PlusExclusief

De inwoners van Charkov proberen ‘normaal’ te leven – ondanks de Russische raketten

Een kapotgeschoten flat in Charkov. Bewoners keren terug naar de stad in het oosten van Oekraïne, ook al blijft Rusland raketten afschieten. Beeld Anadolu Agency via Getty Images
Een kapotgeschoten flat in Charkov. Bewoners keren terug naar de stad in het oosten van Oekraïne, ook al blijft Rusland raketten afschieten.Beeld Anadolu Agency via Getty Images

Charkov, de tweede stad van Oekraïne, wordt elke nacht getroffen door raketten. ‘Veel inwoners zeggen dat ze eraan gewend zijn geraakt, maar uiteindelijk zorgt dit gewoon voor heel veel stress.’

Hans Jaap Melissen

Op het terras van het café-restaurant in Charkov klinkt het lawaai van een schietpartij, geschreeuw en explosies. Maar serveerster Julia Voitsechovskoja wijst naar binnen. “Het is filmavond. Er zitten mensen een oorlogsfilm te kijken. Iets van Quentin Tarantino, Inglourious Basterds, over een aanslag op de nazi’s.”

Het geluid van explosies is bij inwoners van Charkov maar al te goed bekend. Alleen dit tijdstip, aan het begin van de avond, zou opmerkelijk zijn geweest. “Het is meestal elf uur ’s avonds, twee uur ’s nachts of rond vier uur als Russische raketten de stad binnenvliegen,” zegt Julia. Sommige steden in Oekraïne krijgen af en toe onverwachts een raketaanval te verduren, zoals Vinnitsja en Dnipro laatst nog, maar hier in Charkov is het een verrassing als er een nacht géén raketten vallen.

Ondanks de nachtelijke bombardementen keren steeds meer inwoners terug naar de stad, die ze vaak in de eerste oorlogsweken hebben verlaten. Charkov werd toen zwaar gebombardeerd en beschoten, maar inmiddels zijn de Oekraïners erin geslaagd de Russische troepen verder terug te dringen. Daarmee is het centrum van Charkov buiten schootsafstand van gewone artillerie. Maar zo dicht bij Rusland vormt de tweede stad van Oekraïne nog steeds een makkelijk doelwit voor raketten die vanaf Russisch grondgebied worden afgeschoten.

Daad van verzet

De inwoners van Charkov proberen intussen zoveel mogelijk ‘normaal’ te leven. Ze vinden dat vaak ook een soort daad van verzet. En zo treedt in een diepe en grote kelder ergens in het centrum (de locatie moet geheim blijven) op een avond een kamerorkest op, het Skhid Opera Kharkiv Orchestra, verbonden aan de nationale opera. Voor orkestleidster en violiste Vera Litovsjenko is het belangrijk dat mensen naar livemuziek kunnen luisteren.

“Klassieke muziek is onderdeel van onze cultuur, onze traditie. Het is belangrijk dat te beschermen en niet alleen met overleven bezig te zijn. Het houdt ons menselijk in verschrikkelijke tijden. Het biedt hoop,” zegt Litovsjenko. Het negenkoppige orkest heeft de afgelopen maanden ook opgetreden in verschillende metrostations in Charkov, waar sommige mensen nog steeds ’s nachts schuilen.

In het publiek zit ook Roman Harbar (39). “Ik houd eigenlijk niet zo van klassiek, maar ik vind het belangrijk om dit mee te maken. Het haalt je even weg bij de oorlog. Het is mijn eerste avond uit sinds de oorlog begon.”

De nachtelijke bombardementen vinden volgens hem plaats omdat de Russen Charkov een permanent gevoel van grote onveiligheid willen geven. De Russen zouden nog steeds uit zijn op de inname van de stad, maar dat gelooft Harbar niet meer. “Ik denk niet dat het militair gezien nut heeft, anders dan ons te terroriseren. Het gebeurt juist ’s nachts, omdat je dan midden in de nacht wakker wordt en je je heel onzeker voelt,” zegt hij. “Veel inwoners zeggen dat ze eraan gewend zijn geraakt, maar uiteindelijk zorgt dit gewoon elke nacht voor heel veel stress.”

Tekst loopt door onder de foto

Het Skhid Opera Kharkiv Orchestra tijdens een concert in een kelder in Charkov.

 Beeld Hans Jaap Melissen
Het Skhid Opera Kharkiv Orchestra tijdens een concert in een kelder in Charkov.Beeld Hans Jaap Melissen

Geen stroom, geen inwoners

Een andere dag laat Harbar zien hoeveel stress hij al achter de rug heeft. Toen de oorlog begon woonde hij in een huis meer aan de noordkant van Charkov. “Hoe dichter bij de Russische grens, hoe meer schade in het stadsdeel,” zegt hij als hij zijn buurt inrijdt.

Het is een beboste wijk, met verschillende niveaus van schade. Van totaal verwoest tot alleen ingeslagen granaatscherven. “Het is vooral in de eerste maand van de oorlog gebeurd, maar een week geleden heeft een raket hier nog een huis volledig verwoest.” Zijn woning heeft vooral glasschade. “Maar in deze wijk valt niet te leven. Er is geen stroom, er zijn geen inwoners.”

