PlusExclusief

Bosnische Serviërs zetten stap uit ‘staat op papier’

De overwegend Servische deelrepubliek in Bosnië-Herzegovina zet opnieuw een stap richting afscheiding. Kan dat uitdraaien op oorlog?

Thijs Kettenis
Milorad Dodik, de Servische vertegenwoordiger in het driekoppige presidentschap van Bosnië, noemde Bosnië ‘een staat op papier’.  Beeld AP
Milorad Dodik, de Servische vertegenwoordiger in het driekoppige presidentschap van Bosnië, noemde Bosnië ‘een staat op papier’.Beeld AP

Het parlement van Republika Srpska heeft de regering in Banja Luka opgedragen binnen een halfjaar de terugtrekking uit onder meer het Bosnische rechtssysteem en het leger wettelijk te regelen. De andere bevolkingsgroepen in Bosnië reageren afwijzend; Westerse landen wijzen op mogelijk ernstige consequenties.

Ook binnen het Bosnisch-Servische parlement was er vrijdag verzet tegen het voorstel en vielen er waarschuwingen. “Dit is een directe bedreiging van de vrede, waarmee Republika Srpska in een oorlogsspiraal terechtkomt,” zei oppositieleider Mirko Sarovic van de SDS. Die partij werd opgericht door ex-president Radovan Karadzic, in 2019 tot levenslang veroordeeld wegens oorlogsmisdaden. “Dit betekent conflict, oorlog, dood,” riep Branislav Borenovic van een kleinere partij. Hij vocht tijdens de oorlog begin jaren negentig mee als soldaat in het Bosnisch-Servische leger. De oppositie is het op zich eens met het idee om landelijke bevoegdheden die na het tekenen van de vrede in 1995 gaandeweg zijn overgedragen, terug te halen naar de eigen deelrepubliek. Maar ze wil dat doel bereiken door overleg met de andere twee bevolkingsgroepen, Bosniakken (moslims) en Kroaten, in het nationale parlement in Sarajevo.

Op papier

Milorad Dodik, de Servische vertegenwoordiger in het driekoppige presidentschap van Bosnië, houdt echter vast aan eenzijdige terugtrekking uit de Bosnische instellingen en regels. Tijdens zijn toespraak noemde hij Bosnië ‘een staat op papier’. Hij kreeg uiteindelijk de steun van 49 van de 83 parlementariërs, waarbij de oppositie demonstratief wegliep voor de stemming. De regering in Banja Luka moet nu binnen zes maanden wetten opstellen waarmee Republika Srpska zich terugtrekt uit het Bosnische rechtssysteem, de belastingdienst en de nationale politie en het leger.

Het hogerhuis van Republika Srpska en het Bosnische hooggerechtshof kunnen dit alles tegenhouden. Deelrepublieken hebben niet de juridische mogelijkheid naar believen eerder overgedragen bevoegdheden weer terug te halen. Maar Dodik heeft al eerder laten zien uitspraken van het hooggerechtshof naast zich neer te leggen. Desondanks riep het Kroatische lid van het Bosnische presidentschap, Zeljko Komsic, op zijn Servische collega en de parlementariërs van zijn coalitie te vervolgen vanwege de besluiten.

De EU en de VS keurden de uitkomst van de de stemming in een gezamenlijke verklaring meteen af. “De regering van Republika Srpska moet weten dat doorgaan op deze doodlopende weg in strijd is met de vredesakkoorden, schade toebrengt aan de economische vooruitzichten van de deelrepubliek en de stabiliteit in het land en de regio bedreigt.”

Sancties

De VS stelden eerder al sancties tegen Dodik in; de EU is daarover vooralsnog verdeeld. Ook Turkije maakt zich zorgen. “De beslissingen zijn slecht voor een toekomst van vrede en welvaart die de inwoners van Bosnië-Herzegovina heel erg verdienen,” liet Ankara weten. De premier van Kroatië sprak over het belang van de eenheid van Bosnië en gaat er vandaag op bezoek. Groot-Brittannië stuurt later deze week een gezant. Rusland steunt het Bosnisch-Servische separatisme, maar Servië houdt zich op de vlakte.

De vraag is hoe heet de soep gegeten wordt. Dodik sprak onlangs over ‘volledige onafhankelijkheid binnen Bosnië’ in plaats van over afscheiding. Ook opperde hij de mogelijkheid van militaire neutraliteit van Republika Srpska, als alternatief voor de oprichting van een eigen leger. Hoe dan ook zal er de komende maanden druk diplomatiek verkeer plaatsvinden om Dodik van zijn meest radicale plannen af te helpen. In ruil daarvoor zou hij dan toezeggingen krijgen die de positie van Republika Srpska verstevigen.

Dat alles komt dan precies op tijd voor de verkiezingen oktober volgend jaar, waarbij Dodik hoopt te worden herkozen. Alle aandacht gaat zo naar interne politiek, in plaats van naar de belabberde economische situatie en corruptie die heel Bosnië in hun greep blijven houden.

Meer over