PlusAchtergrond

Dichtdraaien Russische gaskraan drijft energierekening nog verder op

Nu Rusland heeft aangekondigd de gasleveringen naar Polen en Bulgarije stop te zetten, zijn de gasprijzen opnieuw omhooggeschoten. Gevreesd wordt dat de energieprijzen lange tijd extreem hoog zullen blijven.

Sanne Schelfaut
Lakhta Centre in St Petersburg. In het gebouw is het hoofdkantoor gevestigd van Gazprom. Beeld Dmitri Lovetsky/AP
Lakhta Centre in St Petersburg. In het gebouw is het hoofdkantoor gevestigd van Gazprom.Beeld Dmitri Lovetsky/AP

Het Russische gasbedrijf Gazprom heeft woensdagochtend de gastoevoer naar Polen en Bulgarije dichtgedraaid. Die beslissing markeert een nieuw dieptepunt in de relatie tussen het Kremlin en de EU. “Er werd al weken gedreigd, maar het daadwerkelijk afsluiten van een pijpleiding is uitzonderlijk. Een stap met gevolgen. Ook voor Nederland,” zegt energie-econoom Hans van Cleef van ABN Amro.

Die gevolgen zijn vooral van financiële aard. Van Cleef: “Je ziet dat de gasprijs in korte tijd verder omhoog is geschoten. Ik voorzie dat het einde nog niet in zicht is.”

Bij een afnemende gastoevoer en een aanhoudende vraag zal de prijs verder stijgen. “En ook de tarieven voor steenkool, olie en vloeibaar gas zullen door het dak gaan. Met name vloeibaar gas is een alternatief voor het Russische gas. Europese landen zijn erop gebrand zoveel mogelijk vloeibaar gas te importeren. Daarbij hebben ze flinke concurrentie van China. Dat land is namelijk ook zeer actief op deze markt. Het gevolg laat zich raden: nog hogere prijzen. Hierdoor wordt het voor de industrie en andere sectoren wederom duurder om in te kopen en te produceren. Ook voor de consument betekent dit dat er grif moet worden betaald voor de energie en de dagelijkse boodschappen. Ik ben bang dat basisvoorzieningen voor een groeiende groep mensen onbetaalbaar worden.”

Energie-oorlog

Van Cleef verwacht niet dat EU-landen de komende jaren nog langdurige energiecontracten met Rusland zullen aangaan. “Tot nu toe kwamen de Russen de gemaakte afspraken op het gebied van gas en olie altijd na. Maar dat vertrouwen is nu weg en het zal nog lang duren voordat het is hersteld. Ook op het gebied van de energiemarkt is het oorlog.”

Dat juist Polen en Bulgarije als eerste worden getroffen, heeft niet alleen te maken met het gegeven dat ze weigerden de gasleveringen in roebels te betalen. Polen is een felle criticaster van Poetin en riep andere landen herhaaldelijk op zo snel mogelijk te stoppen met het importeren van Russische energiegrondstof. Het land zelf was voor de helft afhankelijk van Russisch gas, maar meldde eerder al dat het gascontract dat eind dit jaar afloopt, sowieso niet zou worden verlengd.

Energie-econoom Van Cleef stelt dat de Polen hun gasvoorraden op orde hebben voor de komende winter. Voor Bulgarije is het een lastiger verhaal, aangezien het land voor 90 procent afhankelijk was van Russisch gas. Dit kan tot destabilisatie leiden. De Grieken hebben inmiddels laten weten extra aardgas aan hun buren te gaan leveren.

Gasvoorraad

Of Gazprom op bevel van Poetin ook de gastoevoer naar Nederland staakt, valt volgens Van Cleef nog te bezien. “Dat is moeilijk te voorspellen. De Russen missen hierdoor veel geld wat ze juist nodig hebben om de oorlog te financieren. Maar als het toch gebeurt, hebben we voor de korte termijn voldoende voorraad. Voor de langere termijn is het een ander verhaal, aangezien de Nederlandse gasvoorraad maar voor 29 procent is gevuld en waar we moeten toewerken naar een vulling van minstens 80 procent.”

Om de gasvoorraden verder te vullen, heeft het kabinet onder meer een subsidie in het leven geroepen, zodat het voor bedrijven aantrekkelijker wordt gas op te slaan. Nederland zal niet zozeer in de problemen komen door een gastekort, aldus de ministeriewoordvoerder, maar eerder last krijgen van stijgende prijzen als andere landen zonder gas zitten.

Nederland haalt ongeveer 15 procent van zijn gas uit Rusland. Het kabinet heeft al gezegd voor het einde van dit jaar helemaal te willen stoppen met Russisch gas vanwege de oorlog in Oekraïne. Ook gasnetwerkbeheerder Gasunie zegt dat Nederland zonder Russisch gas kan als sterker wordt ingezet op vloeibaar gas en de gasreserves verder worden bijgevuld.

Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, zegt dat de Europese Unie is voorbereid op minder gastoevoer uit Rusland. “Elk EU-land heeft draaiboeken gemaakt voor scenario’s als deze. Die zijn met de andere lidstaten afgestemd en we kunnen op elkaar rekenen. Er is gezorgd voor gas van elders en er zijn zoveel mogelijk voorraden aangelegd.”

Chanteren

Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat heeft nog geen signalen dat Rusland ook voor Nederland de gaskraan zal dichtdraaien, zegt een woordvoerder desgevraagd. Ook Nederland gaat geen roebels betalen voor gas, omdat dit in strijd is met Europese sancties tegen Rusland, zei minister Rob Jetten (Klimaat en Energie) eerder deze maand. Volgens de bewindsman moeten Nederland en andere Europese landen zich niet laten chanteren.

Ursula von der Leyen heeft er gisteren ook nog eens op gewezen dat ingaan op het Russische verlangen aardgasleveringen in roebels te betalen in strijd is met de sancties tegen Rusland als in de contracten is bepaald dat in euro’s of dollars moet worden afgerekend. Volgens Von der Leyen is in 97 procent van de Europese gasleveringscontracten geen betaling in de Russische munt voorzien.

Volgens persbureau Bloomberg hebben vier Europese bedrijven al met roebels betaald en zouden tien energiebedrijven inmiddels rekeningen hebben geopend bij Gazprombank.

Meer over