PlusAchtergrond

Afghanistan lijdt zwaar onder Taliban, internationale sancties en recorddroogte

Precies een jaar geleden veroverden de Taliban Kabul. Moslimfundementalisten delen weer de lakens uit in Afghanistan en vooral Afghaanse vrouwen hebben dat gemerkt.

Bob van Huët
Enkele tientalen vrouwen demonstreerden zaterdag 13 augustus 2022 voor hun rechten in de Afghaanse hoofdstad Kabul. Het protest werd hard neergeslagen. Op 15 augustus zijn de Taliban een jaar aan de macht.  Beeld Wakil Kohsar/AFP
Enkele tientalen vrouwen demonstreerden zaterdag 13 augustus 2022 voor hun rechten in de Afghaanse hoofdstad Kabul. Het protest werd hard neergeslagen. Op 15 augustus zijn de Taliban een jaar aan de macht.Beeld Wakil Kohsar/AFP

Is álles slechter of erger geworden in Afghanistan sinds de Taliban aan de macht zijn? Nee. De enorme corruptie, waaraan ook zoveel presidenten en regionale leiders zich tegoed deden, lijkt af te nemen. De grootschalige gevechten in het land zijn grotendeels gestopt – hoewel uit bepaalde regio’s sporadisch geweldsuitbarstingen worden gemeld. Op het platteland zijn veel bewoners hun deels verwoeste dorpen aan het herbouwen.

Tegelijkertijd zit het land in diepe crisis. Volgens recente cijfers zit 82 procent van de Afghaanse huishoudens in de schulden en worstelt 90 procent met voedselonzekerheid. Een miljoen kinderen van onder de vijf jaar zit op het randje van honger.

Terugkijkend op de gebeurtenissen van de afgelopen twaalf maanden zie je gematigde (hoopvolle) persconferenties van het streng-islamitische regime maar ook dat diezelfde Taliban voormalige regeringsmedewerkers en veiligheidsfunctionarissen hebben vermoord. Afghaanse vrouwen zijn – opnieuw – de dupe van de terugkeer van de Taliban en zien hun rechten afnemen.

Gitzwart beeld

Volgens Fereshta Abbasi, onderzoeker bij Human Rights Watch, hebben de ingevoerde beperkingen het voor vrouwen en meisjes boven de twaalf moeilijk gemaakt ‘om een ​​normaal leven te leiden, en velen voelen zich hopeloos’. De media in Kabul zijn volgzaam en moeten het doen met religieuze toezichthouders.

Je zou zo makkelijk een gitzwart beeld kunnen schetsen na de val van Kabul, maar dat is toch iets te gemakkelijk, vindt Jorrit Kamminga, Afghanistankenner, consultant van de Verenigde Naties en verbonden aan Instituut Clingendael. Want veel van de problemen die nu op het conto van de Taliban worden geschreven waren er al toen ‘wij’ (de internationale gemeenschap) nog aanwezig waren in Kabul en andere grootstedelijke gebieden.

“Kijk in de spiegel en je ziet dat het Westen daar twintig jaar heeft gefaald, op heel veel vlakken. En zeker, er zijn ook dingen opgebouwd en er is goed werk verricht. Maar de Taliban zijn nu een soort van schaamlap geworden van alles wat verkeerd is gegaan. Wat we nu kunnen doen is de humanitaire crisis zelf niet verergeren. Veel van het gebrek aan voedsel komt door het isolement en de sancties die niet werken en alleen de bevolking treffen.”

Tussen drie vuren

Die bevolking zit momenteel tussen drie vuren, aldus Kamminga: de Taliban en hun grillige beleid, de internationale sancties en het stopzetten van de meeste ontwikkelingsprojecten en daar overheen kwam de droogte. Er is tussen 75 en 90 procent minder regen gevallen dan gebruikelijk is. Dat laatste heeft een gebrek aan voedsel ingezet met daarbij hogere prijzen voor importen.

Afghanistan oogstte zo een jaar geleden een ‘perfecte storm’. Door het bevriezen van veel Afghaanse banktegoeden kunnen de ambtenaren – met name de mensen in de gezondheidszorg en het onderwijs – niet worden uitbetaald. Inmiddels heeft de Wereldbank honderden miljoenen beschikbaar gemaakt om de ergste noden te lenigen. “Het is een pleister plakken op een wond die we zelf open hebben gehaald door na twintig jaar ineens de geldkraan dicht te draaien,” vindt Kamminga.

Met het vele internationale geld is ook een flink deel van de corruptie verdwenen, hoort Kamminga, die lang in Afghanistan heeft gewerkt voor een NGO. “Veel regeringsleiders en lokale machthebbers waren corrupt maar dat kwam ook omdat het Westen met dollars aan het strooien bleef. Nu is er minder corruptie omdat er echt veel minder geld te verdelen is.”

Lager pitje

De Taliban hebben niet in heel Afghanistan de lokale leiders vervangen. In veel gebieden gaat het door zoals voor de val van Kabul, aldus Kamminga. “Het verschil is wel dat de lokale leiders zich gedeeltelijk hebben moeten aanpassen. Dus dat er geen vrouwen voor de overheid mogen werken. Vrouwen zijn slachtoffers omdat ze hun baan hebben verloren en zich moeten schikken naar de regels van de Taliban. Maar tegelijk is de overheidsstructuur helemaal niet zoveel veranderd. Er zijn veel overheidsinitiatieven van lokale Afghaanse organisaties die gewoon doorgaan, alleen op een lager pitje. Er gaat meer gewoon door dan wij denken maar daar is weinig aandacht voor in de internationale pers.”

“Als je googelt gaan bijna alle artikelen over de vrouwen. Daar is zeker veel achteruitgang, maar je moet ook meenemen dat de toegang voor vrouwen tot bijvoorbeeld de gezondheidszorg ook al niet best was voordat de Taliban Kabul innamen. In heel veel gebieden konden vrouwen al niet alleen naar de dokter. Het platteland is erg conservatief maar dat was al zo voordat de Taliban weer aan de macht kwamen.”

Een jaar Taliban aan de macht

- Na een onstuitbaar zomeroffensief van de Taliban – waarbij veel lokale leiders overlopen – valt de Afghaanse hoofdstad Kabul op 15 augustus. President Ashraf Ghani vlucht naar Abu Dhabi en meldt dat de ‘Taliban hebben gewonnen’. Duizenden Afghanen en buitenlanders haasten zich naar de luchthaven van Kabul voor een plek op de laatste vluchten het land uit. Mensen klampen zich vast aan landingsgestellen van opstijgende vliegtuigen en vallen dood. Op 26 augustus ontploft te midden van het gedrang rond het vliegveld een zelfmoordbom in de menigte. Ruim 100 mensen komen om, waaronder 13 Amerikaanse militairen.

- In september wordt een nieuwe interim-regering gepresenteerd, met hardliners op alle belangrijke posten en geen vrouwen. De Taliban brengen ook het gevreesde Ministerie voor de Bevordering van Deugd en de Preventie van Ondeugd terug. Het leidt tot protesten in Kabul en Herat, waarbij twee mensen worden doodgeschoten.

- In oktober komen 60 mensen om bij een aanslag op een sjiitische moskee in Kandahar tijdens het vrijdaggebed. Islamitische Staat claimt verantwoordelijkheid voor de aanslag.

- Afgesneden van internationale fondsen en humanitaire hulp worden de economische en humanitaire crisis alleen maar erger. Noorwegen nodigt de Taliban uit voor gesprekken met leden van het Afghaanse maatschappelijk middenveld en westerse diplomaten in Oslo.

- In mei krijgen vrouwen en meisjes het bevel om in het openbaar de hijab te dragen en hun gezicht te bedekken, waarbij de religieuze politie vindt dat vrouwen maar beter thuis kunnen blijven. Vrouwen mogen niet alleen reizen en openbare parken in de hoofdstad alleen bezoeken op dagen dat mannen niet zijn toegestaan. Tienermeisjes mogen sinds de komst van de Taliban niet naar school.

- Meer dan 1000 Afghanen komen om en duizenden worden dakloos wanneer op 22 juni een aardbeving het land teistert.

- Op 2 augustus meldt de Amerikaanse president Joe Biden de liquidatie van Al Qaidachef Ayman al-Zawahiri, het vermoedelijke brein achter de aanslagen van 11 september 2001 in de VS. Hij bleek zich te verstoppen in een gegoede wijk van Kabul.