PlusExclusief

De achilleshiel van Ajax: afhankelijkheid van transferinkomsten

Voor de 4-0 overwinning op Borussia Dortmund kreeg Ajax internationaal veel lof. Beeld Pro Shots / Stanley Gontha
Voor de 4-0 overwinning op Borussia Dortmund kreeg Ajax internationaal veel lof.Beeld Pro Shots / Stanley Gontha

Ajax maakt indruk in Europa. Sportief heeft de club de weg naar de top van het internationale voetbal teruggevonden, maar hoe stevig is het fundament onder het succes?

Dick Sintenie

In de uren en dagen na de sensationele 4-0 overwinning op Borussia Dortmund trokken media in binnen- en buitenland alle registers open om het spel van Ajax te prijzen. Er klonk vooral bewondering door, verbazing wekt wat de club laat zien op het Europese schouwtoneel al lang niet meer. In het seizoen 2018-2019 was Ajax nog de revelatie in de Champions League. Twee jaar eerder stonden de Amsterdammers in de finale van de Europa League.

‘Dear Europe. We are back.’ In de aanloop naar die finale tegen Manchester United in Stockholm maakte het media/marketingteam van Ajax een prachtig filmpje over de sportieve wederopstanding van de club die internationaal een jaar of vijftien op de waakvlam had gestaan. Het was een virtuele flirt met het roemrijke verleden, toegespitst op de filosofie van Ajax: jong, talentvol, avontuurlijk en een tikkeltje brutaal.

Succes komt nooit uit de lucht vallen. Sinds het vertrek van Louis van Gaal in 1997 heeft bij Ajax achter de schermen – en soms ervóór – twee decennia een strijd om de macht gewoed, uitmondend in de (niet zo) fluwelen revolutie. Het werd daarna een komen, maar vooral een gaan van kopstukken in de organisatie: van Johan Cruijff (2015) tot technisch commissaris Theo van Duivenbode (2017) en van hoofd opleidingen Wim Jonk (2016) tot cultuurbewaker Dennis Bergkamp (2017).

Twee andere oud-spelers van de club namen de touwtjes steeds strakker in handen: algemeen directeur Edwin van der Sar en technisch directeur Marc Overmars. Zij worden bijgestaan door commercieel directeur Menno Geelen en financieel directeur Susan Lenderink. Zij volgde in 2019 Jeroen Slop op. Erik ten Hag is sinds januari 2018 hoofdtrainer, en daarmee een van de langstzittende coaches na Van Gaal.

Hogere salarissen en bonussen

Het vakmanschap van Ten Hag is niet (langer) betwist. Feit is wel dat de trainer beschikt over een selectie waarin de afgelopen jaren financieel enorm is geïnvesteerd. Ajax wil de Europese topclubs uitdagen, niet incidenteel maar structureel, en begroot ‘aanvallender’. Maar wie aanvalt, is kwetsbaar voor counters. In een snel veranderende voetbalwereld ligt het gevaar voor Ajax op de loer.

De bovengrens van aangekochte spelers is flink verhoogd. De club schrikt er niet voor terug om bedragen van 15 miljoen euro (Antony) of 22 miljoen euro (Sébastien Haller) neer te tellen. Aan lonen en premies is Ajax op dit moment bijna twee keer zoveel kwijt als in 2014 (zie grafiek). Vooral de salarissen en bonussen voor spelers zijn fors gestegen.

Ook de afschrijvingen op transfersommen is een zware kostenpost geworden. Een voetballer die voor 22 miljoen wordt gekocht, is voor het voetbalbedrijf een ‘machine’ die na verloop van tijd moet worden vervangen. Bij een contract voor vijf seizoenen komt de speler in kwestie derhalve jaarlijks voor 4,4 miljoen in de boeken. Die post is in een paar jaar tijd gestegen van 10 miljoen naar 60 miljoen euro.

