Nieuws

Onderzoek toont jarenlange misstanden in Nederlandse triatlon aan: ‘Het is echt heftig geweest’

Emotionele mishandeling, een ongezonde focus op gewicht en gesjoemel met A-statussen. Zomaar een greep uit de misstanden die sinds 2007 in de top van het Nederlandse triatlon plaatsvonden. De bond komt donderdag met excuses aan atleten.

Rik Spekenbrink
Maya Kingma op de Olympische Spelen in Tokyo, 2020. Beeld Pro Shots / George Deswijzen
Maya Kingma op de Olympische Spelen in Tokyo, 2020.Beeld Pro Shots / George Deswijzen

Een sportarts die aanzette tot gewichtsverlies. Roddelen, pesten en uitsluiting. Een veel te zwaar trainingsprogramma, bovendien niet toegespitst op het individu. Een slecht functionerende sportpsycholoog en diëtist. Ambities om te studeren die werden afgeraden en bekritiseerd. Eenzame, depressieve, overtrainde en ondervoede sporters, naar wie niet werd omgekeken.

Het onderzoeksrapport naar de topsportcultuur in het triatlon, dat donderdag uitkomt, liegt er niet om. Er was een hoop mis op het Nationaal Trainingscentrum in Sittard, tussen 2007 en 2021, zo blijkt onder meer uit 64 interviews en 54 ingevulde vragenlijsten. Meer dan de helft van de atleten geeft aan grensoverschrijdend gedrag, in welke vorm dan ook, te hebben ervaren. Soms met ernstige gevolgen, zoals blessures, eetstoornissen of een onvrijwillig vertrek uit de sport.

“Er zit geen woord Spaans tussen,” zegt Alexander Vandevelde, sinds november vorig jaar voorzitter ad-interim van de Nederlandse Triathlon Bond. Ondanks de conclusies is hij blij met het onderzoek, uitgevoerd door bureau Unravelling. “Er staan concrete conclusies en aanbevelingen in, die gaan we een-op-een overnemen. Het is echt heftig geweest. We kunnen nu besluiten nemen, er ligt een duidelijk rapport waarin onomstotelijk vaststaat wat er heeft gespeeld.” Donderdag presenteert de bond het volledige onderzoek, vergezeld met excuses ‘aan alle atleten die leed hebben ervaren’.

Klokkenluider

Maya Kingma (26) heeft die excuses en erkenning dinsdagavond al persoonlijk ontvangen. De triatlete, nummer 13 van de wereldranglijst, wordt in het rapport ‘de klokkenluider’ genoemd. “Ik kan niet anders dan mijn pet voor haar afnemen,” zegt Vandevelde. “Ze werd benoemd tot voorzitter van de atletencommissie en heeft daar echt serieus werk verricht. Als je ziet wat zij allemaal gedaan heeft om dit aan te kaarten, en dan ook nog presteren op sportief gebied.”

Het komt duidelijk terug in het onderzoek: er waren door de jaren heen meer signalen en meldingen over misstanden in de sport. Maar er werd veel te weinig mee gedaan. ‘Binnen de directie en de staf heerste een cultuur van: wij weten het beter dan zij,’ zo staat in het rapport. Vandevelde: “Ik verplaats me in die ouders en atleten. Die zagen: hier klopt iets niet. Maar die nergens, tot en met NOC*NSF aan toe, iemand vonden die wilde luisteren.”

Nadat eind vorig jaar een ander rapport was uitgekomen over misstanden in het triatlon, toegespitst op 2020 en 2021, vond een grote schoonmaak plaats. Bestuur en directie van de bond vertrokken, net als een aantal stafleden. “Wij hebben toen als interim-bestuur en directie direct de opdracht voor dit vervolgonderzoek gegeven, omdat we een compleet beeld wilden hebben van de hele periode,” aldus Vandevelde.

Er waren, en zijn nog steeds, twee kampen in de sport. Een groep atleten zegt geen negatieve ervaringen te hebben gehad en is boos over de eerdere maatregelen. Dat leidt tot spanningen. Over Kingma wordt, zo meldt het rapport, in negatieve bewoordingen gesproken.

“Het botert niet in de mixed relay, en de olympische ploeg,” zo geeft Vandevelde bijvoorbeeld aan. “Dat heeft invloed op de prestaties. We moeten proberen wederzijds vertrouwen te herstellen en de kloof te overbruggen, om met elkaar door te kunnen. Of dat lukt, weet ik niet. Het zal sowieso tijd nodig hebben.”

Prestatie voor welbevinden

Naast de excuses gaat de bond ook kijken naar (financiële) genoegdoening voor betrokkenen. “We zullen onderzoeken wat passend en haalbaar is. Aanvragen daarvoor zullen we in behandeling nemen.” Heel concreet zijn er atleten die de vergoeding passend bij hun A-status geheel of gedeeltelijk hebben moeten inleveren.

De toenmalige bondsdirectie wilde die uitkeringen, tegen de regels in, verdelen onder meerdere atleten. Opvallend: NOC*NSF was van het gesjoemel met die toelages op de hoogte, maar kneep een oogje toe. De sportkoepel roemde meermaals het topsportprogramma van de Triathlon Bond, maar liet zich daarbij volgens het onderzoek leiden door prestaties in plaats van het welbevinden van atleten.

Er heerste dus een verziekt topsportklimaat, zo staat nu vast. “Natuurlijk is er een groep geweest die er geen last van heeft gehad. Zo werkt deze vorm van cultuur, er is incrowd en outcrowd. We moeten, na de excuses en de erkenning, naar de toekomst kijken. Er is een nieuwe technisch directeur, nieuwe coach en voor het zwemmen werken we tijdelijk met Marcel Wouda. Verstoringen moeten we uit de weg ruimen.”

Maya Kingma: ‘Er horen wel acties bij’

Maya Kingma kaartte de misstanden in haar geliefde triatlon overal aan, maar er veranderde niets. “Ik ben opgelucht dat het nu zwart op wit staat, en blij met de excuses.”

Vier jaar hield ze het vol. Toen verliet triatlete Maya Kingma (26) het Nationaal Trainingscentrum in Sittard. “Ik ben gevlucht, maar nooit ontsnapt. Want ik kan mijn beroep niet uitoefenen zonder de bond. Die heeft een monopolie.”

“Ik heb alle wegen bewandeld om zaken aan te kaarten. De hoofdcoach, de bondscoach, de technisch directeur, het bondsbestuur, de ledenraad. Daarna ook extern: NL Sporter, de atletencommissie van NOC*NSF, het Centrum Veilige Sport, NOC*NSF zelf. Overal kwam ik op een dood spoor.”

“Als ik daar vertelde dat ik me onveilig voelde of ongelukkig was, werd er niets mee gedaan. Moedeloos werd ik ervan. Ik heb altijd gedacht dat ik nog meer moest presteren om te worden geloofd. Tot ik een wedstrijd uit de WK-serie won en er niets veranderde. Het werd niet eens gevierd, want ik had iets aangekaart wat niemand wilde horen.”

Ze is blij dat de bond excuses aanbiedt en erkent dat ze ook als klokkenluider slecht is behandeld. “Maar er horen wel acties bij. Je kunt wel nieuwe poppetjes neerzetten, maar het gaat om de structuur en de visie van de bond. Nog steeds wordt bij het NTC voor jou bepaald met welke trainer en welke diëtist je moet werken. Dat moet om te beginnen een bondscoach zijn bij wie iedereen zich veilig voelt en die niemand persoonlijk traint en dus vaker ziet dan een ander. Ik heb hoop op een betere toekomst.”