Plus

Bewoners van Kos voelen zich speelbal in Turks-Griekse ruzie

Griekenland moet zijn militairen weghalen van zijn oostelijke eilanden, anders onderneemt Turkije stappen, waarschuwt Ankara. Op Kos zitten de bewoners niet te wachten op zulke oorlogstaal. ‘Erdogan probeert stoer te doen om de verkiezingen te winnen.’

Thijs Kettenis
Kos, het eiland dat bij Griekenland hoort.  Beeld Getty Images
Kos, het eiland dat bij Griekenland hoort.Beeld Getty Images

Turkije dat zich hardop afvraagt of Kos wel van Griekenland is? Kapitein Giorgos Kellis (45) moet er in de haven van het bij Nederlanders populaire vakantie-eiland wel om lachen. “Dat is allemaal politiek, hoog boven onze hoofden,” zegt de eigenaar van de Malena, het schip waarmee Kellis op het punt staat naar de Turkse stad Bodrum te varen. Na twee jaar van door corona gesloten grenzen kan hij toeristen weer op een dagtochtje naar de overkant meenemen, nog geen drie kwartier varen. En nu, aan het begin van het toeristenseizoen, trekt Turkije de status van de oostelijke Griekse eilanden in twijfel.

Leger staat paraat

De Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Mevlüt Cavusoglu, dreigde vorige week dat Turkije ‘verdere stappen onderneemt’ als Griekenland zijn militairen er niet weghaalt. De eilanden, waaronder Kos, behoorden in een ver verleden honderden jaren tot het Ottomaanse Rijk. Volgens verdragen uit 1923 en 1947 Griekenland behoren ze nu Griekenland toe, maar onder voorwaarde dat ze gedemilitariseerd zijn, beweert Ankara.

Niets van waar, zegt Athene, en de Grieken brachten het leger er deze week juist in verhoogde staat van paraatheid. Beide landen proberen inmiddels de Verenigde Naties van hun gelijk te overtuigen.

Kapitein Giorgos Kellis voor zijn boot. Beeld Thijs Kettenis/DPG
Kapitein Giorgos Kellis voor zijn boot.Beeld Thijs Kettenis/DPG

‘Gewone Turken en Grieken’

Allemaal ketelmuziek, verzekert Kellis. “Ik vaar deze route sinds 1999, mijn vader begon ermee in 1983. We horen dit soort retoriek van politici over en weer wel vaker.” Gewone Turken en Grieken kunnen het juist goed met elkaar vinden, legt Kellis uit. “In Bodrum zitten ze hier ook niet op te wachten. Daar zijn ze blij met de toeristen die wij brengen, en hier zijn we blij met gasten die zij overzetten.”

Niemand kan zich echt een voorstelling maken bij het idee dat de buurlanden slaags raken. Beide zijn ze immers lid van de Navo, en met de oorlog in Oekraïne en gerommel aan de Turkse grens met Syrië hebben ze wel wat anders aan hun hoofd. Toch lopen de spanningen de afgelopen drie weken in een ongebruikelijk snel tempo op (zie kader). En iedereen herinnert zich nog levendig hoe in 1996 een oorlog dankzij bemiddeling van de Verenigde Staten maar op het nippertje kon worden afgewend, na een hoogopgelopen ruzie over twee rotsen in zee.

Huiver bij toeristen

Net als de meesten op het eiland is kapitein Kellis laconiek, maar het gedoe is het gesprek van de dag en heeft ook de kade van Kos bereikt. “Vorige week had ik een groepje Nederlanders dat niet naar Turkije wilde vanwege het gedoe. Maar het is absoluut veilig, en heel leuk,” roept Kellis, terwijl hij de trossen losgooit. Op naar Bodrum - of Halikarnassos, zoals die stad ooit heette toen hij nog Grieks was. Een teken van de historische verwevenheid van beide landen en volken in dit deel van Europa.

