PlusExclusief

Klimaatminister Jetten: ‘In ergste scenario kunnen gemeenten of provincies worden afgesloten van gas’

Bij een gastekort kan het kabinet genoodzaakt zijn om in het meest extreme geval hele delen van Nederland af te sluiten van het netwerk. Voor het eerst houdt het kabinet rekening met het zwartste scenario, aldus minister voor Klimaat en Energie Rob Jetten.

Marcia Nieuwenhuis en Jan Hoedeman
Minister Rob Jetten van Klimaat en Energie bij aankomst op het Binnenhof voor de wekelijkse ministerraad.  Beeld ANP
Minister Rob Jetten van Klimaat en Energie bij aankomst op het Binnenhof voor de wekelijkse ministerraad.Beeld ANP

Er ligt een crisisplan klaar voor het geval er een acuut tekort ontstaat aan aardgas. Dat plan kan volgens Jetten nodig zijn als Rusland de gaskraan zou dichtdraaien. In dit uiterste geval kan worden besloten om na bedrijven ook ‘hele delen van Nederland’ af te sluiten van aardgas. “In de meest extreme scenario’s staat in het crisisplan dat je hele gebieden kan afsluiten van gas,” verklaart Jetten. “Dat kan een gemeente zijn, een provincie of een heel landsdeel.’’

Het is volgens hem pas zover als er sprake is van ‘een enorme schaarste, waarbij het gas echt moet worden verdeeld over de landen in Noordwest-Europa’. Nederland is voor zo’n 20 procent afhankelijk van Russisch gas, de hele Europese Unie voor zo’n 40 procent.

Daarom heeft het kabinet besloten om zo snel mogelijk minder afhankelijk te worden van Russisch gas. De D66-bewindsman maakte maandag bekend dat hij meer vloeibaar gas uit andere landen wil importeren. Het is overigens wel de vraag of dat lukt: ook op die markt is er wereldwijde schaarste. Ook springt het rijk bij om gasopslagen te vullen voor komende winter.

Zachte winter

Met deze maatregelen hoopt het kabinet schaarste te voorkomen. Jetten denkt daarom dat het niet hoeft te komen tot het meest extreme scenario, waarbij delen van de land zonder gas komen te zitten.

Tegelijk kan het kabinet niet uitsluiten dat het Groninger gasveld langer open blijft, al is sluiting het ‘doel’. Er hoeft dit jaar minder Gronings gas te worden opgepompt dan eerder voorspeld. In januari zei het kabinet nog dat er 7,6 miljard kuub moest worden opgepompt in plaats van de eerder afgesproken 3,9. Omdat de winter zachter is dan verwacht, hoeft dit jaar ‘slechts’ 4,6 miljard te worden opgepompt.

Het zogenoemde Bescherm en Herstelplan Gas (BHG) was, zoals veel rapporten, bijna in de onderste lade van ambtelijke bureaus beland. Totdat de Russische president Vladimir Poetin op 24 februari Oekraïne binnenviel en dreigde de gaskraan naar Europa dicht te draaien. Een geluk bij een ongeluk is het volgens Jetten: “We hebben echt geluk gehad dat het heel warm winterweer was in Nederland. Maar als Nederland de komende winter genoeg aardgas wil hebben, moeten we nu in actie komen,” aldus de D66-bewindsman. “Voor aankomende winter wordt het wel echt spannend hoe je die gasopslagen goed gevuld krijgt via de Europese Unie.’’

Normaal gesproken kopen bedrijven tegen de zomer tegen relatief lage prijzen in en verdienen ze er geld mee als ze het weer in de markt zetten. “Maar nu gaat waarschijnlijk geen enkel bedrijf uit zichzelf die gasopslagen vullen omdat het gewoon veel te duur is,” voorspelt Jetten. “Als je dan in een situatie komt van een echt koude winter en eventueel onderbreking of een stop van leveringen uit Rusland, dan komt dat BHG veel eerder in beeld komende winter.’’

Huishoudens en ziekenhuizen

De scenario’s in dat plan liegen er niet om. In het extreme geval worden daarbij niet alleen bedrijven, maar ook burgers geraakt. “Huishoudens en ziekenhuizen zijn de beschermde gebruikers. We doen er alles aan om die van gas te blijven voorzien.”

Maar op het ministerie wordt daadwerkelijk rekening gehouden met die zwarte scenario’s. Dat is niet omdat ze daar somberen, er is een concrete aanleiding. “Omdat Rusland onlangs dreigde met het afsluiten van de gaskraan zijn we gedwongen om rekening te houden met alle mogelijke scenario’s,” aldus de minister. “In het allerergste geval kun je hele gebieden afsluiten van gas om te zorgen dat de mensen die het het hardst nodig hebben bereikt worden.’’

