PlusAnalyse

De brexit bracht het VK geen apocalyps, maar daarmee is ook alles gezegd

De overheid voelt de nadelige gevolgen van de brexit schuren. Het stopzetten van de migratie van Europeanen, één van de beweegredenen van de brexit, begint te bijten. Beeld Getty Images
De overheid voelt de nadelige gevolgen van de brexit schuren. Het stopzetten van de migratie van Europeanen, één van de beweegredenen van de brexit, begint te bijten.Beeld Getty Images

Het Verenigd Koninkrijk heeft tijdens het eerste brexitjaar aanzienlijke hinder ervaren door het vertrek uit de Europese Unie. Al doemt een apocalyps nog niet op aan de horizon.

Geert Langendorff

Alarmerende berichten in Britse media wierpen een schaduw over Kerstmis. Door een chronisch gebrek aan Europese werknemers in slachthuizen moest het land zich gaan voorbereiden op een feestmaal zonder kalkoen en ‘pigs in blankets’, worstjes in een jas van bacon. Gevogelte zou voor grof geld op onverlichte parkeerplaatsen vanuit de achterbak van zwarthandelaren worden verkocht. De schuldige? De brexit.

Een week voor de jaarwisseling merkte niemand iets van de voorspelde chaos. De schappen in de supermarkten puilden uit met de traditionele lekkernijen. In een vermakelijke column in tijdschrift The Spectator gebruikte Matthew Lynn dit praktijkvoorbeeld om paniekzaaiers onder uit de zak te geven. Aan de brexit mogen in zijn ogen best haken en ogen zitten, het VK hijst langzaam de vlag van succes.

Overdreven de doemdenkers of schetsten de optimisten een veel te zonnig beeld? Minder bevooroordeelde experts wijzen op de harde cijfers. De economie van het VK kreeg geen klap met een mokerhamer, maar de pijn van de brexit laat zich wel degelijk flink voelen. De pandemie maakt het weliswaar lastig om de schade haarscherp in kaart te brengen, analyses schetsen een somber beeld.

‘Döppelganger UK’-model

Het Centre for European Reform heeft met het ‘Döppelganger UK’-model de gevolgen van de brexit losgewrikt van de coronacrisis. Volgens hun bevindingen kromp de handel met 15,7 procent na de beëindiging van de overgangsfase. Deze daling krijgt volgens plaatsvervangend directeur John Springford een permanent karakter. De economie (-4 procent) moet rekening houden met blijvende schade.

Een wetenschapper van de universiteit van Nottingham wees op de gevolgen voor de export. Mede door de pandemie slonk die met ruim 14 procent. Toegespitst op Europa lag dit aantal op 30 procent. ‘Niet apocalyptisch’, gaf ze aan, maar wel degelijk reden tot zorg. Professor John Van Reenen van de London School of Economics toonde zich minder positief. “De brexit is een ramp die niet meer verdwijnt.”

Van Reenen verwacht dat de grootste gaten in de weg zich nog moeten openbaren. Hoe meer de regering van premier Boris Johnson wil gaan afwijken van de regels van de EU, des te groter de negatieve impact wordt. Een collega aan het gerenommeerde King’s College kwam tot hetzelfde oordeel. “Herstel de relatie met Europa om verdere schade tot een minimum te beperken.”

De City in Londen, het financiële hart van de hoofdstad, heeft de eerste twaalf maanden goed overleefd. Een massale uittocht van personeel vond niet plaats. Slechts 7600 werknemers van onder meer banken, verzekeringen en investeringsmaatschappijen vertrokken uit het VK. Dat is nog geen 10 procent van de meest donkere verwachtingen. Fondsen gingen naar het Europese vasteland, kantoren werden geopend in Dublin en Amsterdam, maar een vrije val bleef uit.

Kalkoenencrisis

Gewone Britten kijken minder schouderophalend terug op het eerste jaar buiten de EU. De kalkoenencrisis mocht uit de lucht zijn gegrepen, op andere gebieden kregen ze een voorproefje van een toekomst waarin het VK op eigen benen staat. Gestegen gasprijzen, tekorten aan chauffeurs en schaarste in winkels troffen hen veel harder dan de Europeanen die als front de klappen konden dempen.

Met een verwachte inflatie van 6,5 procent en verdriedubbelde energierekeningen (vanaf april) wacht de bevolking loodzware tijden. Uit een enquête van Opinium gaf 58 procent van de ondervraagde personen te kennen ontevreden te zijn met hoe de brexit heeft uitgepakt. Van toenemende spijt is opmerkelijk genoeg geen sprake. Het aantal tegenstanders van het opzeggen van het lidmaatschap met de EU nam slechts met 1 procent toe.

