PlusAchtergrond

Chocola, honing, mondkapjes: hoe IS en Al Qaida terreuraanslagen financieren

Opium, sigaretten, mondkapjes. Terroristen hebben geld nodig om aanslagen te plegen. En daarvoor worden soms héél verrassende middelen ingezet.

Frank Renout
De afgelopen jaren heeft IS in het noorden van Irak duizenden Jezidi’s gedood, ontvoerd, misbruikt en verhandeld. Beeld Getty Images
De afgelopen jaren heeft IS in het noorden van Irak duizenden Jezidi’s gedood, ontvoerd, misbruikt en verhandeld.Beeld Getty Images

De culinaire fijnproevers zouden er, bij wijze van spreken, een moord voor doen. Een potje honing van het beroemde merk Al Shifa. Dat kost maar liefst 55 dollar voor 250 gram, maar dan heb je ook echt een tongstrelend goedje in huis. ‘Deze sidr-honing, gemaakt in de woestijn van Jemen, is één van de beste ter wereld. Geproduceerd op traditionele wijze, zonder chemicaliën,’ schrijft de onlineverkoper.

Smullen dus. Maar wel met een bijsmaakje. Want meer dan tien jaar geleden zetten Amerikaanse inlichtingendiensten de Jemenitische Al Shifa-honingmakers nog in de verdachtenbank. ‘Ze zouden bewijzen hebben dat Osama Bin Laden een netwerk van honingwinkels gebruikt om inkomsten te verwerven en om wapens, drugs en manschappen te verschepen,’ schreef The New York Times destijds. En daar hoorde schijnbaar ook Al Shifa bij: zoete honing als dekmantel voor een terreurbedrijf.

En er worden meer lekkernijen ingezet om Kalasjnikovs te kunnen kopen.

23 ton aan chocoladerepen

Vorig jaar namen de Israëlische autoriteiten 23 ton aan chocoladerepen in beslag. Die waren geïmporteerd door twee bedrijven in de Gazastrook die banden zouden hebben met terreurbeweging Hamas. De opbrengst van de chocola was bedoeld om de gewapende strijd van Hamas te financieren, zeiden de Israëliërs.

De honing- en chocoladeterroristen worden genoemd in een boek van de Franse politica Nathalie Goulet. Zij zit in de Franse Eerste Kamer namens de centrumrechtse UDI-partij. “Ik houd me als politica al jaren bezig met de strijd tegen terrorisme. En ik zag héél verschillende manieren waarop terroristen hun strijd financieren. Dat wilde ik nu eens in kaart brengen,” vertelt Goulet.

Dat leverde een ruim vierhonderd pagina’s tellende opsomming op, met soms heel verrassende financiële constructies. “Wat mij zelf verrast heeft, is hoe creatief terroristen soms zijn als ze geld nodig hebben.”

De Franse politica Nathalie Goulet schreef een boek over de financiële constructies die terroristen gebruiken om hun aanslagen te bekostigen.  Beeld Anadolu Agency via Getty Images
De Franse politica Nathalie Goulet schreef een boek over de financiële constructies die terroristen gebruiken om hun aanslagen te bekostigen.Beeld Anadolu Agency via Getty Images

De Noord-Ierse IRA had een fabriek net buiten het Amerikaanse Miami waar zogenaamd dierengeneesmiddelen werden gemaakt. Daar was niets diervriendelijks aan. De inkomsten waren bedoeld om de onafhankelijkheidsstrijd te financieren. De Baskische ETA verdiende geld met de grootschalige verkoop in Spanje van nagemaakte kleren, tassen en sigaretten van dure merken. Nicotine werd ingezet om aanslagen te betalen.

Zelfs IS had inkomsten door sigarettensmokkel. Maar de organisatie speelde ook in op de actualiteit: twee jaar geleden werd een website ontdekt waarop IS nota bene coronamondkapjes te koop aanbood met het doel de gewapende strijd te financieren.

Onbekende geldstromen

De kennis over de geldstromen van terroristen is nog relatief beperkt. Al Qaida verdiende jarenlang goed geld met opium. IS had olievelden in Syrië en Irak waardoor miljoenen aan inkomsten binnenstroomden. Maar in de praktijk is er een enorme diversiteit aan vaak onbekende geldstromen, blijkt uit Goulets boek.

