseltekorten te lijf te gaan, aldus Guterres. “Volledige implementatie door de Russische Federatie, Oekraïne en Turkije is absoluut noodzakelijk.”

Minister Wopke Hoekstra (Buitenlandse Zaken) heeft de raketaanval eveneens veroordeeld. ‘Schandalig en onaanvaardbaar: een raketaanval op de zeehaven van Odessa, slechts een dag na ondertekening van de overeenkomst in Istanboel,’ schrijft hij op Twitter. Volgens Hoekstra moet Rusland ter verantwoording worden geroepen.

Militaire infrastructuur

Volgens de Oekraïners zijn twee raketten ingeslagen in het havengebied van Odessa. Twee andere zouden zijn neergeschoten voordat ze hun doel hadden bereikt. Zondag bevestigde een Russische woordvoerder dat er raketten waren afgeschoten op Odessa. ‘Kalibrraketten vernietigden de militaire infrastructuur in de haven van Odessa, met een zeer nauwkeurige aanval,’ aldus woordvoerder Maria Zakharova op haar Telegramaccount. Ze gaf overigens geen toelichting of bewijs voor haar verhaal.

In zijn videoboodschap van zaterdagavond zei Zelenski dat de aanval de noodzaak aantoont Oekraïne wapens te geven ‘die nodig zijn voor de overwinning’. Hij bedoelde met name op luchtafweer die tegen Russische raketten kan worden ingezet.

Mijnvrije vaarroutes

Rusland en Oekraïne zijn samen goed voor ongeveer een derde van de graanproductie in de wereld. In Oekraïense havens ligt zeker 20 miljoen ton op verscheping te wachten. De oorlog in Oekraïne drijft de voedselprijzen op en veroorzaakt voedseltekorten. Miljoenen mensen in met name Afrikaanse landen zijn afhankelijk van dat graan.

Het akkoord komt er in grote lijnen op neer dat vaarroutes naar de haven van Odessa moeten worden vrijgemaakt van mijnen en dat ladingen van vrachtschepen zullen worden geïnspecteerd. Rusland zal de veilige vaarroutes niet gebruiken voor oorlogsdoeleinden en de Europese Unie schrapt handelssancties tegen Rusland die een belemmering vormen voor de Russische export van vooral voedsel.

Ook komt er een coördinatiecentrum voor de uitvoering van alle taken.

Het coördinatiecentrum komt volgens Turkse media in de campus van de Nationale Defensieuniversiteit, even ten noorden van het centrum van Istanboel. Het centrum staat straks onder leiding van een Turkse admiraal. Er zouden in totaal twintig gedelegeerden komen te werken van wie een aantal al onderweg zou zijn naar Istanboel.

Er zal alleen in noodsituaties contact nodig zijn tussen Oekraïners en Russen, die gescheiden van elkaar werken. Het centrum kan binnenkort operationeel zijn, meldt de Turkse krant Hurriyet.