PlusDa's Logisch

Waarom er toch echt geen sprake is van een vormcrisis bij Ajax

In de rubriek Da’s Logisch analyseert Het Parool elke week ‘het spel achter het spel’. Met deze keer aandacht voor de vorm van Ajax, die beter is dan het huidige sentiment rond de club doet vermoeden.

Sam Planting
Gravenberch controleert de bal tegen RKC. Beeld ANP
Gravenberch controleert de bal tegen RKC.Beeld ANP

De krantenkoppen en talkshowonderwerpen lieten zich raden, als Antony in de blessuretijd tegen RKC Waalwijk (3-2) niet een penalty had versierd. Het C-woord zou ongetwijfeld gevallen zijn, want een veilig aanvoelende voorsprong op de ranglijst verspelen tegen laagvliegers als Go Ahead en RKC ‘mag’ Ajax niet overkomen, en dus zou er al snel sprake zijn van crisis.

Hoe logisch deze gedachtegang ook aanvoelt, dit is op basis van het spel van Ajax in de voorbije wedstrijden wat kort door de bocht. Vier redenen waarom er van een heuse vormcrisis toch echt geen sprake is.

1. Kansen genoeg (of zelfs te over)

Het is de voornaamste conclusie die de opkomst van de data-analyse het voetbal schonk: op de langere termijn is het krijgen van kansen belangrijker dan het afmaken van kansen. Ga maar na: zelfs de aller-, aller-, állerbeste aanvaller op aarde mist dikwijls een gigakans. Of die nou Robert Lewandowski, Erling Haaland of Lionel Messi heet, nooit is hij gevrijwaard van gemiste kansen. Net zoals een matige amateurspits weleens twee wondergoals op rij scoort.

Maar het herhaaldelijk krijgen van een ruime hoeveelheid kansen heeft daarentegen een veel sterkere correlatie met toekomstig succes. En daarom is de statistiek Expected Goals, die het kansentotaal van een ploeg uitdrukt op basis van historische schotlocatie-data, soms betrouwbaarder dan de eindstand op het scorebord.

Als we kijken naar de zes competitieduels waarin Ajax dit seizoen punten verspeelde, valt meteen iets op. Ajax creëerde in elk van die duels veel kansen, en gaf nauwelijks iets weg. Sterker: normaal gesproken, als zowel Ajax als de tegenstander gemiddeld met hun kansen waren omgesprongen, zouden de Amsterdammers in deze zes duels een doelsaldo van 15-4 (plus 11) hebben. In plaats daarvan kwam dat uit op 3-6 (min 3).

Het kansentotaal voor (xG voor) en kansentotaal tegen (xG tegen) van Ajax in de eredivisieduels waarin het punten verloor. Beeld Opta Sports
Het kansentotaal voor (xG voor) en kansentotaal tegen (xG tegen) van Ajax in de eredivisieduels waarin het punten verloor.Beeld Opta Sports

Een verschil van veertien (!) tussen de kansenbalans en de daadwerkelijke goalbalans zegt eigenlijk maar één ding: als Ajax dit zestal duels honderd keer opnieuw speelt met exact dezelfde kansenverdeling, zal het geen enkele keer zoveel punten verspelen.

Na het puntverlies tegen Go Ahead was er veel aandacht voor het feit dat Ajax zelfs met tien overwinningen in de laatste tien speelrondes niet aan het puntentotaal van vorig seizoen meer kan komen. Toch is op basis van de hoeveelheid kansen die Ajax dit seizoen voor en tegen krijgt moeilijk te stellen dat het Ajax van 2020-2021 beter is dan het huidige Ajax.

Gemiddelde kansentotaal per wedstrijd van Ajax, vorig seizoen en dit seizoen. Beeld Opta Sports
Gemiddelde kansentotaal per wedstrijd van Ajax, vorig seizoen en dit seizoen.Beeld Opta Sports

Hoe sterk de huidige kansenproductie van Ajax eigenlijk is, valt pas echt als je het vergelijkt met de directe concurrenten.

Kansensaldo van de top vier van de eredivisie (2021-2022). Beeld Opta Sports
Kansensaldo van de top vier van de eredivisie (2021-2022).Beeld Opta Sports

Zowel aanvallend als defensief presteert Ajax gemiddeld per wedstrijd aanzienlijk beter dan de drie andere topclubs dit seizoen.

En van verval is in het moeizaam gewonnen duel met RKC toch echt geen sprake: met een kansentotaal van 5,62 Expected Goals creëerde Ajax tegen de Waalwijkers de meeste kansen van alle eredivisieduels dit seizoen. Dus ook meer dan tijdens de 9-0 veegpartij tegen Cambuur of de acht competitiezeges met 5-0 dit jaar.

2. Oplosbaar defensief probleem

Defensief speelde Ajax tegen RKC een van zijn kwetsbaarste wedstrijden van het seizoen. Sterker, alleen PSV in Eindhoven (op speeldag 20) kwam dit seizoen tot een hoger kansentotaal dan de Waalwijkers zondag deden (1,37 Expected Goals) tegen Ajax.

Maar als we kijken naar de hoofdrolspeler(s) bij elk van de drie grote kansen die Ajax tegen RKC weggaf, is de conclusie dat veel van de defensieve problemen simpelweg opgelost zullen worden bij een terugkeer van Noussair Mazraoui en - vooral - Jurriën Timber.

