PlusExclusief

Bendes leggen Haïti plat: ziekenhuizen sluiten vanwege ontvoeringen

Het bendegeweld in Haïti is opgelaaid, met tientallen moorden en ontvoeringen die het openbare leven platleggen. Duizenden mensen zijn de hoofdstad ontvlucht.

Seije Slager
Een man en vrouw ontvluchten met hun bezittingen het geweld van gewapende bendes in Port-au-Prince.  Beeld Odelin Joseph/AP
Een man en vrouw ontvluchten met hun bezittingen het geweld van gewapende bendes in Port-au-Prince.Beeld Odelin Joseph/AP

Na de ontvoering van een kinderarts vorige week houden twee ziekenhuizen in de Haïtiaanse hoofdstad Port-au-Prince de deuren voorlopig gesloten. “We kunnen geen zorg bieden zonder zorgmedewerkers, die al bij veel gelegenheden doelwit zijn geworden en niet meer veilig naar hun werk kunnen komen,” lichtte Richard Frechette toe. Hij is de voorzitter van de katholieke liefdadigheidsorganisatie die de twee ziekenhuizen runt waar arme Haïtianen zorg kunnen krijgen.

Sinds ongeveer twee weken bereikt het geweld in de Haïtiaanse hoofdstad Port-au-Prince nieuwe hoogten. Bij gevechten tussen twee rivaliserende bendes, die om territorium vechten, zijn tientallen doden gevallen – er circuleren verschillende aantallen slachtoffers. Een deel van het openbare leven ligt stil: 48 scholen, enkele ziekenhuizen en acht markten gingen dicht, en doordat de bendes beslag hebben gelegd op brandstoftrucks heerst er energieschaarste in het land. Zo’n negenduizend mensen zijn op de vlucht geslagen.

Bendes gebruiken ‘extreem geweld’

Sinds de moord op president Jovenel Moïse, in de zomer van 2021, is de Haïtiaanse overheid de grip op de gebeurtenissen in het land kwijt geraakt, en vormen bendes op veel plekken de feitelijke machthebbers. Volgens de VN gebruiken die bendes ‘extreem geweld’, worden bewoners geterroriseerd en geïntimideerd, en maken bendeleden zich schuldig aan groepsverkrachtingen, ook van kinderen.

Het ontvoeren van mensen voor losgeld is een van de manieren waarop de bendes geld proberen te verdienen. Afgelopen zondag werden op klaarlichte dag nog twaalf inzittenden van een autobus ontvoerd, waarschijnlijk door de bende 400 Mawozo, die de baas is in het gebied waar de bus reed. Acht van de inzittenden waren Turkse twintigers, die voor een islamitische liefdadigheidsorganisatie naar het land reisden. Op maandag was er nog geen contact met de ontvoerders. Dezelfde bende ontvoerde vorig jaar een groep Noord-Amerikaanse zendelingen en hun kinderen.

Een graffiti in Port-au-Prince markeert de aanwezigheid van de bende 400 Mawozo. 
 Beeld ANP / EPA
Een graffiti in Port-au-Prince markeert de aanwezigheid van de bende 400 Mawozo.Beeld ANP / EPA

Vorige week leidde de ontvoering van een ambassademedewerker van de Dominicaanse Republiek bijna tot een conflict tussen de twee landen. Het Dominicaanse leger trok zich al dreigend samen bij de grens met Haïti, meldden lokale media. Uiteindelijk werd de man bevrijd – het is onduidelijk of daar losgeld voor is betaald. De Dominicaanse Republiek is onlangs begonnen met het bouwen van een grensmuur met het armere en chaotischere buurland Haïti.

Onderdeel van een moordcomplot

Ondertussen vraagt Haïti zich af of de moordzaak van de premier ooit nog wordt opgelost. Eerder dit jaar werd rechter Merlan Belabre aangesteld als alweer de vierde leider van het onderzoek. Maar hij klaagde vorige maand tegenover de Haitian Times dat hij de papieren niet krijgt overgedragen en dus volledig in het duister tast. “Zoals iedereen heb ik op de radio over de zaak gehoord, maar ik ken de inhoud van de dossiers niet en ik heb geen van de verslagen gelezen.”

Hij vreest voor zijn veiligheid. De twee eerste onderzoeksleiders hielden het voor gezien na doodsbedreigingen. De directe voorganger van Belabre werd ontslagen door premier Ariel Henry, die al een jaar waarnemend president is, en die zelf als verdachte naar boven kwam in het onderzoek.

De Verenigde Staten voeren een parallel justitieel onderzoek uit naar de moord. Deze maandag werd voor een Amerikaanse rechtbank John Joel Joseph voorgeleid, een bekende Haïtiaanse politicus en rivaal van de vermoorde president. Joseph, die eerder door Jamaica werd uitgeleverd, is al de derde persoon die door Amerika aangeklaagd is, omdat hij onderdeel uit zou hebben gemaakt van het moordcomplot. Hij kan een levenslange gevangenisstraf krijgen.

Meer over