Jetten schetst dat voorlopig nog onwaarschijnlijke scenario. “In dat Bescherm en Herstelplan Gas hebben we voor de zestig grootste bedrijven in kaart gebracht wat de maatschappelijke impact is als je zo’n bedrijf van het gas afsluit. Dan moet er sprake zijn van een noodsituatie. Een van de laatste escalatiestappen is dat je een geografisch gebied kan afsluiten om op andere plekken beschermde gebruikers van gas te blijven voorzien. Dat kan een gemeente, een provincie, of een heel landsdeel zijn. Maar dit is een vrij extreem geval; als er geen gas meer is uit Rusland en de EU-landen diep in de put zitten en bij ons aankloppen.”

Enorme schaarste

Na de dreiging van Rusland om te stoppen met gasleveringen kan aan Nederland door bondgenoten om hulp worden gevraagd als er grootschalige tekorten ontstaan. Dat gebeurt pas als de kraan echt dicht is gedraaid. “Dan is er een enorme schaarste, waarbij je het gas echt gaat verdelen over de landen in Noordwest-Europa. Duitsland mag een beroep op onze solidariteit doen, maar dan moeten zij eerst al hun eigen bedrijven hebben afgesloten. Dan pas kunnen ze onze hulp vragen. Dus er zit wat dat betreft wel een enorme escalatieladder in. We mogen echt blij zijn met hoe we het hier hebben geregeld. We hebben hier überhaupt locaties om gas op te slaan. Er zijn ook landen die dat niet hebben.’’

Los van de doemscenario’s wordt er ook gewerkt aan concrete maatregelen om minder afhankelijk te worden van het Russische gas. “We gaan bedrijven helpen om voor de start van het nieuwe winterseizoen de gasopslagen te vullen. Daarnaast willen we meer vloeibaar gas uit andere landen gaan importeren. We gaan de capaciteit voor het vloeibare gas lng in Rotterdam en Eemshaven uitbreiden met 12 miljard kuub voor komende winter. Dat een enorme klapper om de komende winter goed door te komen.’’

Die hoeveelheid is volgens Jetten ‘ongeveer vergelijkbaar met het Russische gas dat we nu importeren’. “Voor Nederland is 12 miljard kuub heel veel,” geeft hij aan. Maar tegelijkertijd benadrukt hij ook dat Nederland geen eiland is, en dat gas zal moeten delen. “Je kunt niet zeggen: we zetten een hek om Nederland en het is klaar. Verschillende andere Europese landen zijn nog veel afhankelijker van Russisch gas dan wij. Sommige landen tot wel 90 procent. Heel Europa haalt nu 150 miljard kuub per jaar uit Rusland.’’

Groningen

Op 25 februari noemde Jetten de gaskraan in Groningen weer open nog het ‘aller-, allerlaatste redmiddel’. Een dag ná de invasie stelde hij zelfs nog dat ‘die noodzaak er nu niet is’. Na drie weken oorlog is die situatie veranderd. En let op de weersverwachting als ware het beurskoersen. “Ik heb nog nooit zo vaak naar weersvoorspellingen gekeken als de afgelopen paar weken. We zitten continu met het KNMI te kijken hoe dat winterweer er in de rest van Europa uitziet. Daardoor konden we voor deze winter voorspellen dat we deze noodmaatregelen niet hoeven te treffen.’’

Volgens de D66’er is de situatie nog niet zo verergerd dat Groningen langer open moet. “Gelukkig is dat niet nodig. We hebben dus ook vooral alles uit de kast getrokken om de Russische afhankelijkheid van gas af te bouwen.’’

Al is het maar de vraag of dat opkopen van het vloeibare gas lng ook echt gaat lukken. Doordat de hele wereld daar nu op aast, is het verschrikkelijk duur. Momenteel zijn Australië en Qatar hofleveranciers van het vloeibare gas. “Qatar is een grote leverancier. De VS ook,” erkent Jetten. Het is een pijnlijke constatering dat het vloeibare gas uitgerekend uit de oliestaat Qatar moet komen, het rijkste land ter wereld dat zwaar onder vuur ligt vanwege de mensenrechten. Daarover zegt Jetten: “Het is niet zo dat je daarmee naar de meest ideale situatie gaat. Dat geef ik meteen toe. Maar de militaire agressie die de Russen nu in Oekraïne gebruiken, is toch nog wel van een andere orde.”

Meer over