PlusAchtergrond

BionTech heeft noodlijdend Mainz een grote oppepper gegeven

De drukbezochte weekmarkt in Mainz. Dankzij het succes van de hier gevestigde vaccinproducent BionTech  gaat het de stad een stuk beter dan voor de uitbraak van de coronapandemie. Beeld ANP/DPA Picture-Alliance
De drukbezochte weekmarkt in Mainz. Dankzij het succes van de hier gevestigde vaccinproducent BionTech gaat het de stad een stuk beter dan voor de uitbraak van de coronapandemie.Beeld ANP/DPA Picture-Alliance

Door het succes van BioNTech klimt de straatarme stad Mainz uit een diep dal. De grootste stad van de Duitse deelstaat Rijnland-Palts zuchtte onder een enorme schuldenlast. Maar nu is er ineens een overschot, dankzij de farmaceut.

Guy Hoeks

BionTech is het farmaceutische succesverhaal van Mainz, een kleine Großstadt met bijna 220.000 inwoners in het zuidwesten van Duitsland. De straat waar het hoekige, moderne hoofdkantoor van het bedrijf is gevestigd, luistert naar de naam An der Goldgrube, wat letterlijk aan de goudmijn betekent. Beter had de straatnaam, vernoemd naar een archeologische vondst uit de Romeinse tijd, het biotechbedrijf niet kunnen passen.

Net als tweeduizend jaar geleden lijken de bomen in de Rijnstad tot de hemel te groeien. Dit keer dankzij de wetenschap. Samen met de Amerikaanse farmaceut Pfizer slaagde BionTech er als een van de weinige partijen in succesvol een coronavaccin op de markt te brengen. En hoe. Inmiddels zijn wereldwijd honderden miljoenen mensen ingeënt met een prik van Duits-Amerikaanse makelij. Vorig jaar werden er naar schatting 2,5 miljard doses geproduceerd.

Apotheek van de wereld

‘BionTech wordt de baken van hoop in strijd tegen corona’, kopte een vooraanstaande Oostenrijkse krant anderhalf jaar geleden al. Die voorspelling is volgens burgemeester Michael Ebling uitgekomen. In de Financial Times riep de sociaaldemocraat Mainz uit tot de ‘apotheek van de wereld’. Al vindt de daadwerkelijke productie van de BionTchvaccins plaats in het naburige Marburg en in fabrieken in de Verenigde Staten.

“Voorheen draaide de stad niet zo om biotechnologie,” zegt Georg Krausch, president van de Johannes Gutenberg Universiteit in Mainz, in zijn werkkamer op de universiteitscampus. “De immunologie van onze geneeskunde was al goed, maar Heidelberg of München waren op het gebied van levenswetenschappen, waaronder biologie, veel aantrekkelijker.”

BionTech werd in 2008 opgericht door Ugur Sahin, Özlem Türeci en Christoph Huber. Het bedrijf legde zich toe op de ontwikkeling van technologie en medicijnen tegen kanker. Met een vaccin hoopten ze de verwoestende effecten van een chemotherapie uit de weg te gaan. Na het uitbreken van de coronacrisis bleek echter dat de daarvoor ontwikkelde techniek die gebruik maakte van boodschapper-rna (mRNA) zich uitstekend leende als bescherming tegen het nieuwe virus.

Wel moesten Sahin en Türeci – die elkaar in een laboratorium ontmoetten, in 2002 trouwde en samen in het bestuur van het farmabedrijf zitten – de BionTech-aandeelhouders van hun koerswijziging zien te overtuigen. En snel ook. Want het bedrijf had, terwijl het met een beursgang in 2019 150 miljoen euro had opgehaald, nog altijd geen commercieel product en verdiende dus geen geld.

Miljardenwinst

De keuze voor het coronavaccin bleek uiteindelijk een schot in de roos. In twee jaar tijd explodeerde de omzet van BionTech. Vorig jaar verdiende het bedrijf naar schatting 17 miljard euro met de verkoop van vaccins, dit jaar rekent het op minstens 13 miljard euro. De nettowinst over 2021 stevent waarschijnlijk af op 10 miljard euro, hoewel officiële cijfers nog naar buiten moeten komen.

Intussen mag Sahin zich als bestuursvoorzitter op papier tot de rijkste mensen ter wereld rekenen: Bloomberg schat zijn vermogen – grotendeels dankzij de euforie onder beleggers – op een slordige 4,2 miljard euro. Zowel Sahin als zijn vrouw Türeci werden overladen met prijzen, van eredoctoraten tot awards en andere titels.

Plotsklaps zijn de mRNA-onderzoekers het trotse uithangbord van wetenschappelijk Duitsland tegenover de rest van de wereld. Onlangs riep een Duitse europarlementariër op de gezichten en namen van de BionTech-oprichters op een nieuw eurobiljet af te drukken, omdat ze ‘miljoenen levens’ hebben gered. Volgens de parlementariër geldt het Turks-Duitse echtpaar als lichtend voorbeeld voor de Duitse integratie van immigranten en hun nazaten.