Hij woont nu in een huis van vrienden. Waarom is Harbar niet vertrokken uit Charkov, toen zovelen dat deden? “Ik wist dat ik mij slecht zou voelen als ik dat deed. Mijn ouders wilden ook blijven. Ik zie dit als een soort lot dat mij treft, ik wil dat niet ontlopen. Ook van slechte dingen leer je, of groei je als mens. Ik probeer mensen te ondersteunen door hulpgoederen af te leveren, of auto’s te regelen voor het leger.”

Het staat ver af van zijn eigenlijke werk: hij is natuurkundige, en verdiende een deel van zijn inkomen met de handel in cryptomunten.

Gerommel van artillerie

Harbars ouders wonen in een bijna geheel verlaten appartementengebouw, direct grenzend aan het platteland. Moeder Ludmilla Harbar (69), vandaag jarig, wacht haar zoon buiten voor het gebouw op. Ze neemt dankbaar de bos bloemen in ontvangst die hij na lang zoeken voor haar heeft weten te kopen. Even later komt een oudere flatbewoonster uit een veld tevoorschijn met een zelf geplukt boeket voor de jarige.

Ludmilla gaat op de trap (‘de lift doet het niet’) voor naar haar appartement, waar ook echtgenoot Genry aanwezig is. “Echt,” zegt Roman snel, “ik ben het totaal niet eens met dat ze hier zitten, maar ze wilden per se blijven.” Hij grapt tegen zijn vader: “Maar wat kan ik ertegen doen, je bent nog steeds een sterke kerel, ik kan jou niet aan.” Volgens moeder Ludmilla is de reden dat ze hier nog zitten heel simpel. “Ik woon gewoon hier, dat is de reden dat ik blijf.”

Op het balkon is goed te horen dat de gevechten nog volop aan de gang zijn. In de verte klinkt het gerommel van artillerie als dat van een onweersbui die verder is gedreven en een volgende plaats treft. Zwarte rook stijgt op aan de horizon. Op een weg die door het veld loopt, rijden ambulances heen en weer naar de frontlinie. “Toch denk ik dat de oorlog niet al te lang meer duurt, minder dan een jaar. Als die voorbij is, dan geef ik een groot feest,” zegt Roman hoopvol.

Flatgebouw getroffen

Maar voorlopig is de aftiteling van deze oorlog nog niet in beeld. Een aftiteling verschijnt wel, kort voor het ingaan van de avondklok, op het scherm in het café waar Julia Voitsechovskoja werkt. Bezoekers gaan naar buiten, gauw op weg naar huis. Voitsechovskoja vertelt dat ze even een paar maanden in Dnipro heeft gezeten, toen de oorlog hier heel heftig was. “Maar ik ben teruggekeerd. En ik heb hier minder stress dan toen ik in Dnipro zat, waar ik continu het nieuws zat te checken.”

Ze vindt het café openhouden een nuttige taak want ‘mensen moeten ook ontspannen’. Ook helpt ze met distributie van medicijnen die naar het frontgebied moeten.

Het terras loopt nu ook leeg. In legergroen gestoken ambulancebroeders rekenen af en rijden weg in een gedoneerde Duitse ‘Krankenwagen’. Iedereen hoopt dat ze vannacht geen werk hoeven te verrichten binnen de stadsgrenzen van Charkov. “Maar dat zou bijzonder zijn, hoor, als het stil is vannacht,” zegt Voitsechovskoja.

Enkele uren later klinken er opnieuw explosies. De volgende ochtend meldt Roman Harbar dat het flatgebouw naast dat van zijn ouders is getroffen. Roman was daar ook. “Ik schrok enorm. Mijn moeder rende naar de schuilkelder. Niemand is gewond geraakt – en mijn ouders willen nog steeds niet weg.”

Dansen in een leeg park in Charkov.  Beeld Hans Jaap Melissen
Dansen in een leeg park in Charkov.Beeld Hans Jaap Melissen

‘Charkov is Russisch’

Al sinds het begin van de invasie probeert het Russische leger Charkov in te nemen. De tweede stad van Oekraïne heeft 1,5 miljoen vooral Russischtalige inwoners. De stad heeft zwaar geleden onder artilleriebeschietingen en bombardementen. Maar het Oekraïense leger wist de Russen in mei terug te dringen.

Rusland heeft in de bezette delen van de gelijknamige provincie Charkov een bestuur aangesteld. Dat verklaarde deze maand dat de provincie een ‘onvervreemdbaar onderdeel is van Russisch land’. Een eigen vlag, geënt op de Russische, is er ook. De verklaring lijkt een verzoek om annexatie door Rusland. Autoriteiten van het bezette Cherson (Zuid-Oekraïne) willen dat ook, al kwam hun aangekondigde ‘referendum’ over aansluiting nooit van de grond.

Het Russische leger voert nu zware aanvallen uit ten noorden van Charkov. Volgens het Institute for the Study of War lijkt het erop dat Moskou koste wat kost Charkov wil veroveren.
Eric Brassem

Meer over