PlusAchtergrond

Hoe Roman Abramovitsj zijn miljarden – en zijn imago – probeert veilig te stellen

Roman Abramovitsj nadat Chelsea in 2012 ten koste van Bayern München de Champions League had gewonnen. Beeld Michaela Rehle/REUTERS
Roman Abramovitsj nadat Chelsea in 2012 ten koste van Bayern München de Champions League had gewonnen.Beeld Michaela Rehle/REUTERS

Roman Abramovitsj heeft uit vrees voor sancties van de Britse overheid voetbalclub Chelsea te koop gezet. De 55-jarige Rus verdwijnt als een dief in de nacht uit Londen, en met pijn in het hart.

Geert Langendorff

Een spandoek in de kleuren van de Russische vlag met een beeltenis van Roman Abramovitsj aan de linkerzijde en de tekst ‘The Roman Empire’ in witte letters in het midden hangt al jaren over de railing van de tweede ring op Stamford Bridge. Noodgedwongen laat de Russische miljardair dit keizerrijk in West-Londen achter. De duistere herkomst van zijn rijkdom dwingt hem om Chelsea in de verkoop te zetten.

In een statement van 278 woorden maakte Abramovitsj woensdag bekend zijn aandelen van de hand te doen. ‘Besef alsjeblieft dat dit een ongelooflijk moeilijke beslissing was en dat het me pijn doet om op deze manier afscheid te nemen van de club,’ schreef hij. Voor een man die sinds zijn komst als eigenaar in 2003 geen enkel interview gaf, was dit een passage die inzicht gaf. Zijn liefde voor Chelsea zit diep.

Mengeling van ontzag en trots

Abramovitsj heeft nooit laten weten waarom hij een vermogen investeerde in de voetbalclub, maar zijn plezier was zeker in de beginperiode overduidelijk. Mr A, zoals hij in het Kremlin wordt genoemd, genoot tijdens overzeese trainingskampen van het gezelschap van toenmalig trainer José Mourinho en de verzameling sterren. Op foto’s staat hij met een mengeling van ontzag en trots op het veld naast spits Didier Drogba.

De onzichtbare baas – hij vertoonde zich steeds minder in het openbaar – liet in 2018 zien dat een politieke storm hem niet snel uit balans brengt. De Britse regering behandelde oligarchen als Abramovitsj na de vergiftiging van dubbelspion Sergej Skripal en zijn dochter Joelia in het Engelse Salisbury niet meer met fluwelen handschoenen. De aanvraag voor de verlenging van zijn visum werd geparkeerd, waarna hij de eer aan zichzelf hield.

Abramovitsj vroeg het Israëlische staatsburgerschap aan en kreeg een Portugees paspoort. De plannen om Stamford Bridge, het stadion van Chelsea, voor 1 miljard pond te verbouwen, goedgekeurd door het stadhuis van Londen, verdwenen in een la. Het Verenigd Koninkrijk bezocht hij daarna nog maar één keer, maar Abramovitsj kon het niet over zijn hart verkrijgen om Chelsea de rug toe te keren.

Boekhoudkundige truc

De invasie van Oekraïne door de troepen van president Vladimir Poetin maakte een einde aan zijn emotionele overwegingen. Toen het Westen economische sancties oplegde aan Rusland, besloot hij in actie te komen. In de jacht op steenrijke zakenlui met banden met het Kremlin zou Abramovitsj vanzelf aan de beurt komen. Zonder draconische maatregelen dreigde hij zijn kapitaal te verliezen.

Abramovitsj probeerde vorig weekeinde met een noodgreep een breuk met Chelsea te voorkomen. Door een deel van zijn belangen, weggestopt in brievenbusfirma’s op de Britse Maagdeneilanden, over te dragen aan de liefdadigheidsinstelling van de club, hoopte hij voldoende afstand te creëren tussen hemzelf en The Blues. De boekhoudkundige truc stuitte op intern verzet. Juridisch zaten er talloze haken en ogen aan.

Terwijl de tanks van Poetin doordenderden en Russische kanonskogels de binnenstad van Kiev verwoestten, eisten leden van het Britse parlement actie tegen Abramovitsj persoonlijk. Langer wachten was geen optie meer. Zijn portfolio met panden in Londen, waaronder een villa aan Kensington Palace Gardens, droeg hij over aan makelaars. Adviesbureau The Raine Group, gevestigd in New York, kreeg de opdracht Chelsea te verkopen.

Vader-zoonrelatie met Poetin

De Amerikaanse belangenbehartiger bood de club aan bij een selecte groep miljardairs. Een van hen, de Zwitser Hansjörg Wyss, trok het gordijn open door een interview aan een krant te geven. Abramovitsj, in een hoek geduwd, kwam vervolgens met zijn statement. Om de verkoop te vergemakkelijken schold hij een lening van 2 miljard euro aan de club kwijt. De winst gaat naar humanitaire hulp in Oekraïne.

Abramovitsj deed geen oproep om de oorlog te staken aan Poetin, met wie hij volgens de biograaf van de Poetin een vader-zoonrelatie onderhoudt. Nu Londen geen veilige haven meer vormt, kan Abramovitsj het zich niet veroorloven gebrouilleerd te raken met het regime in eigen land. Oligarchen die zich inlaten met politiek wacht een afrekening. Poetin deinst er niet voor terug hen kaal te plukken of, in het ergste geval, te laten vermoorden.

Met zijn gulle gebaar koopt Abramovitsj mogelijk extra tijd om zijn tegoeden uit het VK weg te halen. Tegelijkertijd probeert hij het restant van de bewondering voor hem onder de aanhang van Chelsea te behouden. Als Mr A Londen straks als een dief in de nacht verlaat, blijft het beroemde spandoek uit respect voorlopig voor hem hangen. Misschien wel voor altijd.