PlusAchtergrond

De VS waarschuwt voor een bloedbad, Kiev blijft rustig. Hoe zit dat?

Alejandro Mayorkas, de Amerikaanse minister van Binnenlandse Veiligheid, haast zich in de kelder van het Capitool van de ene briefing naar de andere. Beeld AFP
Alejandro Mayorkas, de Amerikaanse minister van Binnenlandse Veiligheid, haast zich in de kelder van het Capitool van de ene briefing naar de andere.Beeld AFP

Amerikaanse inlichtingendiensten waarschuwen dat een Russische invasie van Oekraïne steeds dichterbij komt. Ondertussen blijven de Oekraïners ogenschijnlijk rustig. Vanwaar dat verschil?

Sam de Graaff

Nog even, en het Russische leger is klaar voor een volledige invasie van Oekraïne. Die boodschap kregen leden van het Amerikaanse Congres vorige week. Volgens inlichtingendiensten heeft het Kremlin 70 procent van de benodigde eenheden verzameld. Komt die invasie er daadwerkelijk, dan is het perspectief bloedrood: de Amerikanen voorspellen alleen al tot 50.000 burgerdoden.

Het is een bijzonder alarmistische boodschap, maar zeker niet de eerste. De Amerikanen, maar ook de Britten, waarschuwden al meerdere keren voor een ‘operatie onder valse vlag’ – de Russen zouden zoeken naar een reden voor een aanval. Nog zo’n bericht: het Kremlin zou in oud-parlementariër Jevgeni Moerajev een ideale marionet zien als nieuwe president van Oekraïne. En dan was er nog de gedeeltelijke terugtrekking onder meer van Amerikaans, Britse, Australisch en Canadees ambassadepersoneel. Opnieuw: reden tot zorg.

Vanuit Kiev klinkt ondertussen een ander geluid. De Oekraïners zelf blijven opmerkelijk rustig – in ieder geval naar buiten toe. Michailo Podoljak, een adviseur van president Volodimir Zelenski, acht de kans op een diplomatieke oplossing waarschijnlijker dan escalatie. Minister van Buitenlandse Zaken Dmitro Koeleba riep op de ‘apocalyptische voorspellingen’ niet te geloven.

Meerdere scenario’s

Vanwaar dat enorme verschil in perceptie? Weten de Amerikanen en de Britten iets wat de Oekraïners niet weten? Beschikken ze over meer kennis dan andere Europese landen, waaronder Nederland? Die ontruimden hun ambassades immers niet.

Volgens Bob Deen, Oost-Europadeskundige bij Instituut Clingendeal, moeten we terug naar donderdag – naar de bijpraatsessie in het Congres. “De Amerikanen werken met scenario’s. Die van een grootschalige invasie is het ergste, daar springen media en andere volgers al snel bovenop. Terwijl het volgens mij ook nog altijd het minst waarschijnlijke scenario is.”

Dat de Amerikanen en de Britten – die op inlichtingengebied als de ‘Five Eyes’ samenwerken met Canada, Australië en Nieuw-Zeeland – informatie over een op handen zijnde invasie helemaal niet zouden delen met Navo-bondgenoten, acht Deen onwaarschijnlijk.

Toch is er volgens Deen meer aan de hand dan alleen sensationalisme in de media: de alarmistische berichten van de Amerikanen kunnen wel degelijk een bewuste strategie zijn. “Ze willen een gevoel van urgentie creëren. Aan Moskou laten zien: wij houden jullie in de gaten. En de rangen binnen de Navo gesloten houden.”

Dat die eenheid soms ver te zoeken is, bewees de Hongaarse premier Viktor Orbán vorige week nog. Hij ging naar Moskou voor een gesprek met Vladimir Poetin – en kwam terug met een gasdeal. Het Kremlin zoekt doorlopend naar barstjes in het transatlantische pact.

Balanceeract

Ook Tim Sweijs, directeur onderzoek bij Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS), ziet urgentie en samenwerking als een belangrijke verklaring voor het Amerikaanse handelen. Dat Kiev ondertussen de weg naar een vreedzame oplossing nadrukkelijk openhoudt, vindt hij niet meer dan logisch. “Uitgaan van een invasie heeft iets defaitistisch,” zegt hij. “Om escalatie te voorkomen is enerzijds een robuuste, militair geloofwaardige respons nodig. Anderzijds ook een geloofwaardig pad naar een vreedzame oplossing.”

Kortom, het is balanceren. De Oekraïners willen steun, maar niet al te veel paniek. Niet onder hun bevolking en niet op de financiële markten. Dat laatste zou de economie kunnen schaden, wat de positie van de Oekraïense machthebbers weer aantast. Een externe dreiging wordt een intern gevaar.

Ondertussen lopen diplomaten en regeringsleiders over en weer de deur plat. De Franse president Emmanuel Macron gaat maandag langs bij zijn Russische collega Poetin. Anders dan Orbán doet hij dat met gewicht van de Europese Unie achter zich – Frankrijk is dit halfjaar EU-voorzitter. Het Kremlin liet voorafgaand al weten dat er geen grote doorbraak te verwachten valt, wel een ‘inhoudelijk en lang’ overleg.

Eens te meer geldt: waar wordt gepraat, wordt (nog) niet gevochten.

Meer over