Nieuws

Brussel gaat overstag voor ‘Poolse chantage’: Polen krijgt tientallen miljarden aan herstelgeld

De Europese Commissie neemt een opvallende bocht. Nog voor Polen zijn rechtsstaat op orde heeft, maakt zij de weg vrij voor het deblokkeren en uitbetalen van 36 miljard euro aan coronaherstelsteun.

Frans Boogaard
Een Oekraïense vrouw en haar kind keren vanuit Polen terug naar Kiev. Beeld AFP
Een Oekraïense vrouw en haar kind keren vanuit Polen terug naar Kiev.Beeld AFP

Commissievoorzitter Ursula von der Leyen geeft daarmee een belangrijk wapen uit handen om de Poolse regering te dwingen tot een onafhankelijk rechtssysteem. Haar Commissie en ook de vorige ageren al jaren tegen de willekeur waarmee de rechtse regering in Warschau rechters ontslaat en in hun plaats nieuwe, regeringsvriendelijke rechters benoemt.

Brussel en het Europese Hof van Justitie in Luxemburg hebben ook al herhaaldelijk de politiek gestuurde tuchtraad veroordeeld, die Poolse rechters van wie de uitspraken niet bevallen tot de orde kan roepen en kan sanctioneren.

De stap van Von der Leyen is des te opvallender omdat vijf van haar Commissarissen de uitbetaling van herstelgeld aan Polen niet steunen. Onder hen zijn twee belangrijke vicevoorzitters, Frans Timmermans en de Deense Margrethe Vestager, de twee portefeuillehouders Didier Reynders (Justitie) en Vera Jourová (Rechtsstaat) en Ylva Johansson (Binnenlandse Zaken).

Tegenstem

Het is ongebruikelijk dat de Commissie, een ‘collegiaal college’, over besluiten stemt en nog ongebruikelijker dat de namen van dissidenten op straat liggen. Maar de vijf markeren zo wel hun tegenstem. Zij vinden dat Polen onomkeerbaar aan alle Brusselse en Luxemburgse eisen moet voldoen voordat de eerste euro wordt uitgekeerd.

In Brussel doen verschillende verhalen de ronde over het waarom van Von der Leyens plotse toegeeflijkheid. Vast staat dat ze onder de indruk is van de massieve Poolse steun aan Oekraïne. Polen ving ruim 3,5 miljoen Oekraïense vluchtelingen op, van wie het merendeel bleef. Het leverde op grote schaal wapens en steunde de meest vergaande sancties tegen Rusland.

Poolse chantage

Andere bronnen spreken van Poolse chantage, omdat Warschau als enige de invoering van een minimumtarief op de winstbelasting van grote multinationals tegenhoudt, een dossier waarover Frankrijk als Raadsvoorzitter uiterlijk 14 juni een besluit wil. Maar het een noch het ander heeft met de Poolse rechtsstaat te maken.

Von der Leyen zelf geeft morgen nadere informatie vanuit Polen. Zij laat schriftelijk weten dat Warschau zich duidelijk moet committeren aan onafhankelijkheid van de rechtspraak voordat geld (24 miljard in subsidies, 12 in goedkope leningen) wordt overgemaakt. Maar eerst moeten, de komende vier weken, de lidstaten de deblokkering nog goedkeuren. “We gaan er daarna van uit dat Polen zijn afspraken nakomt. En wij zien daarop toe,” aldus Eurocommissaris van Economische Zaken Paolo Gentiloni.

Woedend

De liberale fractie in het Europese Parlement, Renew, is woedend over het Commissiebesluit en eist dat Von der Leyen zich volgende week in de plenaire zitting in Straatsburg verantwoordt. “We vochten tegen de communistische overheersing omdat we een land wilden met respect voor democratie en rechtsstaat. We vertrouwden op de EU voor een onafhankelijke rechtspraak. Als die niet meer de prioriteit is, is dat het begin van rot in deze mooie constructie,” aldus de Poolse Róza Thun und Hohenstein.

Sophie in ’t Veld, eveneens van Renew: “Von der Leyen beloofde over de rechtsstaat geen compromissen te sluiten, maar dat is precies wat ze nu doet. Met deze korte termijn politieke deal brengt ze onherstelbare schade toe aan de EU als rechtsgemeenschap. Daarvoor dient zij zich te verantwoorden.” GroenLinks in Europa betitelt de Commissiestap als ‘een historische vergissing’.

Meer over