PlusAchtergrond

Geen huizenblok onbeschadigd: Marioepol in triest rijtje met Grozny en Aleppo

Van de steden Grozny in Tsjetsjenië en Aleppo in Syrië bleef weinig over toen de Russische artillerie klaar was met beschietingen. Marioepol, de strategisch gelegen stad in het zuiden van Oekraïne, ondergaat eenzelfde lot.

Bob van Huët
Inwoners van Marioepol worden groepsgewijs geëvacueerd door pro-Russische separatisten. Beeld Stringer/Anadolu Agency via Getty Images
Inwoners van Marioepol worden groepsgewijs geëvacueerd door pro-Russische separatisten.Beeld Stringer/Anadolu Agency via Getty Images

De Amerikaanse blogger Patrick Lancaster zette zondag een video online waarin hij als een van de weinige westerse reporters – samen met soldaten – door wijken van Marioepol loopt die duidelijk onder controle staan van Russische militairen en separatisten. Er lijkt geen huizenblok onbeschadigd. Sommige flats zijn gatenkazen door de ontelbare kogel- en granaatinslagen. Volgens blogger Lancaster hielden in zo’n doorzeefd gebouw soldaten van het extreme Oekraïense Azovbataljon zich schuil. Op straat treft hij vooral oude vrouwen die het ook niet meer weten. “Wie is de vijand? Wie is wie?” vraagt een van hen bijna radeloos.

Lancaster is gespannen en meldt explosies verderop in de smeulende stad. President Volodimir Zelenski sprak gisternacht van Marioepol als slachtoffer van terreur die nog eeuwen zal worden herinnerd. Volgens het Oekraïense staatshoofd zouden de Russen zich daarbij schuldig hebben gemaakt aan oorlogsmisdaden. Dat is niet nieuw voor de havenstad, ook Oekraïense extremisten pleegden er talloze misdaden. Volgens de lokale autoriteiten zitten nog zo’n vierhonderdduizend mensen vast in Marioepol. Velen leven in schuilkelders. Er is geen elektriciteit, verwarming of drinkwater, zeggen vrouwen tegen Lancaster.

Van volle zalen tot schuilkelder

Op internet kun je nog programma’s vinden van de laatste zomerfestivals en optredens in de stad. Volle zalen in het lokale en monumentale Academische Regionale Drama Theater van Donetsk, de provincie waarvan Marioepol de hoofdstad is. Drama te over de laatste dagen rond datzelfde podium, of beter in de schuilkelder eronder waar meer dan duizend mensen zich verstopten toen het gebouw onder vuur kwam te liggen van Russische artillerie. Hoeveel mensen het overleefden in de kelder is nog steeds onduidelijk.

Politiek activiste en professor in de politicologie Maria Podybajlo had in 2018, toen er sterke spanningen waren in Marioepol tussen Rusland en Oekraïne, een déjà-vugevoel. Ze sprak toen in de krant over 2014: het jaar dat de oorlog in de afvallige Oost-Oekraïense provincies Donetsk en Loehansk losbarstte en pro-Russische rebellen verschillende steden innamen. Er was evenwel een groot verschil met 2014, zei ze. “Toen waren we niet verenigd, wisten we niet wat we moesten doen en het Oekraïense ­leger was er niet. Nu zijn we klaar om Marioepol te verdedigen.”

Podybajlo deed van zich spreken doordat ze met haar studenten lantaarnpalen geel-blauw ging verven. Beelden uit die tijd tonen een groene stad, met parken en fonteinen, een kermis op het plein voor het theater. Het strand bij Melekino, even zuidelijk van de stad, hoorde tot de drukste in de regio.

Podybajlo is nu onbereikbaar en haar geliefde Marioepol is onherkenbaar geworden. Flats zijn karkassen of zwaar beschadigd, net als het beroemde theater. De staalfabriek en trots van de regio ligt onder vuur en zou onherstelbaar zijn beschadigd. Op de stranden liggen mijnen.

Belegeringen

De oude kozakkenstad heeft de nodige belegeringen gezien. Van de Turken, de Russen en de Duitsers. Het overwegend Russisch sprekende Marioepol is nu weer heroverd door Russen en separatisten. In Marioepol moest je de laatste jaren voorzichtig zijn met je mening, vertelden pro-Russische bewoners. Ze vreesden de mannen van Azov. Menig bewoner had zijn koffer klaar staan om naar Rusland te vluchten. “Ik ben weliswaar Oekraïense maar in Kiev hebben ze zich 25 jaar niet om ons bekommerd. Ze hebben alleen maar aan ons verdiend,” zei verkoopster Alla tegen een Duitse krant als de pro-Russische rebellen weer zijn verjaagd. De scheuren in de samenleving splijten soms ook families. Over politiek werd liever niet gesproken. Zelfs nu bewoners de stad ontvluchten is dat omstreden. Wat voor de een een evacuatie is, voelt voor de ander als een deportatie, met alle akelige historische referenties die daar weer aan vastzitten.

Zal Marioepol uit de as herrijzen, als Grozny? Italië heeft al aangeboden het gebombardeerde theater van Marioepol te herbouwen.

Meer over