PlusAchtergrond

Belarus pakt Europese Unie op zwakke plek: migratie

Duizenden migranten, onder wie vrouwen en kinderen, zijn maandag door het Belarussische regime richting de Poolse grens gedirigeerd. Dictator Aleksandr Loekasjenko hoopt de Europese Unie te pakken op haar zwakke plek.

Sam de Graaff
Poolse grenswachten zijn ingezet om te voorkomen dat de honderden migranten de grens oversteken. Beeld Leonid Shcheglov/AP
Poolse grenswachten zijn ingezet om te voorkomen dat de honderden migranten de grens oversteken.Beeld Leonid Shcheglov/AP

Opeens waren ze daar, maandagochtend. Beelden van duizenden mensen, hele gezinnen, met dikke winterjassen en zware bepakking. Ze lopen door een berm langs een vrijwel lege snelweg. Verkeersborden verraden dat ze een grensovergang naderen. Polen, de Europese Unie.

Belarussische militairen kijken toe en wijzen de weg. Eenmaal bij de grens staan de migranten oog in oog met de Poolse grenswachten, die massaal zijn uitgerukt. Op beelden – waarvan niet met zekerheid valt te zeggen of ze maandag zijn gemaakt – is te zien hoe migranten met betonscharen, scheppen en zelfs boomstronken door het prikkeldraad proberen te breken. Grenswachten, vermoedelijk Belarussische, schieten in de lucht.

Migranten als politieke speelbal in de strijd tussen de Europese Unie en de Belarussische dictator Aleksandr Loekasjenko – het is de absurde en cynische werkelijkheid die sinds afgelopen zomer geldt. Toen werd voor het eerst melding gemaakt van groepjes migranten die de grens richting de Europese Unie overstaken.De migranten, vaak afkomstig uit het Midden-Oosten, worden door Minsk actief naar Belarus gehaald. Loekasjenko zou wraak willen nemen vanwege de Europese sancties tegen zijn land.

Tot nu toe staken migranten in plukjes de Poolse grens over. Daar wachtte hen een helse tocht door een onherbergzaam landschap, vol bossen en moerassen. Kregen Poolse grenswachten ze in de gaten, dan liepen ze het risico teruggestuurd te worden naar Belarus – de zogeheten pushbacks. Volgens internationale verdragen zijn die illegaal, maar Polen gaf openlijk toe ze in te zetten.

Geen voedsel of onderdak

Terug naar Belarus konden de migranten echter niet. Minsk haalde ze met alle liefde naar Belarus, maar alleen om ze door te sturen naar Polen. Dus kwamen de migranten vast te zitten in het grensgebied, verstoken van voedsel of onderdak. Zeker acht mensen zijn omgekomen, al zijn het er vermoedelijk meer.

Maar maandagochtend liep het anders. Toen trok er geen kleine groep naar de grensovergang bij het Poolse Kuźnica, maar een enorme stoet mensen. Poolse autoriteiten gaan uit van zeker duizend mensen. Nog eens drie- tot vierduizend migranten zouden zich klaarmaken voor de tocht naar de grens. Warschau spreekt van een ‘hybride oorlog’ en heeft het aantal grenssoldaten verhoogd naar 12.000. Piotr Wawrzyk, de Poolse onderminister van Buitenlandse Zaken, stelt dat Belarus ‘aanstuurt op een confrontatie’.

Zwakke plek

Polen krijgt bijval vanuit Duitsland, een belangrijke bestemming van de migranten. “Polen en Duitsland kunnen het niet alleen aan,” zei minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer. “We moeten de Poolse regering helpen de buitengrens te beveiligen. Dat is een taak voor de Europese Commissie.”

Europees ingrijpen? Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Geen onderwerp is in Europa zo beladen als het vluchtelingenbeleid. Seehofer weet dat, de Europese Commissie weet dat. Loekasjenko weet dat ook, vandaar dat hij de vluchtelingen gebruikt om de Europese Unie onder druk te zetten. En hij is niet de eerste: Turkije, Marokko en het Libië van Khaddafi deden eerder hetzelfde. Zolang het vluchtelingenbeleid een zwakke plek blijft, zal Loekasjenko vermoedelijk niet de laatste zijn.

Meer over