PlusNieuws

Europese Commissie komt met noodplan gascrisis: ieder land moet (nu) besparen, desnoods gedwongen

De Europese Commissie wil dat Europese landen zo snel mogelijk minder gas gaan verbruiken. De commissie presenteert woensdag naar verwachting een speciaal plan, waarin wordt aangedrongen op een reductie van 10 tot 15 procent per land. Het liefst vrijwillig, maar indien nodig onder dwang.

Sam de Graaff
Op Cyprus wordt een nieuwe lng-terminal gebouwd. Vanwege het (deels) wegvallen van Russisch gas zet de Europese Unie onder meer in op vloeibaar gas. Beeld NurPhoto via Getty Images
Op Cyprus wordt een nieuwe lng-terminal gebouwd. Vanwege het (deels) wegvallen van Russisch gas zet de Europese Unie onder meer in op vloeibaar gas.Beeld NurPhoto via Getty Images

Met een hittegolf in een groot deel van Europa lijkt de winter verder weg dan ooit. Toch kijkt de Europese Commissie alvast vooruit naar de donkere maanden – de maanden waarin het meeste gas wordt gebruikt. Woensdag publiceert de commissie naar verwachting een plan met de veelzeggende titel: Save gas for a safe winter.

Het plan, dat al is ingezien door een flink aantal Europese media, bevat een heldere, maar ernstige boodschap: iedere Europeaan zal minder gas moeten verbruiken. Niet vanaf het begin van de winter, niet na de zomervakantie, maar per direct. Daar plakt de commissie naar verwachting ook meteen een cijfer aan vast: alle EU-landen moeten dit najaar hun gasverbruik met 10 tot 15 procent (over het percentage wordt nog gesteggeld) verminderen in vergelijking met de afgelopen vijf jaar.

In eerste instantie zal de reductie op vrijwillige basis moeten plaatsvinden. Gaat het allemaal te langzaam, dan ligt ook de optie van dwang nog op tafel. Voor sommige EU-landen lijkt 10 tot 15 procent een haalbaar streven: Nederland zit bijvoorbeeld al boven dat niveau. Van lidstaten die amper gas uit Rusland halen worden meer bezwaren verwacht.

Smoes van Gazprom

De commissie lanceert haar plan tegen de achtergrond van alsmaar groeiende twijfels over de levering van Russisch gas. Persbureau Reuters citeerde maandag uit een brief van het Russische Gazprom aan een aantal belangrijke Europese klanten. De gasreus zou de levering niet meer kunnen garanderen vanwege overmacht – ‘force majeure’, een juridische term die wordt gebruikt als indekking tegen schadeclaims.

Volgens Gazprom is de force majeure te wijten aan de westerse sancties: een voor pijpleiding Nord Stream I onmisbare compressor kon daardoor, volgens Gazprom dus, niet van Canada naar Rusland worden getransporteerd. Aannemelijker lijkt echter dat het de volgende fase is in een zorgvuldig door het Kremlin uitgestippelde strategie, waarbij stapje voor stapje de gaskraan naar Europa wordt dichtgedraaid.

Alle ogen zijn daarbij gericht op diezelfde Nord Stream I, de belangrijke pijpleiding tussen Rusland en Duitsland. Tot donderdag is die dicht voor gepland onderhoud, maar het zou zomaar kunnen dat Moskou de leiding langer (gedeeltelijk) dichthoudt om Europa onder druk te zetten. Waarschijnlijk met een smoes, zoals de Duitse economieminister Robert Habeck het verhaal over de compressor al noemde.

Reuters meldde dinsdagmiddag echter op basis van twee bronnen dat de pijplijn weer in gebruik zal worden genomen op het niveau van voor het onderhoud – niet op volledige capaciteit, kortom.

Poetins trackrecord

“We moeten rekening houden met het scenario dat de gastoevoer vanuit Rusland naar nul gaat,” zegt Jilles van den Beukel, energie-expert van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS). “Niemand weet het zeker, maar op basis van Poetins trackrecord is dat wat je langzamerhand gaat denken.” Hij wijst erop dat door Gazprom (mede)beheerde gasopslagen vorige zomer leeg bleven, en het bedrijf plots minder ontvankelijk was voor nieuwe deals met Europese afnemers. “Achteraf kunnen we stellen dat die veranderingen al deel uitmaakten van Poetins strategie.”

Iedere dag van besparen is er één, schreef het Internationaal Energieagentschap (IEA) maandag dan ook in een brandbrief. De EU is nog altijd voor ongeveer een kwart van haar gas afhankelijk van Rusland. Aanzienlijk minder dan de 45 procent van twee jaar geleden, maar nog altijd een fors percentage. ‘De komende maanden worden cruciaal,’ stelde directeur Fatih Birol. Zelfs als de doorvoer van Nord Stream I het niveau van vóór het geplande onderhoud weer bereikt, kan de Europese Unie nog in de problemen komen, zo waarschuwde het IEA. Laat staan als Rusland de pijpleiding helemaal gesloten houdt.

Hoe nijpend de situatie komende winter wordt, hangt volgens Van den Beukel af van een aantal factoren. Hoe streng wordt de winter? Krijgen we nog een beetje Russisch gas of helemaal niet? Tekorten verwacht hij niet in het rijke Noordwest-Europa, al zou het wel goed kunnen dat bepaalde industrieën moeten afschalen omdat productie simpelweg te duur wordt. En de energierekening blijft vermoedelijk (toren)hoog.

De zwaarste klappen vallen volgens Van den Beukel echter elders. In Zuidoost-Europa wellicht, of in Azië of Afrika. “Europa bepaalt momenteel op de wereldmarkt de prijs van lng (vloeibaar gas). Armere landen zien de tankers aan zich voorbijvaren.”