PlusNieuws

Dreigende Russische gasstop zorgt voor grote ongerustheid in Duitsland

Duitsland heeft met angst en beven naar maandag toegeleefd, de dag waarop de Russen de onderhoudswerkzaamheden van Nord Stream I starten. Berlijn vermoedt dat Moskou de Russisch-Duitse gaskraan erna wil dichthouden.

Guy Hoeks
De Nord Stream 1 in het Duitse Lubmin. Duitsland vreest dat Rusland helemaal gaat ophouden met het leveren van gas.  Beeld HANNIBAL HANSCHKE/REUTERS
De Nord Stream 1 in het Duitse Lubmin. Duitsland vreest dat Rusland helemaal gaat ophouden met het leveren van gas.Beeld HANNIBAL HANSCHKE/REUTERS

Klaus Müller sprak zich deze week uit over de ernstige gevolgen van een tekort aan aardgas in Duitsland, dat steeds serieuzere vormen aanneemt door de hoogoplopende gasruzie met Rusland. ‘Zodra de druk op het gasnet onder het minimum zakt, kan de zekering in honderdduizenden gasboilers ineens kapot gaan,’ zei de baas van de Duitse toezichthouder Bundes­netz­agentur tegen persbureau dpa.

Dat miljoenen Duitsers deze winter daadwerkelijk in de kou kunnen belanden, besefte eerder ook de Duitse minister van Economie en Klimaat Robert Habeck (Groenen). Hij sloeg alarm over de magere gasvoorraad voor de wintermaanden. ‘We zijn aanbeland in een gascrisis,’ zei Habeck bij de aankondiging dat het land fase twee van een driedelig crisisplan was ingegaan.

‘Dreigt nu de Gas-Blackout?’ vroeg weekblad Der Spiegel zich vorige week af. Zo’n rampscenario lijkt niet ondenkbaar, mede door de precaire positie waarin Uniper zich momenteel bevindt. Het Duitse energiebedrijf dreigt om te vallen, omdat het zijn gas buiten Rusland duurder moet inkopen en het daarvoor niet de middelen heeft. Uniper, dat deze maand een derde van zijn beurswaarde zag verdampen, is de grootste gashandelaar van Duitsland en een van de belangrijkste in Europa. Honderden Duitse steden en nutsbedrijven zijn afhankelijk van de onderneming, die de helft van zijn gas importeert uit Rusland.

Reddingsactie

De Duitse overheid werkt aan een miljarden euro’s kostende reddingsactie om een ‘Lehman Brotherseffect’ op de Duitse energiemarkt te voorkomen – Habeck trok de vergelijking met de val van de Amerikaanse zakenbank in 2008, die de wereldwijde bankencrisis inluidde en uiteindelijk de financiële crisis. Een kettingreactie als deze zou Duitsland in een zware recessie of erger duwen, vrezen economen. En grote gevolgen hebben voor de rest van Europa.

De Duitse regering ziet energiebesparing door burger en bedrijfsleven als de snelste oplossing. Dat houdt in: korter douchen, zwembaden minder opwarmen en de thermostaat een graad lager zetten. Kortom: Duitsland wordt op rantsoen gezet. Dat werd al duidelijk toen de Russen drie weken geleden de gastoevoer aan de Duitsers met 60 procent verminderden. Het Russische staatsbedrijf Gazprom gaf als reden dat de voorziene reparatiewerkzaamheden, uitgevoerd door de Duitse partner Siemens, waren vertraagd.

Als gevolg van deze operatie vloeit er dagelijks slechts 100 miljoen kubieke meter gas door de pijpleiding, die tien jaar geleden in gebruik werd genomen en door de Baltische Zee van de Russische plaats Vyborg naar het Duitse dorp Lubmin loopt. Voorheen was Nord Stream I goed voor een volume van 167 miljoen kubieke meter gas. Door de reductie zijn de energieprijzen door het dak gegaan.

Kerncentrale

Maandag beginnen de werkzaamheden, die tien dagen in beslag nemen, en daarmee dreigt de gaskraan voorgoed dicht te gaan. Hoewel de gastoevoer uit Rusland dit jaar razendsnel werd teruggebracht, is Duitsland nog altijd voor 35 procent afhankelijk van Russisch gas.

Waar het kan, gaat de Duitse industrie, met chemieconcern Basf en metaalbedrijf ThyssenKrupp voorop, over op ruwe olie of zelfs bruinkool. Ook zijn er in het land nog twee kerncentrales open. Die zouden eind dit jaar dicht moeten, maar er gaan stemmen op om ze langer open te houden.

Minister Habeck neemt het voortouw in de energiecrisis. In veelgeprezen filmpjes legde hij in panklare taal uit hoe Duitsland afkomt van de fossiele brandstoffen uit Rusland. Hij riep burgers en bedrijven op om energie te besparen en durfde zich – in tegenstelling tot de haast onzichtbare bondskanselier Olaf Scholz (SPD) – uit te spreken over de ernst van de situatie. Zo gaat Habeck ervan uit dat na de onderhoudsbeurt van Nord Stream I geen Russisch gas meer naar Duitsland komt.

De Duitsers moeten de komende maanden dan ook rekening houden met nog hogere energieprijzen, verkondigde hij vorige week in een talkshow. Zaak is nu eerst om het noodlijdende Uniper te redden van de ondergang. Voor Habeck is dat een ‘Whatever it takes’-moment, verwijzend naar de Italiaan Draghi en zijn belofte om de euro te redden.

Staatsinfuus

De Duitse Bondsdag debatteerde afgelopen week over het wijzigen van een belangrijke energiewet. De wijziging van deze wet, die nog dateert van de oliecrisis in de jaren zeventig, moet het voor de Duitse overheid mogelijk maken om staatssteun te verlenen aan bedrijven die dreigen om te vallen in de huidige gascrisis. Het Duitse energiebedrijf Uniper, dat dagelijks miljoenen verlies maakt door het conflict met Rusland, geldt als voornaamste kandidaat om aan het staatsinfuus te gaan. De operatie is vergelijkbaar met die bij Lufthansa, de Duitse luchtvaartmaatschappij die tijdens de coronacrisis werd gered.

Meer over