PlusAchtergrond

We gaan naar het WK, maar hoe prima is het in Qatar?

‘We zijn er weer bij en dat is prima,’ zong de selectie van Oranje in de kleedkamer na de zege op Noorwegen, die kwalificatie voor het WK in Qatar betekende. Is het daar eigenlijk wel prima?

Cyril Rosman
Doha, de hoofdstad van Qatar. Beeld Anadolu Agency via Getty Images
Doha, de hoofdstad van Qatar.Beeld Anadolu Agency via Getty Images

David Beckham, voetbalicoon in ruste, prijst ‘de veilige faciliteiten, fantastische hotels en prachtige cultuur’ van Qatar en haar hoofdstad Doha. “Hier wordt echt iets bijzonders neergezet,” zei hij over het WK in een interview, opgenomen in een vers gebouwd stadion. Ronald de Boer, iets minder icoon, maar ook een officiële, betaalde ambassadeur van het WK-land, zegt: “Het is een land in ontwikkeling. Ik ben ervan overtuigd dat de volgende generaties een beter Qatar gaan meemaken.”

Kom daar allemaal niet mee aan bij Kees Wieringa, van 2016 tot 2019 de Nederlandse directeur van het Al-Thanimuseum, privé-eigendom van de gelijknamige sjeik. “Nederland moet beseffen dat dit WK een privéfeestje is voor de heersende familie Al-Thani, zij organiseren het. Er is geen voetbalcultuur in Qatar. Alleen stadions.”

De vorige drie WK’s waren in Rusland (2018), Brazilië (2014) en Zuid-Afrika (2010). Landen waar stuk voor stuk wat op af te dingen is, maar één ding hadden ze wel gemeenschappelijk: de bevolking houdt er van voetbal. Toen Rusland regerend wereldkampioen Spanje via strafschoppen uit het toernooi knikkerde, reden de Russen toeterend door de straten van Moskou.

En net nu Oranje weer mag meedoen, gaan ‘we’ naar Qatar. Een woestijnstaatje van 200 kilometer lang en 90 kilometer breed. Doha is de enige echte stad en alle (nieuwe) stadions staan binnen 70 kilometer van elkaar. Het is ook een WK waar al sinds de toewijzing in 2010 tegen wordt geprotesteerd: vanwege de betaalde steekpenningen aan Fifa-bonzen, de abominabele manier waarop arbeidsmigranten worden behandeld en het gebrek aan vrijheid. Een WK dus, waarvan bijna iedereen en ook voetbalbond KNVB zegt: Qatar was geen goede keuze.

Kees Wieringa schreef een boek over zijn tumultueuze jaren als directeur van het Al-Thanimuseum, met daarin de persoonlijke collectie van een van de vooraanstaande sjeiks van het land. Hij beschrijft uitgebreid het verschil tussen de buitenkant en de binnenkant van de Qatarese samenleving: de intriges, de dubbele moraal en de ongelijkheid.

Naar wat voor land gaan we volgend jaar?

“Naar een totalitaire staat, geregeerd door één familie. Die bezit het land én leidt het. Ze zijn puissant rijk door olie-inkomsten en investeren nu heel veel in drie pilaren: sport, cultuur en educatie. Qatar is een fascinerend land, waar in korte tijd veel is bereikt, maar het blijft een dictatuur, waarin lang niet alle mensen vrij zijn om te doen wat ze willen. Het land draait om geld.”

U beschrijft een enorme kloof tussen arm en rijk in het land.

“Er wonen 2,5 miljoen mensen, maar meer dan 2 miljoen van hen zijn arbeiders uit andere landen. De kleine groep echte Qatari is puissant rijk. De arbeiders zijn straatarm, die hebben helemaal geen geld om naar die prachtige winkelcentra en musea te gaan. En ook niet om straks een kaartje voor het voetbal te betalen.”

Hoe kijkt u naar de mooie woorden van Beckham, De Boer en andere ex-topvoetballers?