Onbenut potentieel

In Le BonBon, een restaurant in het middeleeuwse centrum van Mainz, hoopt David Dietz dat Mainz een grotere rol kan spelen in de regionale economie. “De inwoners zijn zowel levenslustig als bescheiden, de schaduwzijde daarvan is dat veel potentieel onbenut blijft. Hopelijk kunnen we dat met de aanwezigheid van BionTech beter benutten,” aldus Dietz, voormalige fractievoorzitter van de liberale partij FDP in de gemeenteraad van Mainz en oprichter van twee ondernemingen in de gezondheidszorg met in totaal driehonderd werknemers.

Een boost voor het zelfvertrouwen kon de voormalige Romeinse nederzetting aan de Rijn wel gebruiken. Lang keek Mainz op tegen de veel rijkere steden Wiesbaden en Frankfurt. Die laatste stad trekt met zijn ligging, luchthaven en financiële centrum nagenoeg alle bedrijvigheid in de streek nar zich toe. “We hebben van oudsher weinig industrie, waardoor er minder belastinginkomsten van bedrijven in de stadskas gaan, terwijl de sociale uitgaven op een hoog niveau liggen,” zegt universiteitspresident Krausch.

Bovendien bleek in de voorbije decennia een groot deel van de stedelijke uitgaven in een zwart gat te verdwijnen. Oorzaak: de stroperige wisselwerking tussen gemeente en rijksoverheid, waardoor geldstromen op onverklaarbare wijze verdwenen. Als gevolg van dat alles hoopten de schulden van Mainz zich sinds de jaren negentig op tot ruim 1,3 miljard euro. Opvallend in een stad, waar de Rooms-Katholieke Bisdom naar verluidt tientallen miljoenen euro’s achter de hand heeft.

Toen daar de coronacrisis twee jaar geleden overheen kwam, keken lokale bestuurders elkaar in eerste instantie angstig aan. Toch pakte het virus snel uit als een zegen voor de financiën van de stad. De dieprode cijfers werden bijna in een keer weggepoetst, doordat BionTech in de eerste drie kwartalen van 2021 maar liefst 3 miljard euro belasting afdroeg. Hoeveel de stad Mainz daarvan precies heeft ontvangen, is nog onduidelijk.

Landelijke economie

De Rijnstad verkeert opeens in een luxepositie met een begrotingsoverschot dat dit jaar waarschijnlijk uitkomt op 490 miljoen euro. Daarmee kan de stad versneld zijn schulden aflossen en voortaan zelf bepalen waar ze haar geld aan uitgeeft.

Niet alleen Mainz spint garen bij de miljardenklapper van BionTech, de Duitse economie in zijn geheel lift mee. Volgens de eerste schattingen van het nationaal statistiekbureau in Wiesbaden is het Duitse bruto binnenlands product afgelopen jaar 2,7 procent gegroeid. Ongeveer een vijfde daarvan is te danken aan de prestaties van BionTech.

Ondanks het succes van BionTech hebben de pandemierestricties ook in Manz economische schade aangericht. Hoewel het historische centrum voor de corona-uitbraak al met leegstand te kampen had, zien inwoners de kaalslag en verschraling van het winkelaanbod zich verder voltrekken. Veel lege winkelpanden worden nu gebruikt als testlocatie voor covidbesmettingen en flitsbezorgers zoals Flink zagen hun kans schoon zien om voortaan vanaf toplocaties boodschappen aan huis te bezorgen.

Belastingverlaging

FDP’er Dietz moet met lede ogen aanzien hoe de binnenstad wordt overgenomen door ‘nagelstudio’s, kebabzaken en euroshops’. Toch is hij hoopvol dat het succes van BionTech een aanzuigende werking heeft op andersoortige ondernemingen. “De belasting voor bedrijven is onlangs met een kwart verlaagd om het farmabedrijf te belonen. Deze verlaging geldt ook voor kleine ondernemingen, zoals de winkelier op de hoek van straat.’

Met het fiscale lokkertje hoopt Mainz niet alleen de gaten in de binnenstad te vullen, maar ook meer bedrijvigheid daaromheen te creëren. Volgens Dietz informeren mkb-bedrijven geregeld naar de vestigingsmogelijkheden in de omgeving van Mainz. Hij wijst erop hoe reeds aanwezige ondernemingen, zoals chemiebedrijf Merck en witmaker Schott, volop profiteren van de enorme vraag naar vaccins.

Geruchten dat BionTech, dat wereldwijd 2800 werknemers in dienst heeft, plannen heeft om de vleugels uit te slaan, ontkracht Krausch vrij snel. “Het klopt dat Sahin en Türeci overal makkelijk terecht kunnen. Maar ik ken ze persoonlijk en weet hoe ze zich gecommitteerd hebben aan Mainz.” Het echtpaar lijkt niet zomaar de fietsen te willen inruilen voor de drukke metro in een niet-Europese wereldstad.

Algemeen directeur Sahin kondigde ook niet voor niets aan een miljard euro steken in het uitbreiden van het hoofdkantoor van BionTech. In een naastgelegen oude kazerne met een oppervlakte van twaalf hectare moet een ‘mondiale hub voor wetenschap en biotechnologie’ verrijzen. Daar wil BionTech ook verdergaan met het onderzoek naar kankerbestrijding.