Achtergrond

China is voor de Winterspelen volledig afhankelijk van nepsneeuw, en dat is triest nieuws

De Olympische Spelen zijn dit keer voor het eerst helemaal afhankelijk van nepsneeuw, want in het noorden van China valt in de winter amper neerslag. Dat heeft grote gevolgen voor het waterreservoir in de omgeving.

Eva Rammeloo
De Olympische Spelen die op 6 februari beginnen, zijn de eerste die helemaal afhankelijk zijn van nepsneeuw.  Beeld AP
De Olympische Spelen die op 6 februari beginnen, zijn de eerste die helemaal afhankelijk zijn van nepsneeuw.Beeld AP

Op het stoffige marktterrein van het dorpje Jiangjiashan hebben de appelboeren hun oogst uitgestald. Sommigen hebben een deken klaarliggen, om de dozen met appels mee af te dekken wanneer het straks donker wordt en de temperatuur daalt. Nu schijnt de zon nog tegen een helderblauwe hemel. Mevrouw Hao verbouwt op haar stukje land van acht mu (0,5 hectare) naast appels ook mais, tomaten en wat andere groenten. “Als ik meer water had, zou ik meer gewassen planten.”

Water, daar schort het aan in dit deel van China. Het noorden is berucht om zijn knisperend koude, maar droge winters. Peking is er trots op dat het na de Zomerspelen van 2008 nu ook Winterspelen mag organiseren – maar eigenlijk kán dat helemaal niet. De Olympische Spelen die op 6 februari beginnen, zijn de eerste die helemaal afhankelijk zijn van nepsneeuw. Het Duurzaamheidsplan van de Winterspelen in Peking belooft Spelen die ‘groen en schoon’ zijn, maar volgens experts kan daar geen sprake van zijn.

In het wintersportgebied Zhangjiakou vinden de wedstrijden langlaufen, skischansspringen en snowboarden plaats. Voor skiën, slalommen en rodelen week de organisatie uit naar Xiaohaituo, het berggebied vlak bij de hoofdstad dat wél de goede hoogte heeft, maar waar nog minder sneeuw valt dan in Zhangjiakou. Tweehonderd sneeuwkanonnen moeten daar een handje bij helpen.

Er bestaan ernstige zorgen over de schade die de Olympische Spelen aanrichten aan de natuur in het gebied. In de plannen die Peking instuurde stond bijvoorbeeld dat het skigebied naast een natuurgebied komt te liggen, in werkelijkheid worden de grenzen van natuurgebied Songshan verplaatst om de pistes te kunnen aanleggen.

Een andere zorg: om sneeuw te maken is een pijpleiding aangelegd, die water uit de reservoirs aan de voet van de bergen naar boven pompt – een energieslurpende klus. Boven wordt er sneeuw van gemaakt, die dankzij temperaturen die gelukkig laag genoeg zijn niet extra gekoeld hoeft te worden.

Watercrisis

Het is niet zo dat er in Zhangjiakou en omgeving nooit water uit de lucht valt. Begin november viel de eerste sneeuw al, en in de zomermaanden komt het met bakken uit de hemel. Maar de 15 millimeter die in de maanden december, januari en februari – het wintersportseizoen – valt, is slechts 3,5 procent van de totale neerslag in een jaar.

Mevrouw Hao bevestigt dat. “In het begin van het jaar is er altijd weinig regen, maar de rest van het jaar is het juist heel nat,” zegt ze terwijl ze wat appels op een weegschaal legt. Van de neerslag moeten de lokale boeren het niet hebben, Hao heeft ook het water nodig dat is opgevangen in het Songshanreservoir, gelegen dieper in de bergen die achter het dorp beginnen. Om haar land te mogen besproeien betaalt ze 20 yuan (2,50 euro) per uur. Dat water moet ze nu delen met de organisatie van de Olympische Winterspelen, die zo’n 223 miljoen liter water omhoog pompt om sneeuw van de maken.

Er bestaan ernstige zorgen over de schade die de Olympische Spelen aanrichten aan de natuur in het gebied.  Beeld REUTERS
Er bestaan ernstige zorgen over de schade die de Olympische Spelen aanrichten aan de natuur in het gebied.Beeld REUTERS

De droogte in het noorden van het land is een chronisch probleem. Hoofdstad Peking is afhankelijk van regenwater, grondwater of import van water uit andere delen van het land, want rivieren heeft het gebied niet. Mao Zedong stelde in 1952 al voor om water van de grote rivieren in het zuiden – de Yangtze, de Gele Rivier, de Huaihe en de Haihe – naar het noorden te laten stromen. In 2002 werd eindelijk met het project begonnen, en het gaat tientallen miljarden euro’s kosten.

Toch lijkt het nodig, schrijft onderzoeker Hu Kanping in een rapport uit 2013. ‘Als de watercrisis niet wordt opgelost, is Pekings ontwikkeling niet duurzaam, al helemaal niet als het een wereldstad wil worden.’ Hij noemt de trend om parken vol te spuiten met nepsneeuw dan al ‘absoluut verbazingwekkend voor Peking, een stad met weinig waterbronnen, vooral in een droge winter’.

