PlusExclusief

Genationaliseerd of failliet: westerse bedrijven in Rusland staan in een lastige spagaat

Ten onder door de economische crisis, of anders wel doordat de Russische staat fabrieken afpakt: buitenlandse bedrijven hebben het moeilijk in Rusland.

Dirk Waterval
Een McDonald’s in Moskou.   Beeld AP
Een McDonald’s in Moskou.Beeld AP

Westerse bedrijven met filialen in Rusland staan inmiddels van drie kanten onder druk. Wie zich nog niet heeft teruggetrokken uit het land van de oorlogszuchtige president Poetin heeft wat uit te leggen aan zijn klanten in het Westen.

Wie zich wél terugtrekt dreigt al zijn bezittingen te verliezen aan de Russische staat, die zinspeelt op het nationaliseren van de achtergebleven fabrieken.

En bedrijven die er actief blijven omdat ze ‘de gewone Rus’, die ook niet voor de oorlog heeft gekozen, niet in de steek willen laten? Die worden hard afgestraft door de economische malaise die Rusland door alle sancties en boycots te wachten staat.

Binnen twee maanden volledig weg

Dat laatste is nog een beetje glazenbolwerk, want niemand weet nog hoe hard de economie precies geraakt gaat worden. AkzoNobel, de Nederlandse verfgigant, gaf maandag alvast wel een grimmige blik in de toekomst.

Waarschijnlijk zullen alle Russische activiteiten van het bedrijf al binnen twee maanden volledig stilvallen, zei topman Thierry Vanlancker tegen de Britse zakenkrant Financial Times. En dus niet omdat Akzo daar zélf voor kiest.

“Het is ofwel omdat de grondstoffen niet meer beschikbaar zijn, ofwel omdat ergens de belangrijkste klant misschien niet meer kan betalen,” zei Vanlancker. De verffabrikant haalt zo’n 2 procent van de wereldwijde omzet uit Rusland, en heeft er zo’n 650 mensen werken.

Corné van Zeijl, beursanalist bij vermogensbeheerder Actiam, denkt dat de grote industriebedrijven als Akzo voorlopig het meest te lijden hebben van de omvallende Russische economie. Bedrijven wier klantenbestand vooral uit andere bedrijven bestaat die het óók moeilijk hebben, en daardoor de rekening niet meer kunnen betalen.

Ook een ijsje als het oorlog is

Ook bedrijven die producten leveren die lang meegaan, zoals wasmachinefabrikant Bosch, mogen volgens hem op een behoorlijke omzetdaling rekenen. “Als je geen geld uit de pinautomaat krijgt en het is onzeker of je je baan nog kan behouden, koop je niet zo snel een nieuwe wasmachine, auto of televisie”, zegt Van Zeijl.

Daarentegen zal een voedingsmiddelenbedrijf als Unilever, dat gewoon doorgaat met de verkoop van essentiële voedings- en hygiëneproducten in Rusland, volgens hem niet direct veel last hebben van dalend consumentenvertrouwen. “Een ijsje of een biertje blijven mensen wel kopen, ook als het oorlog is.”

Veel andere multinationals kiezen er wel voor om hun activiteiten te staken, en de lijst met bekende namen groeit nog elke dag. Een onderzoeksteam van de Yale School of Management turft inmiddels 375 bedrijven die zich helemaal of deels, voor altijd of tijdelijk, zeggen terug te trekken uit Rusland.

Inboedel afpakken?

Bij hen zit de dreiging minder in de kwakkelende economie, en meer in de opstelling van de Russische overheid. Zo komen er bijna dagelijks nieuwe, en meer concrete berichten over plannen om de inboedel af te pakken van ondernemingen die vertrekken.

Vorige week nam de regering al een wetsvoorstel aan waardoor de staat bedrijven uit ‘onvriendelijke landen’ onder curatele kan stellen als zij Rusland de rug toe keren. Verder zou het Kremlin een lijst hebben opgesteld van 59 multinationals die het mogelijk wil nationaliseren. Volgens het Russische nieuwsagentschap Izvestia gaat het om klinkende namen als Shell, Toyota en Ikea.

Inmiddels worden lokale bestuurders van multinationals zelfs bedreigd door Russische ambtenaren van justitie, zo meldde zakenkrant The Wall Street Journal maandag op basis van gesprekken met ingewijden.

Terug naar 1917

De Russische topmensen van onder meer Coca Cola, McDonald’s en computerfabrikant IBM zouden brieven, telefoontjes en bezoekjes hebben gekregen van opsporingsambtenaren met een duidelijke boodschap: wie kritiek durft te leveren op Rusland kan worden opgepakt, wie met zijn bedrijf wil vertrekken uit Rusland zal zijn bezittingen hier verliezen.

Vrijdag waarschuwde de rijkste man van Rusland, metaalmagnaat Vladimir Potanin, dat zijn land met nationalisaties zou terugkeren naar de chaotische dagen van de Bolsjewiekse revolutie in 1917. Volgens hem kunnen investeerders hierdoor voor decennia hun vertrouwen in het land verliezen. Een uitspraak die een woordvoerder van het Witte Huis in de Verenigde Staten gelijk op Twitter verspreide, om eraan toe te voegen dat het bedrijven zal bijstaan die een mogelijke nationalisatie juridisch willen aanvechten.

Meer over