PlusExclusief

Duitsland is helemaal klaar met ex-kanselier en Poetinvriend Gerhard Schröder

Voor de Duitse regeringspartij SPD is de maat vol: hun eigen oud-bondskanselier Gerhard Schröder moet uit de partij gezet worden omdat hij geen afstand van zijn vriend Vladimir Poetin wil nemen.

Kim Deen
De Duitse bondskanselier Gerhard Schröder lachend met de Russische president Vladimir Poetin (r) in juli 2000 voorafgaand aan de G8-top in het Japanse Nago. Beeld ANP / EPA
De Duitse bondskanselier Gerhard Schröder lachend met de Russische president Vladimir Poetin (r) in juli 2000 voorafgaand aan de G8-top in het Japanse Nago.Beeld ANP / EPA

Lang kwam voormalig sociaaldemocratisch bondskanselier Gerhard Schröder nog weg met zijn warme banden met Rusland. Maar na een openhartig interview met The New York Times hebben nu ook zijn eigen partijgenoten bij de SPD genoeg van hem. De conservatieve CDU wil nog een stap verder gaan en zelfs sancties instellen tegen Schröder, die jaarlijks bijna een miljoen euro verdient aan zijn functies bij Russische energiebedrijven.

In een poging zijn reputatie te redden en daarmee die van zijn partij, verzocht de partijtop van de regerende SPD Schröder in februari al te stoppen met zijn Russische functies. Maar dat heeft hij nog altijd niet gedaan. Schröder is pas bereid die stap te nemen als Rusland de gaskraan naar Europa dichtdraait, onthulde hij in het zondag gepubliceerde interview met The New York Times. Daarin reageerde hij, terwijl de witte wijn rijkelijk vloeide, voor het eerst sinds de oorlog in Oekraïne uitgebreid op de groeiende kritiek op hem. Schröder zei nergens spijt van te hebben en verdedigde ook zijn vriendschap met Poetin.

Telefoontje van Poetin

De ochtend na de publicatie van het interview barstte de bom in de SPD. Een felle SPD-voorzitter Saskia Esken zei maandag in een radio-interview dat het nu echt tijd is dat Schröder de partij verlaat. Op initiatief van vier SPD-groepen is een partijprocedure in gang gezet om hem uit de partij te zetten. “Schröder handelt de afgelopen jaren alleen nog maar als zakenman,” zei Esken tegen de radiozender Deutschlandfunk. “We moeten stoppen hem te beschouwen als voormalig bondskanselier.”

Het New York Times-artikel begint met een anekdote over Schröder. Twee weken nadat hij in 2005 was vertrokken als bondskanselier werd hij op zijn mobiele telefoon gebeld door Poetin. Die probeerde Schröder over te halen het aandeelhouderscomité te gaan leiden van Nord Stream, een Russisch bedrijf dat de eerste directe gaspijplijn van Rusland naar Duitsland bouwde. Schröder had in zijn laatste weken als bondskanselier de eerste contracten getekend. “Ben je soms bang om voor ons te werken?” had Poetin aan de telefoon gegrapt.

Een jeugd in armoede

Maar Schröder schuwde de controverse niet. Hij besloot de baan aan te nemen en werd later ook voorzitter van de raad van bestuur van het Russische oliebedrijf Rosneft. Zelfs drie weken voor de invasie van Oekraïne kondigde het Russische gasbedrijf Gazprom nog aan dat Schröder ook daar in de raad van bestuur zou komen. In de loop der jaren ontstond een vriendschap tussen Schröder, die twee geadopteerde Russische kinderen heeft, en Poetin – misschien wel omdat de mannen iets in elkaar herkennen: beide zijn macho’s die van een jeugd in armoede de weg naar de top wisten te vinden.

Dat Duitsland door de jaren heen steeds afhankelijker werd van Russische brandstof en Schröder intussen steeds rijker werd, leek lang geen probleem. Pas toen Rusland in 2014 de Krim annexeerde groeide er onrust over de gaspijpleiding waar Schröder voor verantwoordelijk was. Toch gleed veel kritiek van Schröder af, zelfs toen hij na de vergiftiging van oppositieleider Aleksej Navalny weigerde de schuld bij Poetin te leggen.

Oorlog het keerpunt

Maar de oorlog in Oekraïne blijkt nu een keerpunt. Zelfs zijn medewerkers in de bondsdag – die hij als oud-bondskanselier nog altijd heeft – stappen uit protest op. Langzaam verandert zo het beeld van Schröder als bemiddelaar en Russlandversteher in dat van een machtige politicus die zichzelf verrijkt ten koste van Duitsland. Toch blijft Schröder achter zijn beleid staan. “Ik doe niet aan mea culpa’s,” zei hij in het New York Times-interview. “Dat is niet mijn stijl.” Een houding die herinnert aan zijn afscheid als bondskanselier, toen hij het legerorkest het nummer My Way van Frank Sinatra liet uitvoeren.

Toch is het eigenlijk de vraag in hoeverre Schröder in zijn Ruslandbeleid alles, zoals Sinatra zong, op zijn eigen manier deed. In de jaren zeventig was Wandel durch Handel (verandering door handel) de centrale strategie van de Ostpolitik van SPD-bondskanselier Willy Brandt. Duitsland zou in de Koude Oorlog verandering af kunnen dwingen door handelsrelaties met Rusland op te zetten. Al vanaf die tijd stroomde gas naar Duitsland en geld naar Rusland.

De goedkope Russische brandstof bleef bovendien aantrekkelijk voor een Duitsland dat economisch ongekend hard groeide in de decennia na de val van de muur. Dat veranderde niet onder Schröder en ook niet onder Angela Merkel. In zijn interview met The New York Times benadrukte Schröder dat niet alleen hij zelf rijk is geworden door de Russische handel, maar ook Duitsland. “Iedereen ging er de laatste dertig jaar in mee,” zei hij. “Maar opeens weet iedereen het beter.”

Meer over