PlusAchtergrond

Duitsers in verlegenheid gebracht door ‘marionet van Moskou’: ‘Rode lijn overschreden’

Als bondskanselier zette Gerhard Schröder de Duitse sociaaldemocraten begin deze eeuw opnieuw op de kaart. Zijn innige relatie met Poetin en diverse Rusland-functies zorgen voor ongemak bij de SPD. Nu zou Schröder mogelijk een belangrijke rol kunnen spelen in de vredesonderhandelingen.

Guy Hoeks
Schröder met Poetin in 2005. Beeld AFP
Schröder met Poetin in 2005.Beeld AFP

Angela Merkel had zich geen betere start kunnen wensen. In 2005 zag de kersverse bondskanselier (CDU) de werkloosheid als sneeuw voor de zon verdwijnen en het aantal banen sterk toenemen. ‘Het wonder van de Duitse arbeidsmarkt is geen wonder, maar het werk van SPD-kanselier Gerhard Schröder’, schreef de conservatieve krant Frankfurter Allgemeine lovend. Schröder stond er als architect van de grondige economische hervormingsagenda goed op.

Maar wie tegenwoordig in Duitsland naar Gerhard Schröder vraagt, kan een felle reactie of hoongelach tegemoet zien. Het sentiment rondom de 77-jarige ex-kanselier is volledig gedraaid, vanwege zijn innige relatie met Vladimir Poetin, de Russische krijgsheer die in Oekraïne een bloedige oorlog voert. Schröder wordt gezien als marionet van Moskou. Terwijl hij sinds 2017 president-commissaris is bij het Russische olieconcern Rosneft, staat hij op de nominatie om dezelfde rol te vervullen bij Gazprom, het grootste aardgasbedrijf ter wereld en tevens de staatsonderneming die indirect de oorlogskas van Poetin financiert.

Toch zou Schröder dankzij zijn ambivalente positie juist nu een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de vredesonderhandelingen van de Oekraïne-oorlog. Volgens de Amerikaanse nieuwssite Politico was hij donderdagmiddag in Moskou voor een gesprek met Poetin. ‘Oekraïne wilde zien of Schröder een brug kon slaan voor een dialoog met Poetin’, lichtte een anonieme bron toe.

Lobbyist

Sinds zijn vertrek uit de Duitse politiek zeventien jaar geleden is Schröder uitgegroeid tot de belangrijkste lobbyist van Russische belangen in de Bondsdag. De economische banden tussen de twee landen moesten steviger aangehaald om de fragiele politieke vertrouwensband te herstellen, was zijn redenering. Zo zag hij, in het bijzijn van president Poetin, toe hoe het verdrag van Nord Stream door Gazprom, Basf-dochter Wintershall en E.ON. werd ondertekend. Daarna werd Schröder voorzitter van Nord Stream. Dat gasproject is recentelijk stopgezet als onderdeel van het sanctiebeleid tegen Rusland.

Gerhard Schröder. Beeld AP
Gerhard Schröder.Beeld AP

Na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne is er een storm van kritiek ontstaan op Schröders Ruslandfuncties. Zowel binnen de Duitse Bondsdag als in zijn eigen partij SPD, die sinds afgelopen najaar weer aan de macht is in Duitsland, gaan er stemmen op om zijn privileges af te pakken. Als ex-kanselier maakt hij gebruik van een riant kantoor en heeft hij eigen medewerkers. Kosten: ruim 400.000 euro aan belastinggeld.

Zijn naam is al van de SPD-site verdwenen, maar verder is de partijtop terughoudend. “Hij is compleet geïsoleerd,” zei partijvoorzitter van de sociaaldemocraten Lars Klingbeil vorige week donderdag tijdens een partijtop, zonder zijn SPD-lidmaatschap direct ter discussie te stellen. “Mijn raad aan Gerhard Schröder is om de functies op te geven,” stelde de Duitse bondskanselier Scholz daarna op Duitse televisiezender ZDF.

Reputatieschade

Lang wilde de SPD zich niet uitspreken over de positie van Schröder, wat tot felle kritiek leidde van coalitiegenoten en de oppositie in de Bondsdag. In 2020 moest de partij al een ander prominent lid royeren. Senator Thilo Sarrazin (77), een generatiegenoot van Schröder, werd uit de partij gezet vanwege vermeende racistische en xenofobische uitspraken. Een nieuwe banneling zou de reputatie van de SPD meer schade toebrengen, klinkt het.

Schröder en de Russische politicus Dmitry Medvedev bij de inauguratie van Poetin in 2018. Beeld AFP
Schröder en de Russische politicus Dmitry Medvedev bij de inauguratie van Poetin in 2018.Beeld AFP

Die gedachte is verklaarbaar: Schröder is nog altijd populair onder een groot deel van de SPD-achterban doordat hij het einde van het tijdperk-Kohl markeerde. De CDU-partijleider regeerde Duitsland onafgebroken van 1982 tot 1998. Over zijn Ruslandconnecties halen velen hun schouders op. “Schröder is en blijft nu eenmaal Schröder,” aldus een partijgenoot op de Duitse radiozender NDR.

Veroordelen

Toch lijkt de situatie van Schröder met de dag onhoudbaarder te worden. Hoewel hij weliswaar opriep tot het stoppen van de oorlog in Oekraïne, weigert de gewezen kanselier de Russische aanvallen op het buurland te veroordelen. Dat blijft niet zonder gevolgen. Vier medewerkers van zijn kantoor, onder wie een speechschrijver die al twintig jaar voor hem werkte, stapten onlangs op. Voetbalclub Borussia Dortmund zegde per direct zijn erelidmaatschap op en in zijn thuisstad Hannover is hij geen ereburger meer.

De nieuwe generatie Duitse sociaaldemocraten is er in elk geval klaar mee. “Met zijn uitspraak, waarin hij Oekraïne oproept de wapens neer te leggen, heeft Gerhard Schröder een rode lijn overschreden. Daarom hebben we een procedure gestart om hem uit de partij te laten zetten,” zei de 33-jarige Sören Michelsburg van de SPD-fractie in Heidelberg vorige week tegen dagblad Welt. Maar wellicht dat Schröder daar zelf in Moskou nog een stokje voor kan steken door Poetin op andere gedachten te brengen.

Meer over