Plus

Afrika hoopt voorzichtig op Oekraïens en Russisch graan

De Verenigde Naties voeren in het geheim intensieve onderhandelingen om tientallen miljoenen tonnen Oekraïens graan vrij te geven en een voedselcrisis in met name Afrika te voorkomen.

Bob van Huët
Een verwoeste graanschuur in de Donetsk-regio in Oekraïne. Beeld REUTERS
Een verwoeste graanschuur in de Donetsk-regio in Oekraïne.Beeld REUTERS

Rusland, dat op 24 februari het buurland binnenviel, blokkeert Oekraïense havens aan de Zwarte Zee en verhindert daardoor de export van met name maïs en tarwe, waarmee vorig jaar 400 miljoen mensen werden gevoed. Het probleem wordt urgenter nu de volgende oogst binnenkort zal arriveren. De VN en Moskou zouden onderhandelen over het deels hervatten van de graanexport. Ook de Europese Unie werkt aan een plan dat ‘corridors van solidariteit’ is genoemd en dat er ook naar streeft voor het Oekraïense graan alsnog wegen te vinden naar met name Afrika. Zo zouden grensformaliteiten kunnen worden versimpeld voor transporten over land, met name tussen Oekraïne en Moldavië waarmee de EU een associatieovereenkomst heeft.

Want als de export van graan niet snel wordt hervat zal dat tot nog meer honger en hongersnood leiden, zo kreeg ook de Russische leider Vladimir Poetin gisteren te horen van Macky Sall, president van Senegal en voorzitter van de Afrikaanse Unie (AU). Beiden voerden donderdag overleg in de Russische badplaats Sotsji. Veel Afrikaanse landen zijn volgens Sall nu indirect slachtoffer van de oorlog.

Kunstmest

De Afrikanen vinden dat alles met betrekking tot voedsel en kunstmest ‘buiten’ de westerse sancties tegen Rusland zou moeten vallen. Door deze sancties hebben Afrikaanse landen ook geen toegang meer tot graan uit Rusland en vooral niet tot kunstmest, wat volgens experts cruciaal is voor de vaak gebrekkige landbouw. Tot overmaat van ramp worden delen van het noorden en oosten van Afrika momenteel getroffen door een uitzonderlijke droogte.

AU-voorzitter Salls hoop is dat Poetin - die wel Oekraïens graan zou willen doorlaten naar Afrika maar op voorwaarde dat het Westen dan bepaalde sancties tegen Rusland opheft - daarvoor begrip wil tonen. De Russische leider was al bezig nieuwe afzetmarkten te zoeken en zijn banden met bevriende naties in Afrika en Azië te versterken. Maar volgens het Westen speelt Poetin een cynisch spel en misbruikt de Russische president de dreiging van honger in Afrika en onvermijdelijke vluchtelingenstromen als oorlogswapen.

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

De VN vreest ‘een orkaan van hongersnoden’ als er niet snel graan komt. Andere waarnemers vrezen grote sociale onrust en opstanden als de honger toeslaat. De voedselprijzen zijn al dramatisch gestegen in veel Afrikaanse landen. Rusland en Oekraïne zijn goed voor meer dan 40 procent van de tarwe-import van Afrika. In landen als Rwanda, Tanzania en Senegal loopt dat op tot meer dan 60 procent, en in Egypte tot 80 procent. Benin en Somalië zijn voor 100 procent van hun tarwevoorraad afhankelijk van Rusland en Oekraïne.

Exportproblemen

De recente prijsstijgingen als gevolg van tekorten aan maïs en tarwe zijn al forser dan tijdens vorige crises, de hongeropstanden van 2008 en de Arabische Lente in 2011. De Russische uitleg van de exportproblemen was donderdag dat niet Rusland de Oekraïense graanexport blokkeert, maar dat de Oekraïners dat zelf hebben gedaan door mijnen te leggen voor hun eigen havens. Schepen vol graan zou nu wachten in de havens.

In het Afrikaanse land Tsjaad werd gisteren de noodtoestand uitgeroepen omdat onvoldoende tarwe wordt ingevoerd door de oorlog tussen Rusland en Oekraïne. Ongeveer een derde van de bevolking van 16 miljoen mensen is volgens de Verenigde Naties dit jaar voor voedsel aangewezen op internationale hulp.

Poetin zei donderdag dat Rusland ‘altijd aan de kant van Afrika’ staat en graag nauwer wil samenwerken. Dat laatste is al enige tijd aan de gang. Twee jaar gelden was Poetin in Sotsji gastheer van 40 Afrikaanse leiders met de bedoeling de Russische invloed op het Afrikaanse continent te vergroten. Hoewel Rusland geen kolonie had in Afrika ten tijde van de Sovjet-Unie had het toch veel invloed door steun te geven aan onafhankelijkheidsbewegingen. Een generatie Afrikaanse leiders studeerde ooit in het toenmalige Oostblok.

Op dit moment is niet Rusland maar China de grote speler in Afrika. Chinese bedrijven ontginnen de bodemschatten in ruil voor de aanleg van infrastructuur. Onder Poetin biedt Rusland met name militaire steun aan Afrikaanse heersers, zonder voorwaarden, zoals het Westen die nog wel verlangt. Het aantal interventies in Afrikaanse landen door Russische huurlingen is de laatste jaren flink toegenomen met recent meedogenloos en bloedig ingrijpen tegen dorpen in Mali die steun zouden geven aan jihadisten.