PlusExclusief

De VS staat zwakker in Latijns-Amerika, dus moet first lady Jill Biden bijspringen

De ene na de andere regeringsleider zegt af voor de Top van de Amerika’s in Los Angeles. Het diplomatieke gesteggel is illustratief voor de veranderende verhoudingen.

Seije Slager
De Amerikaanse first lady Jill Biden met haar collega uit Panama, Yazmin Colon de Cortiza, te midden van scholieren op een Panamese basisschool. Biden is op een zesdaagse tour langs Ecuador, Panama en Costa Rica.  Beeld Erin Schaff/AFP
De Amerikaanse first lady Jill Biden met haar collega uit Panama, Yazmin Colon de Cortiza, te midden van scholieren op een Panamese basisschool. Biden is op een zesdaagse tour langs Ecuador, Panama en Costa Rica.Beeld Erin Schaff/AFP

Schattige kinderen die met Panamese en Amerikaanse vlaggetjes zwaaien, een glimlachend bezoekje aan een klaslokaal vol leerlingen met visuele beperkingen. De beelden van de reis die de Amerikaanse first lady Jill Biden dezer dagen door Latijns-Amerika maakt, tonen alle clichés die je associeert met een diplomatiek snoepreisje, waarbij weinig op het spel staat.

Maar achter de schermen wordt er serieus onderhandeld. Dat Jill Biden naar de regio is gestuurd, past binnen een offensief waarmee de Verenigde Staten een blamage proberen te voorkomen. “Ze is hier goed in,” zegt senator Tim Kaine in de Washington Post over de trip van Biden.

Maar of ze goed genoeg is om Latijns-Amerikaanse landen terug in de mand te krijgen, moet nog blijken.

Al over twee weken staat namelijk de ‘Summit of the Americas’ op het programma in Los Angeles. Dat is de top die de Organisatie van Amerikaanse Staten om de paar jaar organiseert, en voor het eerst sinds 1994 is de VS weer gastheer. Maar door een hoop diplomatiek gesteggel op de achtergrond zijn er nog altijd geen officiële uitnodigingen verstuurd. Veel belangrijke landen dreigen de top te boycotten, of in ieder geval aan te grijpen voor een potje diplomatiek blufpoker met de traditionele grootmacht in de regio.

Keuze uit twee vernederingen

Die grootmacht – de VS – hoopt op de top afspraken over migratie en economie te maken. Voor afspraken over migratie moet toch in ieder geval zuiderbuur Mexico aanschuiven. En de linkse Mexicaanse president Andrés Manuel López Obrador vindt het maar niets dat de VS Venezuela, Cuba en Nicaragua niet wil uitnodigen. Als die niet mogen komen, kom ik ook niet, zegt hij nu al weken tegen iedere delegatie uit Washington die hem van gedachten wil veranderen.

Andere linksige regeringen sluiten zich daarbij aan. “Een Top van de Amerika’s die Amerikaanse landen uitsluit, is geen Top van de Amerika’s,” zegt de Boliviaanse president Luis Arce. “Als de uitsluiting van zusterlanden doorgaat, doe ik niet mee.”

Als ze dat blijven volhouden, is het voor de VS kiezen tussen twee vernederingen: alsnog Cuba uitnodigen, of een top organiseren zonder belangrijke deelnemers.

Want ook de rechtse president Jair Bolsonaro van Brazilië dreigt weg te blijven. Die is druk bezig met zijn herverkiezingscampagne, en een foto met de Democraat Biden is voor de rechts-populist niet zo interessant. Hij zal waarschijnlijk een lagere vertegenwoordiger sturen. Zonder de veruit grootste economie van Latijns-Amerika wordt het lastig om zaken te doen in Los Angeles.

Groeiende macht van China

Er waren tijden dat dit soort blufpoker weinig indruk maakte op de VS, het land dat dankzij zijn economische macht toch altijd de sterkste kaarten in handen hield. Dat het nu moeite moet doen om een blamage af te wenden, wordt door veel analisten dan ook uitgelegd als een teken dat het de macht over zijn traditionele ‘achtertuin’ Latijns-Amerika aan het kwijtraken is, terwijl die van China juist groeit.

Zo steeg tussen 2002 en 2021 het totale handelsvolume tussen China en Latijns-Amerika van 18 miljard dollar naar bijna 449 miljard dollar. China heeft daarnaast miljarden geïnvesteerd in allerlei infrastructurele projecten in de regio. De VS blijft veruit de grootste handelspartner, maar Latijns-Amerikaanse landen hebben tegenwoordig meer keuze.

Daarbij stellen de Chinezen ook minder lastige vragen over democratie en mensenrechten. “De VS is als het Vaticaan,” citeert de Financial Times een diplomaat uit de regio. “Het is heel lastig om toegelaten te worden, je moet heel veel regels volgen, je moet biechten, en uiteindelijk ben je misschien alsnog verdoemd. De Chinezen daarentegen zijn als twee goedgeklede Mormonen die op je deur kloppen en vragen hoe je je voelt, en zeggen dat ze je willen helpen.”

Joe Biden zegt Taiwan te steunen bij inval

De VS zal militair tussenbeide komen als China besluit tot een invasie van Taiwan. Dat heeft de Amerikaanse president Joe Biden maandag gezegd op een persconferentie in Japan.

Volgens Biden is de Amerikaanse verantwoordelijkheid om Taiwan te beschermen alleen maar toegenomen met de Russische invasie in Oekraïne. Biden reageerde op een journalist die hem vroeg of hij bereid is tot militair ingrijpen.

Bidens antwoord – ‘ja’ – was even kort als opmerkelijk. Tot dusverre hield de VS tegenover Taiwan altijd vast aan de strategie van ‘strategische ambiguïteit’ – in feite een in­­gewikkelde benaming voor het ruimte laten voor twijfel: zal de VS bijspringen of niet?

Die twijfel geldt vooral voor China. Peking ziet Taiwan als een afvallige provincie. De afgelopen jaren heeft het een steeds agressievere houding aangenomen ten opzichte van Taiwan. Chinese vliegtuigen vlogen vlak bij het Taiwanese luchtruim, er werden militaire oefeningen gehouden en president Xi Jinping benadrukte dat Taiwan ooit weer bij China zal horen. Liever goedschiks, anders kwaadschiks.

Zou China kiezen voor kwaadschiks, en zou het komen tot een oorlog, dan zou een Amerikaanse belofte aan Taiwan betekenen dat de VS en China direct in conflict raken. Twee militaire en economische grootmachten, kernmachten bovendien.

Schrik in Witte Huis

Ook het Witte Huis lijkt te zijn geschrokken van Bidens woorden: een woordvoerder stelt dat de VS militaire steun zal leveren zodat Taiwan zichzelf kan verdedigen. Net als in Oekraïne nu, maar niet anders dan het beleid toch al was.

Verspreking of niet, Peking haastte te benadrukken dat het zeer toegewijd is om de Chinese ‘nationale’ soevereiniteit te verdedigen – Taiwan is volgens China immers een interne zaak. Taiwan regeer­de juist dolblij op Bidens woorden.

Hoewel de Russische invasie in Oekraïne de focus de afgelopen maanden heeft verplaatst naar Europa, is de VS al veel langer bezig met Azië. Maandag werd, toevallig of niet, ook een nieuw handelsblok gepresenteerd. De VS zal economisch meer gaan samenwerken met twaalf landen in de regio, waaronder Japan, India en Zuid-Korea.

De grote afwezige? Taiwan. Dat toont nog maar eens aan hoe gevoelig die kwestie ligt.

Sam de Graaff

Meer over