Neem de eerste grote kans van RKC. Michiel Kramer komt van dichtbij tot een goede kopkans omdat Perr Schuurs en Devyne Rensch allebei denken dat de ander de boomlange spits van de bezoekers zal opvangen zodra de indraaiende voorzet arriveert.

null Beeld Screenshot Ajax TV / ESPN
Beeld Screenshot Ajax TV / ESPN

Ook bij de goal van Kramer is er weer sprake van flinke miscommunicatie van en rond Schuurs. De jonge centrumverdediger staat véél te agressief opgesteld, op een moment dat Lisandro Martínez uitstapt om een duel aan te gaan na een lange bal en backs Rensch en Blind nog ver naar voren staan na druk te hebben gezet. Door de verkeerde positionering van Schuurs wordt Edson Álvarez met zestig vrije meters in zijn rug aan zijn lot overgelaten, waar een sprintende Kramer van profiteert.

null Beeld Screenshot Ajax TV / ESPN
Beeld Screenshot Ajax TV / ESPN

Bij de 2-2 van RKC maakt Schuurs zijn grootste positiefout van de wedstrijd. Hoewel hij vanaf de middenlijn komt aangelopen, ziet hij niet tijdig in dat Blind rugdekking wil verlenen aan Rensch, die één-op-één staat met de gevaarlijke dribbelaar Jens Odgaard. In plaats daarvan spoedt Schuurs zich ook naar ploegmaat Rensch - een keuze die per ongeluk een vrije loopbaan richting het Amsterdamse doel verschaft voor RKC-midmid Richard van der Venne.

null Beeld Screenshot Ajax TV / ESPN
Beeld Screenshot Ajax TV / ESPN

Waar Rensch negatief opviel in het verloren duel met Go Ahead door veel onhandige keuzes en acties aan de bal, ging Schuurs bij beide tegentreffers toen ook al niet geheel vrijuit qua positionering, anticipatie en communicatie. Dat hij een week erna drie keer opzichtig in de fout gaat op dit vlak, is illustratief voor zijn defensieve onzekerheid. Het verschil met vroegere concurrent Timber is gigantisch geworden.

3. Gravenberch lost balbezitprobleem op

Maar bij de nederlaag tegen Go Ahead lag de schuld heus niet alleen bij de jonge rechterkant van de Ajaxdefensie. In aanvallend opzicht liet Ajax zich door de Deventenaren verleiden precies dat te doen waarbij het op zijn minst gevaarlijkst is: een rits aan hoge voorzetten geven.

Tegen de zéér teruggetrokken 5-3-2-formatie van Go Ahead speelde een situatie als onderstaande zich telkens weer af: een overmacht van rood-gele shirts in het strafschopgebied dwingt Ajax tot een pass naar de flank, waarna een makkelijk weg te werken hoge voorzet komt.

Tegen een volgepakt strafschopgebied van Go Ahead kwam Ajax telkens terug op de noodgreep: een hoge voorzet vanaf de flank. Beeld Screenshot ESPN
Tegen een volgepakt strafschopgebied van Go Ahead kwam Ajax telkens terug op de noodgreep: een hoge voorzet vanaf de flank.Beeld Screenshot ESPN

Onder leiding van Erik ten Hag is Ajax doorgaans een ploeg die ver weg blijft van deze ineffectieve strategie. De meeste aanvallen van Ajax verlopen via het midden, veel voorzetten worden laag en hard over de grond gespeeld (bewezen effectiever) en voor de hogere voorzetten heeft het met Tadic de ultieme specialist in huis.

Dat Go Ahead tot tweemaal toe Ajax tot een behoorlijk on-Ajax-achtige aanvalswijze dwong, lag vooral aan de problemen die de Deventer tactiek opleverde voor het Amsterdamse middenveld. Door de middelste zones van het veld kwam Ajax erg moeilijk tot voetballen, omdat het daar botweg te druk was. In zulke situaties is een middenveld met Edson Álvarez én Davy Klaassen, twee spelers die het beiden niet van één-op-één-acties of splijtende steekpasses moeten hebben, te voorspelbaar in balbezit.

Dat Ajax tegen AZ, de ploeg die allicht het beste van alle Nederlandse teams doorgaans het midden dichthoudt, alsnog tot soepel voetbal door de as van het veld kwam, was vooral te danken aan één man: Ryan Gravenberch.

Het eerste balcontact van Gravenberch tegen AZ sprak boekdelen. Beeld Screenshot ESPN
Het eerste balcontact van Gravenberch tegen AZ sprak boekdelen.Beeld Screenshot ESPN

Het eerste balcontact van Gravenberch in Alkmaar spreekt boekdelen. Onder hoge druk van vier omringende AZ’ers neemt de tiener rustig aan, controleert de bal kalmpjes onder de voet in deze drukte en behoudt het overzicht voor de juiste vervolgpass in de spelopbouw. Waar de komst van Klaassen en het verschuiven van Berghuis naar de linkerkant Ajax wat meer punch gaf bij het afronden van aanvallen, blijken de technische vaardigheden van Gravenberch in de spelopbouw toch onmisbaar. Net als bij zijn ploeg lijkt er bij de jonge midmid net iets te snel gerept over een vormcrisis.

Luister onze Ajaxpodcast Branie:

Meer over