Nieuws

Definitief EU-akkoord over besparing gas: ‘Europa moet zich verenigen tegen machtsspel Poetin’

Het bleek toch geen onmogelijke missie te zijn. De EU-landen zijn definitief akkoord over 15 procent – vooralsnog – vrijwillige besparingen op gas van augustus tot eind maart, meldt het Tsjechisch voorzitterschap.

Het Parool
Minister Rob Jetten van Energie dinsdag in Brussel in gesprek met de Duitse minister van Klimaat Robert Habeck (links) en hun Tsjechische collega Jozef Sikela. Beeld AP
Minister Rob Jetten van Energie dinsdag in Brussel in gesprek met de Duitse minister van Klimaat Robert Habeck (links) en hun Tsjechische collega Jozef Sikela.Beeld AP

De Europese Commissie presenteerde vorige week het noodplan met de naam Save gas for a safe winter (‘bespaar gas voor een veilige winter’) omdat ze er geen vertrouwen in heeft dat het Russische gas zal blijven vloeien. Om dat plan erdoor te krijgen, was een zogeheten gekwalificeerde meerderheid nodig van minstens vijftien EU-landen waar in totaal ten minste 65 procent van de bevolking van de EU woont.

Het is de bedoeling dat de komende maanden in de EU 45 miljard kubieke meter gas minder wordt geconsumeerd. “De Europese Unie is verenigd en solidair,” zei de Tsjechische economieminister Jozef Síkela. “De vandaag genomen beslissing laat duidelijk zien dat de lidstaten opstaan tegen pogingen van Rusland om de Europese Unie te verdelen door de energieleveranties te gebruiken als wapen.”

Síkela: “Door het voorstel tot gasreductie in recordtempo aan te nemen, is onze gemeenschappelijke energieveiligheid ongetwijfeld versterkt. Door nu gas te besparen zijn we beter voorbereid. Het wordt voor Europese burgers en bedrijven nu veel goedkoper en eenvoudiger om de winter door te komen.” De lidstaten mogen tussen 1 augustus en 31 maart van volgend jaar zelf bepalen hoe ze de gasbesparing vormgeven.

Hoewel alle EU-landen hun uiterste best zullen doen om aan de besparingen te voldoen, zijn er wel uitzonderingen gespecificeerd om af te wijken van de doelstelling. Daarbij wordt rekening gehouden met de specifieke situatie van de lidstaten. Als in september blijkt dat het tempo van de besparingen te laag ligt, kunnen de lidstaten besluiten om tot verplichte maatregelen over te gaan.

Besparen, besparen

“Alle EU-landen zijn doordrongen van het belang van besparingen op gas,” zei minister Rob Jetten bij aankomst in Brussel voor de vergadering van de Europese klimaat- en energieministers.

Eerder op dinsdag bevestigde het Duitse persbureau DPA al op basis van bronnen in Brussel dat er een akkoord op handen was over een noodplan. Dat moet voorkomen dat huishoudens en essentiële voorzieningen als ziekenhuizen de komende winter letterlijk in de kou komen te staan indien Rusland de gastoevoer verder of helemaal afsluit.

“Het is belangrijk dat we aan de slag gaan,” aldus Jetten. “We moeten besparen, besparen, besparen.” En Nederland heeft volgens hem aangetoond dat dat kan. “We zullen uiteindelijk als Europa helemaal van het Russische gas af moeten en sneller moeten inzetten op andere energiebronnen.”

De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Annalena Baerbock zei dinsdagochtend dat het belangrijk is dat Europa samenwerkt. “We zullen niet verdeeld zijn omdat gas schaars is, we zullen ons verenigen. Dat is het belangrijkste signaal naar de Russische president.” De Tsjechische minister van Industrie, Jozef Sikela, kwam met harde woorden: “De winter komt eraan en we weten niet hoe koud die gaat zijn, maar wat we wel weten is dat Poetin zijn machtsspelletje blijft spelen door ons af te persen met gasleveringen.”

Ook Spanje steunt het plan, ook al gebruikt het land geen Russisch gas. “Als iemand om hulp vraagt, dan moeten we helpen,” zei energieminister Teresa Ribera. “Die hulp komt in verschillende vormen, maar het draait om samenwerking.” Spanje wil wel dat de 15 procent gasbesparing op vrijwillige basis blijft, met het idee dat Spaanse besparing niet direct een voordeel geeft aan andere landen.

Waarschuwingssysteem

Daarnaast wordt er een mechanisme ingesteld dat een waarschuwing afgeeft als er in de EU als geheel een gastekort dreigt te ontstaan. Dan kunnen doelstellingen voor gasbesparing verplicht worden gesteld. Die verplichte besparingen kunnen alleen worden afgedwongen door de Europese Raad, niet door de Commissie.

De drempel om zulke verplichtingen in te stellen is in het noodplan hoger dan in een plan dat de Europese Commissie eerder presenteerde, aldus DPA. Ook zijn verschillende clausules opgenomen waarmee lidstaten onder verplichte besparingen uit kunnen komen. Dat geldt bijvoorbeeld voor Cyprus, Malta en Ierland, omdat hun gassystemen niet rechtstreeks verbonden zijn aan die van andere lidstaten. Ook kunnen uitzonderingen gemaakt worden voor bepaalde omstandigheden, bijvoorbeeld het vullen van gasvoorraden of indien gas als industriële grondstof wordt gebruikt.

Prijsstijging

Intussen is de gasprijs verder de hoogte in gegaan, na de aankondiging van Gazprom maandag dat er vanaf dinsdag minder gas zal worden geleverd via de pijpleiding Nord Stream 1. De gasprijs op de termijnmarkt piekte dinsdagochtend op 190,49 euro per megawattuur (mWh). Dat is het hoogste niveau sinds 9 maart, zo noteerde de Nederlandse TTF, die de gasprijs voor Europa bepaalt. Het is een terugkeer naar het record van het begin van de Russische invasie in Oekraïne. Ter vergelijking: vóór de Russische inval in Oekraïne schommelde de Europese gasprijs op de termijnmarkten rond de 80 euro per megawattuur.

Overigens betalen Nederlandse huishoudens bijna twee keer zoveel voor gas als het gemiddelde in Europa, blijkt uit een analyse van Energievergelijk.nl op basis van cijfers in de Household Energy Price Index van juni 2022 in 33 Europese steden. De Nederlandse gasprijs is momenteel de op een na hoogste in heel Europa, met 23,2 eurocent per kilowattuur (kWh). Dat komt neer op 2,25 euro per kubieke meter, inclusief belastingen. Het Europese gemiddelde ligt met 12,4 eurocent per kWh bijna de helft lager. Alleen in Zweden is het met 23,8 eurocent per kWh nog iets duurder dan bij ons.