Erosie

Twee jaar later kreeg de Chinese hoofdstad de Winterspelen van 2022 toegewezen. Hu is inmiddels hoofd onderzoek bij Cecrpa, een stichting die ecologisch onderzoek doet, maar hij wil geen commentaar geven op de organisatie van de Winterspelen, zegt hij aan de telefoon. Geograaf Carmen de Jong, van de Universiteit van Straatsburg, wil dat wel. Er valt ‘confetti’ rondom Peking, zegt ze. “Je hebt een dikkere laag nodig van zo’n dertig, liefst vijftig centimeter.” De kwaliteit van de sneeuw moet overal ter wereld hetzelfde zijn, en het IOC stelt de voorwaarden. Dat opspuiten van sneeuw gebeurt niet alleen in Zhangjiakou en Yanqing. Volgens de wereldwijde standaarden is natuurlijke sneeuw niet betrouwbaar genoeg. Kunstmatige sneeuw is een soort cement – als het te zacht dreigt te worden, injecteert de organisatie water in het pak sneeuw.

De Jong heeft weinig op met het Duurzaamheidsplan van de Winterspelen. Minder water verspillen? “Belachelijk. Het is een natuurwet: je hebt een bepaalde hoeveelheid water nodig om sneeuw te maken. Je kunt mensen hoogstens vertellen om het toilet minder vaak door te spoelen.” Beperken van de sneeuwproductie? “Je gaat niet aankondigen dat het skiën vandaag niet doorgaat omdat er minder sneeuw gemaakt mocht worden.”

De skistandaarden worden steeds verder aangescherpt en skiën op natuursneeuw is vaker een uitzondering. In het Zuid-Koreaanse Pyeongchang, waar de vorige Winterspelen werden gehouden, viel ook geen dik pak. Zelfs een plek als Vancouver, waar de Winterspelen van 2010 plaatsvonden, zou met de eisen van tegenwoordig ook niet meer in aanmerking komen voor de organisatie van de Olympische Winterspelen.

Je zou al naar de Noordpool moeten, zegt De Jong. Niet alleen vanwege de sneeuwlaag, maar ook omdat veel landen de organisatie niet meer kunnen opbrengen. De voorbereidingen zijn duur, veel geld levert het niet op en de Spelen veroorzaken overlast voor de lokale bevolking. Gaat het in de Alpen over verkeersopstoppingen, in China vreest geograaf De Jong voor erosie wanneer de sneeuw smelt. Speciale, nieuw aangelegde dammetjes houden de grond tegen, maar schade aan de natuur en de biodiversiteit in het gebied, is dan al aangericht.

Een prominent skigebied

De Olympische Spelen moeten de amper ontluikende wintersportcultuur in China een zetje geven, en de regio rondom Zhangjiakou blijft ook na februari 2022 een prominent skigebied is het plan. Water dat voor de Spelen wordt gebruikt, komt dus niet per se terug in de reservoirs. De behoefte aan kunstmatige sneeuw in het gebied met weinig winterse neerslag, blijft groot.

Op steenworp afstand van het Guantingreservoir schoffelt Qin Guixiong haar akkertje met lege druivenranken. Een paar weken geleden is de oogst opgehaald. Het gigantische reservoir van 230 vierkante kilometer ligt op de grens tussen Peking en het skigebied. Het is één van de bronnen voor kunstmatige sneeuw.

“We mogen er van de regering geen water uithalen,” vertelt Qin. Toch is er geen watertekort, zegt ze. “We halen het vooral uit de grond. Er worden hier veel putten geslagen, maar het kost meer dan tien yuan per uur om mijn akker te besproeien.”

Bij iedere beweging van Qin stuift de aarde op. Terwijl ze om een paar verdwaalde lente-uitjes heen schoffelt, zegt ze dat ze het probleem niet zo ziet. “Mijn druiven groeien in de zomer en het najaar, tijdens de Winterspelen, heb ik toch geen water nodig voor mijn akker.”

‘Boycott? Nee, niet uitgenodigd’

De sneeuwkwaliteit is lang niet de enige kopzorg voor de organisatoren van de Winterspelen in China. Vanwege de vele mensenrechtenschendingen waarachter de Chinese regering naar verluidt zou zitten – denk aan de heropvoedingskampen voor Oeigoeren en de recente mysterieuze verdwijning van de Chinese tennisster Peng Shuai – klinken oproepen om het sportevenement te boycotten luider en luider. En die oproep begint bij internationale politici ook weerklank te vinden. Eind vorige maand zeiden de Amerikaanse president Joe Biden en de Britse premier Boris Johnson een politieke boycot te overwegen. De sporters uit deze landen nemen dan nog wel deel, maar de diplomatieke delegaties zouden thuisblijven. China reageerde verbolgen – en kaatste de bal terug. De Chinese staatskrant Global Times schreef dat buitenlandse politici die een boycot ‘hypen’ niet eens naar de Spelen kúnnen komen als ze dat willen. Zij zouden kunnen fluiten naar hun uitnodiging van Peking.
Tom Kieft