PlusExclusief

Europa wil Oekraïnecrisis te lijf gaan met miljarden euro’s uit coronapot

Europese leiders praten donderdag en vrijdag in Brussel over de Oekraïnecrisis en de plannen van de Europese Commissie om de energieprijzen te beteugelen, boeren te steunen en vluchtelingen op te vangen.

Romana Abels
De Europese lidstaten worstelen met de opvang van de inmiddels ruim 3 miljoen vluchtelingen uit Oekraïne. Beeld AP
De Europese lidstaten worstelen met de opvang van de inmiddels ruim 3 miljoen vluchtelingen uit Oekraïne.Beeld AP

Vluchtelingen

Polen, Hongarije, Slowakije en Roemenië krijgen meeste geld’

“Er is geen tijd te verliezen,” zei eurocommissaris Nicolas Schmidt woensdag. De Europese Commissie ziet lidstaten worstelen met de opvang van de inmiddels meer dan 3 miljoen vluchtelingen uit Oekraïne. Die hebben allemaal recht op huisvesting, scholing en zorg, maar dat kost geld.

Om de grootste nood te lenigen heeft de Europese Commissie voorgesteld om 3,4 miljard euro te gebruiken uit een potje dat was ingesteld voor de wederopbouw van Europese regio’s na de coronapandemie.

De regeringsleiders van de 27 Europese landen zullen er deze dagen een beslissing over nemen, als ze elkaar in Brussel ontmoeten. Eerder deze maand had de Commissie al een bedrag van ruim 400 miljoen euro beschikbaar gesteld. Alle landen kunnen aanspraak maken op het geld, maar het grootste deel is bestemd voor Polen, Hongarije, Slowakije en Roemenië, de vier landen die een grens met Oekraïne delen.

Zij vangen de meeste vluchtelingen op en moeten nog sneller dan de andere 22 lidstaten scholen, huizen, werk en gezondheidszorg organiseren voor duizenden mensen tegelijk.

De Europese Commissie zeurt dit keer bij Polen en Hongarije niet over de rechtsstaat, ook al is er in die landen in dat opzicht weinig veranderd. Onlangs bepaalde het Europese Hof dat Brussel subsidies voor landen die de rechtsstaat ondermijnen mag tegenhouden. Polen zat om die reden woensdag nog altijd te wachten op het aangevraagde coronaherstelgeld.

Nu komt er uit datzelfde potje toch geld richting Warschau en Boedapest, al is het nog niet het volledige bedrag van 36 miljard waar Polen om had gevraagd, of de 7 miljard van Hongarije. Mogelijk komen die binnenkort alsnog. Volgens hardnekkige geruchten overweegt Brussel de overige miljarden ook over te maken.

Energie

Gezamenlijk gas inkopen en een voorraad aanleggen

Terwijl ze in Brussel bij elkaar zijn, bespreken de regeringsleiders ook de prijzen op de gas- en energiemarkt. Vooral een voorstel van de Europese Commissie om voortaan gezamenlijk gas in te kopen zal de aandacht vragen. De Commissie heeft de Europese regeringsleiders laten weten dat ze klaarstaat om namens alle landen te gaan onderhandelen met landen buiten Europa.

“Zo kunnen we beter een aanvaardbare prijs bedingen,” stelt de Commissie. De relaties die worden aangegaan zouden zelfs de basis kunnen vormen voor de toekomst, als Europa overstapt op de import van waterstof in plaats van gas. Landen kunnen kiezen of ze wel of niet willen meedoen aan de gezamenlijke inkoop van gas. Het is nog niet duidelijk of de leiders zullen besluiten of ze van het aanbod gebruik willen maken.

Het biedt nog geen verlichting van de problemen op de korte termijn. Burgers en bedrijven hebben zeer te lijden onder de hoge gas- en energieprijzen. In Versailles, twee weken geleden, hadden de Europese leiders aan de Commissie gevraagd om voorstellen te doen om daar verbetering in aan te brengen.

Sommige lidstaten wilden een prijsplafond instellen, zodat consumenten en bedrijven nooit te veel hoeven te betalen. De Commissie heeft dat scenario en andere mogelijkheden onderzocht, maar komt tot de slotsom dat er aan alle opties nadelen kleven.

Zo drijven ze bijvoorbeeld op termijn de prijzen op, of kunnen ze de vergroening van de energiemarkt hinderen. Wel is nu in kaart gebracht welke risico’s kleven aan welke optie, zodat de regeringsleiders tot een keuze kunnen komen.

Ook deed de Commissie een voorstel voor de komende winter. Ze wil de twintig lidstaten die beschikken over een gasopslag verplichten om die na de zomer voor 80 procent gevuld te hebben. Veel opslagfaciliteiten in Europa, bijvoorbeeld in Duitsland en Nederland, zijn eigendom van het Russische Gazprom. Dat wordt ervan verdacht de opslagtanks opzettelijk te hebben geleegd voor de invasie in Oekraïne.

Aan die ongewenste situatie hoopt de Commissie een einde te maken door een systeem van certificeringen in te voeren. Een bedrijf dat niet is gecertificeerd mag geen gas opslaan in Europa. “Het zou dan zijn eigendom moeten afstaan,” zo schrijft de Commissie. Zo hoopt Brussel Gazprom de deur uit te werken.

Veel landen buiten Europa zijn sterk afhankelijk van de import van graan uit Oekraïne. Beeld Getty Images
Veel landen buiten Europa zijn sterk afhankelijk van de import van graan uit Oekraïne.Beeld Getty Images

Voedsel

Boeren mogen op braakliggend land mais en graan gaan telen

De Europese leiders buigen zich ook over het voorstel van de Commissie om de agrarische sector te steunen. Die wil 500 miljoen euro vrijmaken uit het Europese crisisfonds.

De lobby van een aantal landen om maar even te stoppen met de poging om de Europese landbouw te verduurzamen is niet helemaal gelukt. De Europese Commissie houdt wel degelijk vast aan wat in Brussel de ‘farm-to-fork’-strategie heet. Maar boeren mogen wel tijdelijk afwijken van de regels en op braakliggend land mais of graan gaan telen. Het eerste is nodig om het Europese vee van voeder te voorzien, het tweede om landen buiten Europa te kunnen voorzien van brood.

Veel landen buiten Europa zijn sterk afhankelijk van de import van graan uit Oekraïne. “We zijn een agriculturele supermacht en we zullen ervoor zorgen dat onze boeren de volledige steun krijgen om in de wereldbehoefte aan voedsel te voorzien,” zei commissaris Janusz Wojciechowski.

De Commissie heeft ook een nieuwe tijdelijke crisismaatregel voorgesteld, die het mogelijk maakt om staatssteun te verlenen. Voor een steunbedrag van 35.000 euro zouden boerenbedrijven, de visserij en producenten van kunstmest in aanmerking komen. Overheden mogen volgens dat voorstel ook bedrijven steunen om de hoge energieprijzen te compenseren.

Meer over