PlusNieuws

Akkoord over veilige export graan uit Oekraïne via Zwarte Zee

Rusland en Oekraïne ondertekenden vrijdagmiddag in Turkije een overeenkomst over de veilige export van graan via Oekraïense havens. Deze deal moet mogelijk maken dat 20 miljoen ton Oekraïens graan alsnog via de Zwarte Zee naar het buitenland kan worden vervoerd.

Sanne Schelfaut
Vrijdagmiddag kwamen de Turkse president Recep Tayyip Erdogan, VN-baas António Guterres en vertegenwoordigers van Rusland en Oekraïne bijeen in het plechtige 19de eeuwse Dolmabahçepaleis in Istanboel om de graandeal officieel te ondertekenen.  Beeld Ozan Kose/AFP
Vrijdagmiddag kwamen de Turkse president Recep Tayyip Erdogan, VN-baas António Guterres en vertegenwoordigers van Rusland en Oekraïne bijeen in het plechtige 19de eeuwse Dolmabahçepaleis in Istanboel om de graandeal officieel te ondertekenen.Beeld Ozan Kose/AFP

Oekraïne en Rusland worden samen de graanschuur van Europa genoemd. Oekraïne voert veel graan uit naar de rest van de wereld. Bijna alle uitvoer gebeurde voor de oorlog via de havens aan de Zwarte Zee. Door de Russische bezetting van zowat het hele zuiden van het land kan dat niet meer. Het gevolg is dat er in vele arme landen in met name Afrika en Azië een voedselcrisis is ontstaan.

Hulporganisaties wereldwijd riepen de Russische president Vladimir Poetin op om Oekraïne graan te laten exporteren. De laatste weken zetten zowel de Verenigde Naties als Turkije zich in voor een oplossing. In aanloop naar de overeenkomst daalde de prijs van tarwe op de wereldmarkt.

Vrijdagmiddag kwamen de Turkse president Recep Tayyip Erdogan, VN-baas António Guterres en vertegenwoordigers van Rusland en Oekraïne bijeen in het plechtige 19de eeuwse Dolmabahçepaleis in Istanboel om de graandeal officieel te ondertekenen. Het paleis ligt aan de Bosporus; door die zeestraat moet straks weer een heleboel Oekraïens graan naar de wereldmarkt varen. De Oekraïners benadrukken dat ze geen overeenkomst met Rusland sluiten. Oekraïne doet zaken met Turkije en met de VN. Die sluiten dan apart een overeenkomst met de Russen.

Vrijmaken van mijnen

In grote lijnen komt het akkoord erop neer dat vaarroutes moeten worden vrijgemaakt van mijnen, ladingen van vrachtschepen worden geïnspecteerd, zowel bij het naderen van bijvoorbeeld de haven van Odessa als bij het uitvaren, Rusland misbruikt de veilige vaarroutes niet voor oorlogsdoeleinden en de EU schrapt handelssancties tegen Rusland die een belemmering vormen voor de Russische export van vooral voedsel. Er komt een coördinatiecentrum van de VN in Istanboel voor de uitvoering van alle taken.

Turkije heeft aangeboden de marine in te zetten voor onder meer de inspecties van schepen en voor het ruimen van mijnen. Nederland heeft tijdens eerdere onderhandelingen bijna een maand geleden ook mijnenjagers aangeboden voor de missie om de Zwarte Zee voor Oekraïens graan met veilige vaarroutes te heropenen.

Het Kremlin eist wel dat de Europese Unie daadwerkelijk sancties tegen Rusland verlicht en het niet bij toezeggingen of beloftes laat. Regeringswoordvoerster Maria Zacharova zei in Moskou dat er doorgaans jammer genoeg een enorme kloof gaapt tussen de intenties van de EU en de daadwerkelijke stappen die de unie zet. Volgens haar zijn ‘de kortzichtige Europese sancties’ overigens de voornaamste oorzaak van de voedselcrisis in de wereld.

Tegenaanval

Intussen lijkt de strijd aan het front de laatste dagen wat te zijn geluwd. Volgens het hoofd van de Britse buitenlandse inlichtingendienst MI6, Richard Moore, zal het Russische leger de komende weken waarschijnlijk een soort pauze nemen in de ‘speciale militaire operatie’ in Oekraïne. Dit geeft Oekraïense troepen volgens Moore een kans om in de tegenaanval te gaan.

Tot nu toe zijn er volgens voorzichtige schattingen zo’n vijftienduizend Russische soldaten gesneuveld in de oorlog in Oekraïne. “De Russen staan ​​op het punt uitgeput te raken,” sprak Moore tijdens een congres in Washington. “Onze inschatting is dat de Russen de komende weken steeds moeilijker mankracht en materieel zullen vinden. Ze zullen op de een of andere manier moeten pauzeren, en dat geeft de Oekraïners de kans om terug te slaan.”

Verkrachtingen

Twee mensenrechtenorganisaties publiceerden vrijdag rapportages waarin uitgebreid verslag wordt gedaan van oorlogsmisdaden begaan door voornamelijk Russische soldaten. Het Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten meldt in zijn rapport dat Russische militairen zich onder meer schuldig maakten aan verkrachting (zelfs van een baby), marteling en moord. Tientallen meisjes en vrouwen raakten zwanger.

Een andere organisatie, Human Rights Watch (HRW), beschuldigt Russische troepen in een vrijdag uitgebracht rapport van het martelen en onwettig opsluiten van burgers in de bezette Oekraïense regio’s Cherson en Zaporizja.

HRW sprak met 71 mensen uit bezet gebied. Geïnterviewden vertelden hoe ze werden gemarteld of hier getuige van waren. Ze beschrijven hoe mensen langdurig werden mishandeld met onder meer elektrische schokken en honkbalknuppels. Volgens de Oekraïense onderzoeker Julia Gorbunova van HRW heeft Rusland de bezette gebieden in Zuid-Oekraïne veranderd in plekken waar angst regeert en er totaal geen wetten meer gelden. Ze houdt Rusland voor dat het land zich vroeg of laat zal moeten verantwoorden voor de gepleegde misdaden.

Het verzamelde bewijs zal worden gedeeld met onder meer het Internationaal Strafhof in Den Haag en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE).