PlusInterview

54 staten, 1,4 miljard mensen, 2000 talen: Afrika is geen land

De Nigeriaanse journalist-schrijver Dipo Faloyin ergert zich aan de hardnekkige clichés die over Afrika de ronde doen. Het inspireerde hem tot een bij vlagen hilarisch maar ook confronterend boek: Afrika is geen land. ‘Het is geen hopeloze regio.’

Bob van Huët
Islamitische meisjes op een festival in Lagos, Nigeria. Beeld ANP / EPA
Islamitische meisjes op een festival in Lagos, Nigeria.Beeld ANP / EPA

Afrika is geen land. Niet alle kinderen huilen er met hongerbuiken en een gezicht vol vliegen. Niet elk Afrikaans land zucht onder een dictator (slechts tien procent) en het continent is niet bedoeld als safaripark voor westerse toeristen.

Ja, die kennelijk stevig verankerde vooroordelen zitten Dipo Faloyin (33) af en toe best hoog, en niet alleen hem, zegt hij langs een Amsterdamse gracht. ‘Overal’ in Afrika registreerde hij irritatie en frustratie over de witte onwetendheid, vaak gecombineerd met een chronisch gebrek aan oprechte interesse voor wat er gaande is in het op een na grootste continent op aarde. “Ik wil een stem geven aan die teleurstelling en het verlangen die schadelijke stereotypes de wereld uit te helpen. Want Afrika is geen monoliet en het is ook geen hopeloze regio, zoals je ook vaak hoort.”

Faloyin is hofschrijver bij het Canadees-Amerikaanse tijdschrift Vice. Hij is insider en outsider tegelijk als het gaat over cultuur en identiteit waar hij vaak over schrijft. Want geboren in de Verenigde Staten (Chicago), opgegroeid in Afrika (Lagos) en nu woonachtig in Europa (Londen) laveert Faloyin regelmatig tussen clichés en stigma’s, over en weer.

54 landen, 2000 talen

Wat Afrika wel is: 54 onafhankelijke landen waar 1,4 miljard mensen wonen die meer dan 2000 talen spreken. En zijn eigen Nigeria heeft net zoveel te maken met Ghana (twee landen verderop) als Polen met Portugal, verduidelijkt de schrijver het nog maar eens. “Elk land in Afrika heeft zulke specifieke kenmerken, zulke individuele identiteiten, en dat is waarom ik dit boek wilde schrijven.”

Dus, is zijn boodschap, hou op te leunen op die vermoeiende stereotypes. Probeer nu eens een echte connectie te krijgen met een zeer boeiende regio die ook nog eens in vele opzichten in de lift zit. “De meeste landen hebben democratisch gekozen regeringen, indrukwekkende steden en een groeiende middenklasse die dezelfde dingen doet en wil als mensen elders in de wereld.”

Er zit veel dynamiek in het snel groeiende continent dat ook nog eens belangrijke belangrijke bodemschatten rijk is. In september gaat Faloyin zijn boek presenteren in de Verenigde Staten. In Groot-Brittannië blijkt het inmiddels opmerkelijk vaak ingekocht op scholen omdat het, zo hoorde de schrijver van docenten, aanhaakt bij een Afrikaanse actualiteit van goed opgeleide jongeren die zich manifesteren en hun leiders ter verantwoording roepen over van alles en nog wat: van vrouwenrechten tot klimaatverandering, van werkgelegenheid tot de banden met China. Er is zo veel aan de gang waar hij hoop uit put. Maar zolang veel mensen in Europa het bruisende continent blijven associëren met honger en safari’s is er nog een lange weg af te leggen naar een oprechte relatie met de regio.

Faloyin brengt zijn Nigeria tot leven als hij de zinderende drukte van de oude hoofdstad Lagos (15 miljoen inwoners) beschrijft en uitlegt hoe West-Afrikaanse landen met elkaar steggelen over de vraag: wie maakt de beste jollofrijst. Hij wilde geen saai historisch boek schrijven, maar toch, dat jaartal 1884. Het zit hem hoog want het verklaart volgens Faloyin veel ellende, inclusief de door hem gehekelde diefstal van negentig procent van het Afrikaanse erfgoed.

1884

In 1884 begon de Conferentie van Berlijn. Een samenzijn onder heren uit vijftien Europese landen en de Verenigde Staten die onder elkaar het Afrikaanse continent ‘eerlijk’ verdeelden, zonder dat er ook maar één Afrikaans staatshoofd erbij betrokken werd. Het draaide natuurlijk toen ook al om het inpikken van goud, koper en andere bodemschatten, maar het werd goedgepraat als een soort humanitaire missie ‘om de wilden te beschaven’, zegt Faloyin.

“Oké, het is inmiddels lang geleden maar laten we het erover hebben en er open over discussiëren. Wees niet bang want ik ken niemand in Afrika die nu een Europeaan wil aanklagen voor wat diens voorouders ooit hebben gedaan. Praat erover, zodat de kinderen er wat van opsteken en leren dat er in 1884 een groep mensen samenkwam die besloot het land van andere mensen over te nemen, alleen omdat ze dachten dat ze beter waren dan de mensen die daar woonden.”

Zonder die context snap je weinig van wat er nu speelt, wil hij er ook mee zeggen.

Zijn ouders zouden nooit zo openhartig en prikkelend hebben geschreven als hij doet, zegt Faloyin met een lach. “Mijn ouders zijn nog steeds voorzichtig. ‘Wees aardig tegen de Engelsen.’ Ze zijn nu in de zeventig en groeiden op in een andere tijd. Mijn ouders herinneren zich de onafhankelijkheid en de Engelse invloed ervoor en erna. Pas als je het goed doet in Londen, ben je goed. Zo zijn ze opgevoed. Mijn ouders hebben in het Westen gewerkt en wonen nu weer in Nigeria. Ze zijn trots op hun land. Net als veel anderen willen ze graag gezien worden voor wie ze zijn, niet als een of andere westerse fictie waarmee ze door films of boeken nog steeds worden opgezadeld.”

Afrobeat

Maar de Afrikanen doen zich meer en meer gelden, zegt de schrijver. De wereld danst op afrobeat. Concerten van Afrikaanse bands zijn uitverkocht in Londen, New York en Parijs. Het plezier rond dat soort evenementen staat buiten kijf, denkt Faloyin. “Dat enthousiasme van de jongste generaties zie je ook in de kunst, in de mode, in films, in sport. Het besef dat het kwaliteit heeft groeit in veel landen.”

Veel Afro-Amerikanen hebben dat ontdekt in de film Black Panther. Ineens was daar een high tech beeld van dat wilde continent. In hun verbeelding zat niets waar ze zich aan vast konden houden, maar nu wel. Faloyin: “Ik zou graag zien dat mensen echt betrokken zijn bij Afrika op een manier dat het dingen tot stand brengt en echt bestaat. Niet in de fantasie van het simpele verhaal van pijn en lijden en van wilde dieren die rondzwerven in onze tuinen.”

“En ja,” zegt hij, “het is een gecompliceerde plek omdat individuele landen door ingrijpen van de mens bewust gecompliceerd zijn gemaakt, wat het later moeilijker maakte om voor onafhankelijkheid te strijden. Het minste wat je kunt doen is betrokkenheid tonen met de verschillende landen en niet met de mythe die decennia in stand is gehouden.”

Dipo Faloyin: Afrika is geen land (vertaling: Annemie de Vries), 400 pagina’s, 26,99 euro.

Dipo Faloyin: ‘Toon nu eens echte betrokkenheid.’ Beeld Pim Ras Fotografie
Dipo Faloyin: ‘Toon nu eens echte betrokkenheid.’Beeld Pim Ras Fotografie
Meer over