Duitsland wil militair een vuist maken

Decennia kleedde Duitsland de eigen krijgsmacht uit. Aangewakkerd door de Russische agressie tegen Oekraïne komt er nu 100 miljard euro vrij.

Guy Hoeks
Soldaten van de Bundeswehr zijn bezig met de Pantserhouwitsers 2000, het zwaarste geschut van de landmacht. Beeld Getty Images
Soldaten van de Bundeswehr zijn bezig met de Pantserhouwitsers 2000, het zwaarste geschut van de landmacht.Beeld Getty Images

“Duitsland zal in Europa spoedig over het grootste conventionele leger van de Navo beschikken,” zei Olaf Scholz begin deze week in de Duitse krant Stuttgarter Zeitung. Het waren ongewoon grote woorden voor een Duits politiek leider, in de traditie van naoorlogs pacifisme in Europa, waarin het moderne Duitsland zich nauwelijks aan militaire operaties durfde te wagen en bijna alleen ‘vredesmissies’ in verre buitenlanden ondersteunde.

Maar de Sondersitzung (speciale zitting in de Bondsdag) van afgelopen zondagavond bleek aanleiding genoeg om zulke grote woorden te gebruiken. De Duitse coalitie zette met steun van oppositiepartij CDU – na wekenlange, stroeve onderhandelingen – een krabbel onder een ongeëvenaarde kapitaalinjectie van 100 miljard euro in de Bundeswehr, de Duitse krijgsmacht. ‘Daarmee wordt de veiligheid van Duitsland en zijn bondgenoten aanzienlijk versterkt’, aldus Scholz.

Drie onwaarschijnlijke bondgenoten

Drie dagen na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne werd plots duidelijk dat er een politieke aardverschuiving in Berlijn aanstaande was. Ten overstaan van een volle Bondsdag kondigde Scholz eind februari aan wat velen decennia voor onmogelijk hielden: Duitsland zou het militaire apparaat afstoffen, zich weer bewapenen en na aanhoudende kritiek – van vooral de Amerikanen – eindelijk aan de 2 procent-eis van de Navo voldoen. Niet in de laatste plaats werd de schuld van de Tweede Wereldoorlog deels naar de achtergrond verdreven.

Onder Helmut Kohl vond de Duitse Wiedervereinigung plaats. Angela Merkel introduceerde de Energiewende. En onder Scholz is er nu de Zeitenwende. Toch begon de laatste ommezwaai met de annexatie van de Krim, vertelt Dan Krause, verbonden aan denktank Wissenschaftliche Forum für Internationale Sicherheit (WIFIS). “Begin 2014 spraken op de internationale veiligheidstop in München Joachim Gauck, Frank-Walter Steinmeier en Ursula von der Leyen zich voor het eerst sinds de hereniging in 1990 uit over een Duits buitenlandbeleid. Dat ontbrak voorheen compleet.”

Die Zeit sprak van ‘best wel een sensatie’. ‘Drie onwaarschijnlijke bondgenoten, de in zijn ambt teruggekeerde buitenlandminister, een solide sociaal-democraat en een nieuwe defensieminister, hebben zich gezamenlijk over niet minder dan een koersverandering op buitenlandbeleid verenigd’, aldus de links-liberale krant acht jaar geleden.

Mogelijke vijand

Vanaf 2015 namen de defensieuitgaven van Duitsland per jaar telkens toe, tot ruim 50 miljard euro dit jaar (een plus van 7,3 procent ten opzichte van 2021). Vanwege eerder uitgebleven defensieinvesteringen moeten de Duitsers militair gezien van ver komen, moest Scholz deze week bekennen. Volgens de SPD’er, die onder Merkel diende als minister van financiën, is het een “groot probleem” dat de Bundeswehr “sinds 2010 structureel ondergefinancierd” is geweest.

Een verklaring daarvoor zoekt Krause in het feit dat Duitsland als grootmacht stroperig en bureaucratisch opereert. “Ik heb als piloot gediend in de Duitse luchtmacht en heb veel met Nederland samengewerkt. Daar verloopt het soepeler, wij zijn dan ook een grote tanker. Maar als die gedraaid is, kan het snel gaan.” Hetzelfde ziet hij nu gebeuren bij het leveren van zware wapens aan Oekraïne. “De kritiek daarop is deels rechtvaardig, maar je moet niet vergeten hoe lastig het politieke speelveld in Duitsland is. De stoplichtcoalitie krijgt er alleen iets door als de CDU meedoet. Dat is niet niks.” Zo lagen de Duitse christendemocraten deze week nog dwars bij de Rüstungsliste voor de krijgsmacht (zie kader), tot ontzetting van de Groenen.

Binnen de coalitie geldt Marie-Agnes Strack-Zimmermann als meest uitgesproken politicus op het gebied van defensie. De FDP-defensiewoordvoerder pleit voor een mentaliteitsverandering bij de Bundeswehr, die in totaal 183.730 militairen telt. Duitsland moet vaker in termen van ‘wij’ en ‘zij’ denken, zei Strack-Zimmermann in een interview met Redaktionsnetzwerk Deutschland. ‘We hebben een beeld van een mogelijke vijand nodig, die onze vrijheid en democratie wil vernietigen. En dat zien we nu [met Rusland]. Daarop kun je de Bundeswehr stoelen.’

Degelijk defensieplan

Krause vindt vooral dat de bondsregering in Berlijn een degelijk defensieplan voor de komende twintig tot dertig jaar moet ontwikkelen. “Tijdens de Koude Oorlog voerden we geen buitenlandpolitiek, daarna volgden we blindelings de VS en tijdens Merkel was er helemaal geen beleid.” Volgens de ex-militair moet Duitsland leren ‘strategisch’ te denken. “We krijgen met 100 miljard het grootste defensiebudget van Europa, en het derde budget ter wereld. Wat gaan we er mee doen? Laten we het initiatief aan Frankrijk of komen we zelf met ideeën?” Zo ziet Krause wel brood in een Duits-Nederlandse brigade in de Baltische staten tegen de Russische agressor. “Het ontbreekt niet alleen aan de politieke wil om zoiets te doen, maar ook aan de fantasie.”

Wil Duitsland militair een vuist kunnen maken, dan moet – niet in de laatste plaats – de Duitse wapenindustrie meedoen, concludeert Krause. “Als een fabrikant in een jaar tijd slechts drie pantservoertuigen produceert, kun je niet verwachten dat het er volgende week opeens driehonderd zijn. Daarom moet de afstemming tussen politiek, defensie en industrie veel beter over hoeveel materieel er wanneer geleverd kan worden.”

Investeren in de luchtmacht

Duitsland gaat vooral investeren in de luchtmacht, zo bleek eerder uit een uitgelekte wapenlijst die door persbureau DPA is ingezien. In totaal 40,9 miljard zal worden uitgegeven aan gevechtsvliegtuigen, waaronder de Eurofighter Typhoon en Panavia Tornado. Daarnaast gaat er geld naar zware transporthelikopters, luchtverdediging op de grond en een waarschuwingssysteem dat activiteit in het vliegruim detecteert. Een slordige 19,3 miljard euro is gereserveerd voor de marine. Dat bedrag moet besteed worden aan fregatten, korvetten en multifunctionele gevechtsschepen. Naar infanterie vloeit 16,6 miljard euro voor tanks. Soldaten krijgen voor 2 miljard euro nieuwe kleding en uitrusting. Ongeveer een half miljard gaat naar onderzoek en ontwikkeling van kunstmatige intelligentie.

Meer over