PlusExclusief

Een doodnormale zomerdag in Moskou. Of toch niet? ‘Alles lijkt hetzelfde, terwijl alles anders is’

Families zoeken verkoeling in de Neglinnaja-rivier, een zijrivier van de Moskva vlak bij het Kremlin in Moskou.  Beeld AP
Families zoeken verkoeling in de Neglinnaja-rivier, een zijrivier van de Moskva vlak bij het Kremlin in Moskou.Beeld AP

In Moskou gaat het leven door alsof er niets aan de hand is. Op het eerste gezicht lijkt niemand bezig met de ‘speciale militaire operatie’ in Oekraïne. Maar iedereen heeft een mening, al houdt een groot deel van de Moskovieten die voor zich. ‘We kunnen toch niets aan de situatie veranderen. Zoals wel vaker in Rusland.’

Jarron Kamphorst

Op de wegen die door Moskou leiden, trilt de warme lucht boven het asfalt. Het is heet in de Russische hoofdstad. Bevangen door de hitte sjokken de inwoners van schaduw naar schaduw voordat ze neerploffen op een van de overvolle terrassen, op zoek naar de nodige verkoeling.

De Moskovieten laven zich aan de zomer die ze na een eindeloze winter als een oude vriend verwelkomen. In de speeltuinen glijden kinderen van de gloeiendhete glijbaan af, door de Moskva-rivier varen boten waarop toeristen zich vergapen aan de rode muren van het Kremlin.

Op het eerste gezicht is het een zomerdag als elke andere. Zorgeloos, vreedzaam bijna. Van de ‘speciale militaire operatie’ die Moskou eind februari ontketende in buurland Oekraïne valt bijna niks te herkennen. Enkel de oplettende toeschouwer merkt de propagandistische posters op die in de bushaltes door de hele stad hangen. ‘Voor Rusland, voor de kinderen van de Donbas,’ staat er boven een tekening van een kinderhand die een volwassen pink stevig in zijn vuist klemt tegen de achtergrond van de Russische driekleur.

Dystopie lijkt werkelijkheid

“Eigenlijk is alles hetzelfde, terwijl alles anders is,” omschrijft Daria Sergejevna de sfeer in haar geboortestad. Het is de eerste keer dat de twintiger weer in Moskou is sinds het Kremlin tot militaire actie overging in Oekraïne. Ze werkt voor een designbedrijf in Dubai en is een paar weken op familiebezoek. “Het voelt niet meer hetzelfde,” zegt ze met vertwijfeling in haar stem. “Het is alsof een dystopie werkelijkheid is geworden.”

Want dat er aan de oppervlakte niets aan de hand lijkt, is allemaal schijn, weet ze uit eigen ervaring. “Een vriend van mij is twee dagen terug gearresteerd. Hij was erg actief op sociale media en ageerde tegen de regering en het leger. Hij is niet eens een bekende blogger en toch stond er binnen de kortste keren politie voor de deur. Nu zit hij in hechtenis. Ze betichten hem van het verspreiden van nepnieuws.”

Eigenlijk zit ze hier dan ook met tegenzin. Weerzin zelfs. “Kijk dan om je heen,” wijst ze naar het Gorki Park. Daar liggen jongeren volop te zonnen en likken mensen op bankjes gedachteloos aan ijsjes. “Iedereen geniet van de zomer alsof er niets aan de hand is. Hoe kan dat? Het is dat ik hier familie heb, maar ik kan nooit meer in Rusland wonen. Ik kan niet in een land leven dat elders zulke gruwelijke misdaden begaat. Dit is mijn thuis niet meer.”

Arrogante houding van het Westen

Het is een zeldzame zienswijze in Rusland. Volgens recente opiniepeilingen van het onafhankelijke Levada Centrum steunt ruim driekwart van de bevolking de ‘speciale militaire operatie’ in Oekraïne. Vijftiger Tatjana Vasiljevna verwoordt die stem van de meerderheid. Samen met haar man zit ze op een bankje in hetzelfde Gorki Park.

“Het is hoog tijd dat Rusland eindelijk eens een eind maakt aan de arrogante houding van het Westen,” zegt Vasiljevna. “Oekraïne is historisch gezien altijd een bevriend land geweest, maar nu zijn ze daar gehersenspoeld door westerse invloeden, met name de jonge generatie. Waarom haten zij Rusland zo erg, wat hebben wij ze ooit misdaan?”

Terwijl de woorden als mitrailleursalvo’s uit haar mond schieten, krimpt haar echtgenoot steeds verder ineen. Of ze haar mening niet voor zich kan houden? “Waarom zou ik,” slaat ze verontwaardigd uit. “Zo denk ik erover en het kan me niet schelen als iemand daar wat van vindt. Iedereen weet wat er gebeurt in Oekraïne, daarom steun ik de speciale militaire operatie ook”.

Doordacht geformuleerd

Opvallend is hoe iedereen in het Gorki Park consequent de eufemistische term van het Kremlin gebruikt om het conflict in Oekraïne te benoemen. Wie het beestje bij zijn naam noemt, riskeert een straf van maximaal vijftien jaar cel. Dat gegeven is ook doorgedrongen bij de 17-jarige Madina Vladimirovna, die haar woorden bijzonder doordacht formuleert.

“We kunnen toch niets aan de situatie veranderen. Zoals wel vaker het geval is in Rusland,” zegt ze enigszins gelaten. “Dat is triest, maar het is ook de Russische realiteit en dat weet iedereen in dit land. Alleen onder vrienden en familie is het mogelijk om te zeggen wat je echt denkt over de speciale operatie, maar publiekelijk moet je op je tellen letten. Want je weet maar nooit.”

Wat haar mening over de ‘nieuwe situatie’ is, laat ze daarom ook liever in het midden. Al meent ze wel dat het allemaal niet zo makkelijk is als het lijkt. “Waar twee vechten, hebben twee schuld. Het is onmogelijk om slechts één kant in een conflict de schuld te geven van wat er gebeurt.”

Voor twintiger Sergejevna zijn het juist dit soort uitspraken die door het hart snijden. “Ik sta altijd aan de kant van de slachtoffers,” verzucht ze. “En het is in dit geval heel duidelijk wie het slachtoffer is en wie de dader.”

Meer over