“Voor geld is iedereen te koop. Die voetballers zeggen: ik had er een geweldige tijd toen ik er speelde. Ja, natuurlijk, want je werd er gepamperd. Ik heb er ook een mooie tijd meegemaakt. De koninklijke familie investeert veel in kunst en cultuur, dat is heerlijk voor een museumdirecteur. Tegelijkertijd leefde ik er onder controle van die familie. Er is geen vrijheid.”

Wat gaan de voetbalfans daar volgend jaar van merken?

“In Qatar is alles van tevoren uitgedacht, het moet onder controle blijven. Ook genieten moet onder controle. Officieel mag er geen alcohol worden gedronken, maar er zullen wel speciale zones komen waar dat wel mag. De stadions liggen relatief dicht bij elkaar, er is een metrolijn gemaakt die ze verbindt. Het WK heeft eigenlijk niet zoveel met het land zelf te maken.”

Bent u van het kamp ‘Oranje moet er eigenlijk niet naartoe’?

“Nee, je moet gaan, maar wel vragen stellen. Ik zou volgend jaar graag naar Zeist gaan en mijn boek aanbieden aan Louis van Gaal en de spelers. Dan hebben ze wat informatie over hoe Qatar in elkaar zit. Je hoort vaak: het WK zal wel zorgen dat het land moderniseert, maar ik geloof niet dat dit vanzelf gebeurt.”

Deense voetballers met kritische boodschappen op WK-outfit

De Deense voetbalploeg zal op het WK in Qatar trainingskleding dragen met daarop boodschappen over de mensenrechten. Twee sponsors van de Deense bond stellen hun ruimte voor de logo’s daarvoor beschikbaar.

“We zijn altijd kritisch geweest over het WK in Qatar en willen nu de kritische dialoog verder intensiveren. Onze kwalificatie voor het WK willen we gebruiken om aan veranderingen te werken in het land”, zei voorzitter Jakob Jensen van de Deense voetbalbond.

De bond zal ook ook zo min mogelijk afgevaardigden meenemen naar Qatar en niet aanwezig zijn op promotie-evenementen van de organisatie. “Onze deelname aan het WK betreft alleen een sportieve”, aldus Jensen.

De KNVB heeft ook laten weten dat het de eindronde wil gebruiken om aandacht te vragen voor de positie van arbeidsmigranten, vrouwen en lhbti’ers in het emiraat.

Hamilton met regenbooghelm in Grote Prijs van Qatar

Zevenvoudig wereldkampioen Lewis Hamilton heeft een duidelijk statement gemaakt in de discussie over de mensenrechten in Qatar, waar de coureurs dit weekeinde racen in de Formule 1. De Brit van Mercedes draagt een helm in regenboogkleuren om daarmee de gelijkheid van alle mensen te onderstrepen. Hij toonde hem in de eerste vrije training op het circuit van Losail.

Hamilton sprak zich donderdag uit over de situatie in Qatar, waar mannen en vrouwen geen gelijke rechten hebben en arbeidsmigranten worden uitgebuit. Een recent rapport van een mensenrechtenorganisatie meldde vijftig doden en meer dan vijfhonderd gewonden in 2020 bij de bouw aan stadions en infrastructuur voor het WK voetbal, dat volgend jaar in Qatar wordt gehouden. “Als wij hier zijn, moeten we er de aandacht op vestigen,” meende de Brit, die met Max Verstappen strijdt om de wereldtitel.

“De coureurs bepalen niet waar we rijden, maar we mogen ons wel uitspreken. Eén mens maakt niet het verschil, maar samen kunnen we invloed hebben. Het zal niet van de ene op de andere dag verbeteren; er is hier nog een lange weg te gaan.” (ANP)

Het Losailstadion in Doha, waar de finale van het WK zal worden gespeeld.  Beeld FIFA via Getty Images
Het Losailstadion in Doha, waar de finale van het WK zal worden gespeeld.Beeld FIFA via Getty Images
Het Al Baytstadion in Al Khor. Beeld Getty Images
Het Al Baytstadion in Al Khor.Beeld Getty Images
Meer over