Ook in Kos is het niet ver zoeken naar de sporen van vier eeuwen Ottomaanse heerschappij. In het oude centrum staan twee prominente moskeeën, beide gestut vanwege ernstige beschadigingen door de aardbeving van 2017. Van het oudste islamitische gebedshuis op het eiland staat alleen nog de minaret overeind.

“Ik geloof die bullshit van Erdogan niet,” zegt Odysseas Papanikolaou (72) voor zijn verkoopkraam met schilderwerk, pal naast de moskee van Gazi Hassan Pasha. Hij verwijst naar de Turkse president, van wie de meeste Grieken niets moeten hebben. “Het gaat economisch slecht met Turkije, en de Amerikanen willen ze geen wapens meer leveren. Hij probeert alleen maar stoer te doen om de verkiezingen te winnen,” weet Papanikolaou. “Als hij die verliest, moet hij het land ontvluchten voor woedende Turken.”

Meer hotelreserveringen

Op het aantal boekingen hebben de spanningen vooralsnog geen effect, meldt voorzitter Konstantina Svinou van de plaatselijke hotelvereniging. Vooral voor juli en augustus zijn er al meer reserveringen dan in 2019, het jaar voor corona uitbrak. “We zijn dit wel gewend. Er is dan ook geen enkele reden om bezorgd te zijn,” zegt Svinou. “Ook Turkije heeft belang bij een goed toeristisch seizoen.”

Net buiten Kos-stad loopt eigenaar Kadri Memis (58) van restaurant Arap de keuken in om kebab Adana te bereiden. Met nog zo’n 1500 anderen behoort hij tot de kleine Turkse gemeenschap van Kos, die bleef toen de Ottomanen vertrokken. Ze spreken onderling Turks, gaan naar de moskee en houden tradities in ere. “We leven hier met en tussen de Grieken, problemen zijn er niet. Iedereen leeft met elkaar van het toerisme,” zegt Memis, met een Griekse vlag op zijn koksjas.

Oekraïne

De spanningen met ‘de overkant’ kunnen hem gestolen worden. “Erdogan, Mitsotakis, en alle andere leiders hebben de plicht om met elkaar om tafel te zitten en de vrede te bewaren. We zien allemaal wat voor hel het in Oekraïne is nu,” voegt hij resoluut toe.

Zijn felheid heeft ook een persoonlijke achtergrond. In 1974 kreeg zijn gemeenschap te maken met haat van Griekse medebewoners, nadat Turkije Cyprus was binnengevallen. “Op het terras hier zeiden ze dat ze ons zouden vermoorden. Van onze lammeren en katten werd de keel doorgesneden. Ik was toen tien, dat is echt een trauma. Dat nooit meer. Leiders hebben de plicht om er samen uit te komen, net zoals wij dat doen hier op Kos.”

Al decennialang ruzie

Turkije en Griekenland liggen al decennialang overhoop over bijvoorbeeld de status van Cyprus, migratie, olie- en gasreserves en de afbakening van de (zee)grens. De oorlog in Oekraïne leek de kemphanen twee maanden terug dichter bij elkaar te brengen. Tijdens een bezoek van de Griekse premier Mitsotakis aan de Turkse president Erdogan spraken beiden af samen te zullen werken aan een afname van de spanningen in de regio.

Twee weken geleden kwam daar een abrupt einde aan, toen Mitsotakis een toespraak hield voor het Amerikaanse Congres. Daarin drukte hij de parlementariërs op het hart geen straaljagers te leveren aan Turkije. Vanwege de situatie in Oekraïne overweegt de VS dat, hoewel Turkije eerder vanwege de aankoop van Russisch materieel uit het vliegtuigprogramma van de Navo was gezet.

“Mitsotakis bestaat voor mij niet meer,” was Erdogans reactie op diens speech. “Ik wil hem nooit meer ontmoeten.” Sindsdien maakt Griekenland melding van een recordaantal schendingen van zijn luchtruim boven de eilanden door de Turkse luchtmacht, en blijven de verwijten en dreigementen over en weer zich opstapelen.

Meer over