Twee jaar geleden zijn in Frankrijk 29 mensen gearresteerd die virtueel de kas spekten van terroristen in Syrië. In een traditionele ‘bar tabac’ in Frankrijk werden coupons gekocht die een bepaalde waarde aan bitcoin vertegenwoordigden. Dat was legaal. Van de coupons werden foto’s genomen en die werden naar Franse strijders in Syrië gestuurd. Met de gegevens op het papiertje werden de terroristen eigenaar van het virtuele geld. Op die manier zou voor honderdduizenden euro’s naar Syrië zijn overgeboekt, mede door geradicaliseerde moslims in Frankrijk.

“Tijdens de Koude Oorlog werden terreurgroepen vaak gefinancierd door Washington of door Moskou. Dat werden toen nog verzetsgroepen genoemd. Het geld was makkelijk traceerbaar,” vertelt jurist Nicolas Eskenazi, die vorig jaar promoveerde op het onderwerp.

“Na de val van de Berlijnse Muur veranderde dat. Terreurgroepen kwamen op zichzelf te staan en emancipeerden zich. Ze moesten ook zelf op zoek naar geld. Van alles wordt nu gebruikt om de strijd te financieren: dat maakt de bestrijding ervan zo ingewikkeld.” Geldstromen zijn er groot en klein, blijkt uit de inventarisatie van Goulet.

Belastingparadijzen

De Belgische autoriteiten verhoorden de moeder van een IS-strijder, omdat ze geld naar haar zoon in Syrië overmaakte. Dat was voor een auto en de bevalling van haar stiefdochter, dacht ze, maar haar zoon had óók een hoge positie binnen IS.

In 2015 lekten de Panama Papers uit. Wereldwijd bleek massaal geld te zijn weggesluisd naar belastingparadijzen. En niet alleen door voetballers, zakenmensen en filmsterren. Uit een analyse van Europol bleek dat er ook 116 namen op de lijst stonden van terroristische moslimextremisten, die in de Europoldatabase voorkwamen. Ook die weten dus de weg naar de Maagdeneilanden te vinden.

De regels zijn wel aangescherpt. Vanaf de jaren negentig, en zeker na de aanslagen op de Twin Towers in 2001, kwam bijvoorbeeld de VN in actie met nieuwe maatregelen om terroristen in hun portemonnee te treffen. Dat werkte, zegt Eskenazi. “Maar daarna hebben terreurgroepen zich weer aangepast. Er kwamen meer low-cost-aanslagen.” Eenlingen gingen met een mes of een geweer de straat op of een kerk in. Nathalie Goulet: “De aanslag in Nice, in juli 2016 (waarbij 86 doden vielen, red.), kostte maar 2500 euro: de dader kocht alleen een wapen en huurde een vrachtwagen.”

‘Meisjes voor 200 tot 1500 euro verkocht’

Hoe minder een aanslag kost, hoe makkelijker het geld ingezameld kan worden. En voorkómen is moeilijk: opsporingsdiensten richten zich niet op eenlingen die een paar duizend euro bij de bank pinnen.

“Het is enorm moeilijk om op te treden,” beaamt Eskenazi. “Aan de andere kant: door de strengere regels en controles, ook op geldstromen, is een aanslag zoals die van 11 september in New York, die veel organisatie vergde en tussen de 400.000 en 500.000 euro kostte, tegenwoordig bijna niet meer mogelijk.” Dat betekent niet dat de verschrikkelijkste scenario’s niet meer voorkomen.

De afgelopen jaren heeft IS in het noorden van Irak duizenden Jezidi’s gedood, ontvoerd, misbruikt en verhandeld. “Oorlogsgevangenen en hun kinderen werden als handelswaar te koop gezet op slavenmarkten of op sociale media als Telegram,” aldus Boulet. “Meisjes werden voor 200 tot 1500 euro verkocht.”

De Jezidi’s werden big business voor terroristen. “De Verenigde Naties zeiden dat IS in 2016 850.000 dollar kreeg van Jezidi’s die hun ontvoerde familieleden terug moesten kopen. In 2014 zou IS zelfs 35 tot 45 miljoen dollar hebben verdiend met losgeld voor ontvoerde mensen.”

Meer over