De overheid voelt de nadelige gevolgen van de brexit schuren. Het stopzetten van de migratie van Europeanen, één van de beweegredenen van de brexit, begint te bijten. In 2020 kromp het aantal EU-ingezeten in het VK door visumeisen met 94.000. Minister Priti Patel van Binnenlandse Zaken heeft water bij de wijn moeten doen. Buitenlandse seizoenswerkers en overzees zorgpersoneel mogen (tijdelijk) zonder rompslomp worden aangetrokken.

Een week voor de jaarwisseling merkte niemand iets van de voorspelde chaos. De schappen in de supermarkten puilden uit met de traditionele lekkernijen. Beeld Getty Images
Een week voor de jaarwisseling merkte niemand iets van de voorspelde chaos. De schappen in de supermarkten puilden uit met de traditionele lekkernijen.Beeld Getty Images

Falend beleid

Critici van de conservatieve regering zien dit als een erkenning van falend beleid. Neutrale experts durven nog geen sluitende conclusies te trekken. De markt, zo stellen zij, heeft tijd nodig om zich aan de nieuwe situatie aan te passen. Zodra agrariërs en bazen in de vleesindustrie de lonen opschroeven, gaan Britten (mogelijk) zelf het land op om de oogst binnen te halen.

Zo flexibel en voortvarend als Johnson het volk voorspiegelde, is het VK niet. ‘Global Britain’ komt, enkele kleine successen daargelaten, moeizaam van de grond. Akkoorden met Nieuw-Zeeland en Australië zijn niet meer dan een druppel op een gloeiende plaat. Deze deals doen het bnp in 2035 in totaal met 0,09 procent groeien. Het gedroomde vrijhandelsverdrag met de VS lijkt verder weg dan ooit.

Tot ergernis van het VK ging op 1 januari een staalakkoord tussen de EU en de VS in. Daarmee verdween het Amerikaanse importtarief van 25 procent. Deze overeenkomst gaat de Britten in de portemonnee treffen. De perikelen rond de uitwerking van het zogenaamde Noord-Ierse Protocol – in het leven geroepen om geen harde grens tussen Ierland en de Britse provincie neer te leggen – spelen hierbij een rol.

Britse diplomaten verwachten niet dat president Joe Biden, van Ierse komaf, met Johnson handelsafspraken wil maken, zolang dit hete hangijzer niet naar zijn tevredenheid is opgelost. Het VK mag ‘vrij’ zijn, buiten het Europese blok manoeuvreert het zich roestig. De cijfers van het derde kwartaal geven misschien wel het scherpste beeld. Het bnp van het VK steeg met 3,9 procent, maar bleef ruim achter bij de EU (6,2 procent) en de VS (10,6 procent).

Van een apocalyps is geen sprake, maar de beloofde voordelen van de brexit hebben amper wortel geschoten.

Meer obstakels in 2022

Voor het goederenverkeer van en naar het Verenigd Koninkrijk gelden sinds 1 januari aangescherpte regels. Britse importeurs moeten vooraf in real time douaneaangifte doen. Bedrijven zijn nu ook verplicht de autoriteiten te verwittigen van de komst van plant- en dierproducten. Gelijktijdig moeten ze kunnen aantonen dat de bestelde producten vallen onder het vrijhandelsverdrag met de EU.

Europese exporteurs moeten voor vrachtwagens de veerpont opgaan in het bezit zijn van een autorisatiecode die alleen verkregen kan worden als aan alle formaliteiten is voldaan. Uitstel van 175 dagen wordt niet langer verleend. Enkele havens bieden de optie om goederen tot een maximum van 90 dagen op te slaan, als niet alles tijdig is afgerond, maar Dover doet dit bijvoorbeeld niet.

Vanaf 1 juli moeten vlees- en plantenproducten worden vergezeld van een certificaat. Bij de grens gaat de douane steekproefsgewijs controles uitvoeren. Melkproducten vallen vanaf 1 september onder dit regime. Vis volgt op 1 november. Andersom gaan in Europa vergelijkbare regels in. Waar het Nederlandse MKB volgens Den Haag redelijk goed is voorbereid, ligt dat in het VK anders. Slechts een kwart zegt gereed te zijn, terwijl de Britse douane met grote personeelstekorten kampt.

Meer over