PlusReportage

Beeld en Geluid opent expositie over oorlog in Oekraïne: ‘U had hier nu niet moeten zijn’

Een man houdt een hond stevig vast in Marioepol. De stad is op dat moment, op de dag van de Russische invasie, nog in Oekraïense handen. Beeld ANP/Associated Press
Een man houdt een hond stevig vast in Marioepol. De stad is op dat moment, op de dag van de Russische invasie, nog in Oekraïense handen.Beeld ANP/Associated Press

Beeld en Geluid Den Haag organiseert een expositie over de eerste honderd dagen van de Russische invasie van Oekraïne. De expositie over een oorlog ‘die er niet had moeten zijn’, opent pal naast de Oekraïense ambassade.

Bob van Huët

De foto’s komen binnen, maar het zijn de spotprenten die schuren. Zoals de Russische beer van de Oekraïense tekenaar Vladimir Kazanevsky. Een bloeddorstig monster dat tientallen kleine beertjes heeft opengereten. Teddybeertjes welteverstaan, van de honderden kinderen die zijn omgekomen in de ‘speciale militaire operatie’ die van het Kremlin geen oorlog mag heten.

Op een moment dat veel Nederlanders de vakantie in hun hoofd hebben en de oorlog aan de rand van de Europese Unie maar voortduurt, opent Beeld en Geluid in Den Haag de expositie Framing the War. De eerste 100 dagen van de oorlog (we zitten inmiddels op bijna 150 dagen) worden getoond middels de aangrijpende beelden van nieuwsfotografen en met de tekeningen van internationale cartoonisten.

De plek van expositie is een bijzondere, letterlijk naast de Oekraïense ambassade in Den Haag. Daar, voor de deur, staan dagelijks tientallen Oekraïners die hun land zijn ontvlucht of juist willen terugkeren. Bij de buren kunnen ze fotokopieën van paperassen laten maken of een kopje koffie drinken, en gratis de expositie bezoeken die de meesten liever niet zullen willen zien.

Kleinzoon herkent de raketgeluiden

Want, zo sprak Eppo van Nispen tot Sevenaer, directeur van Beeld en Geluid Hilversum, bij de opening van de expositie: “U had hier nu niet moeten zijn. Die oorlog had er niet moeten zijn. Net zomin als de ontheemde Oekraïners. Hier in Nederland, vrouwen en kinderen, zonder hun man, vader, opa, vriend, die hier, vlak buiten de deur, voor het huis van onze dierbare buurman, de Oekraïense ambassade, wanhopig in de rij staan op zoek naar een veilig onderkomen.”

In Oekraïne zijn volgens Unicef, het kinderfonds van de Verenigde Naties, inmiddels zeker 260 kinderen omgekomen als gevolg van de Russische agressie. Tekenaar Kazenevsky heeft zijn berenplaat voorzien van deze tekst die een indruk geeft van een nieuwe realiteit. ‘Mijn kleinzoon uit Kiev kan het geluid van een kruisraket, ballistische raket, houwitser of Grad-raketwerper onderscheiden. Hij hielp zijn grootouders om de ruiten met papier af te plakken, zodat ze niet zouden versplinteren door een explosie.’

Robert van der Meer, directeur van Beeld en Geluid Den Haag, denkt dat het goed is juist nu stil te staan bij de verschrikkingen van de oorlog ‘want het zakt wat weg in het nieuwsaanbod’.

“Ik merk dat de foto’s van mensen bij een kist of bebloede mensen die vluchten me aangrijpen,” zegt Van der Meer. “Maar ik zie ook een spotprent van een Russische soldaat die een stroom vluchtelingen uitspuugt. Dat grijpt toch weer even dieper in mijn gevoel.”

Meerdere perspectieven (maar niet het Russische)

Van der Meer vindt dat de expositie verschillende perspectieven goed laat zien. Hij is dan ook geraakt door een spotprent van een Jordaanse cartoonist die toont hoe de EU reageert op de komst van Oekraïense vluchtelingen en hoe men kijkt naar Afrikaanse vluchtelingen die zinken met hun bootjes op zee. Voor dat laatste is veel minder aandacht dan voor het eerste. “Dat zet je wel aan het denken.”

De expositie toont de oorlog echter niet vanuit Russisch perspectief. “Dat is een lastige. We hebben foto’s en spotprenten van Poetin door niet-Russische journalisten en tekenaars. Niet van Russische tekenaars die pro-Poetin zijn. Het ligt gevoelig, op dit moment stuit je van Oekraïense kant op veel onbegrip. Het is nog te vers.”

Tot en met 4 september zal Framing the War in Beeld en Geluid Den Haag te zien zijn – tot 193 dagen na het begin van de Russische invasie.

Een aantal beelden uit de tentoonstelling:

Een politieke cartoon van de Oekraïense tekenaar Vladimir Kazanevsky. Beeld Vladimir Kazanevsky
Een politieke cartoon van de Oekraïense tekenaar Vladimir Kazanevsky.Beeld Vladimir Kazanevsky
Familieleden rouwen bij de kist van een overleden Oekraïense soldaat. Beeld van expositie Framing the War. Beeld ANP/The New York Times Syndication
Familieleden rouwen bij de kist van een overleden Oekraïense soldaat. Beeld van expositie Framing the War.Beeld ANP/The New York Times Syndication
Oekraïense vrijwilligers ontvangen een wapen. Beeld ANP/The New York Times Syndication
Oekraïense vrijwilligers ontvangen een wapen.Beeld ANP/The New York Times Syndication