Ajax moet alle zeilen bijzetten – en de wind sportief en zakelijk mee hebben – om zwarte cijfers te schrijven. Het afgelopen boekjaar was vanwege corona geen maatstaf, maar in het boekjaar 2019-2020 leed de club nog een operationeel verlies van 3 miljoen euro. De omzet bedroeg 162 miljoen, de kosten waren 165 miljoen. Dat verlies werd echter ruimschoots gecompenseerd door uitgaande transfers. De nettowinst kwam daardoor uit op 20 miljoen euro.

De handel in spelers is een belangrijke pijler onder het succes van Ajax, maar het is ook een wankele pijler. Inkomsten uit transfers zijn immers geen gegarandeerde inkomsten. Technisch directeur Overmars haalde tot nu toe vaak een stevige plus op die handelsbalans. Ajax was succesvol, voetballers als Matthijs de Ligt, Frenkie de Jong, Hakim Ziyech en Donny van de Beek speelden zich in de kijker bij Europese topclubs; het eigen vermogen groeide aan tot ruim boven de 200 miljoen euro.

Om meerdere redenen staat die belangrijke inkomstenbron voor Ajax nu onder druk. Zo slaagde Overmars er afgelopen zomer niet in David Neres en Nicolás Tagliafico te verkopen. Beide spelers hadden hun zinnen gezet op een vertrek en Ajax wilde ook uit financiële overwegingen meewerken aan een transfer. In het huidige boekjaar verkocht Ajax alleen Kjell Scherpen, Jurgen Ekkelenkamp en Noa Lang. Dat leverde een slordige 10 miljoen op. Ten opzichte van de post afschrijvingen (60 miljoen) moet Overmars voor het einde van het boekjaar (juni 2022) dus nog voor 50 miljoen euro aan spelers verkopen om quitte te spelen. Sinds het seizoen 2015-2016 maakte Ajax geen verlies meer op de spelershandel.

De Braziliaan Antony (rechts) met landgenoot David Neres, na zijn goal tegen PSV.  Beeld Pro Shots / Stanley Gontha
De Braziliaan Antony (rechts) met landgenoot David Neres, na zijn goal tegen PSV.Beeld Pro Shots / Stanley Gontha

Spelers zitten hun contract uit

Neres en Tagliafico hebben inmiddels geen basisplaats meer bij Ajax. Hun marktwaarde is flink afgenomen. Die markt heeft door corona toch al zware klappen gekregen. Veel clubs in Europa zijn financieel ver teruggeworpen. Een voetbalbolwerk als Barcelona is feitelijk failliet. Maar er is nog iets anders aan de hand: steeds vaker dienen spelers hun contract uit bij hun club, zodat zij zonder transfersom kunnen overstappen naar een andere werkgever. Ook topspelers als Kylian Mbappé (Paris Saint-Germain), Paul Pogba (Manchester United), Paulo Dybala (Juventus), Ousmane Dembélé (Barcelona) zijn na dit seizoen vrij om te gaan en te staan. Het betekent dat voor honderden miljoenen aan transfergeld aan de markt wordt onttrokken.

Ook Overmars ziet tot zijn afgrijzen voetballers bij Ajax gratis de deur uitlopen, zoals Brian Brobbey afgelopen zomer. Doelman Andre Onana en rechtsback Noussair Mazraoui volgen vermoedelijk over een half jaar. De transferwaarde van de huidige selectie is minder rooskleurig dan die op het eerste gezicht lijkt. Een aantal spelers is de dertig reeds gepasseerd (Blind, Tadic, Pasveer), sommigen hebben al een weinig geslaagd avontuur in het buitenland achter de rug (Klaassen, Haller, Berghuis) en voor bankzitters als Neres, Tagliafico en Perr Schuurs zullen de clubs niet al te diep in de buidel willen tasten.

De Braziliaan Antony, middenvelder Ryan Gravenberch (contract tot 2023) en Jurriën Timber (2024) zijn de kroonjuwelen van Overmars. Toch zal hij niet gerust zijn op de ontwikkelingen op de transfermarkt. Zal de carrousel weer gaan draaien – en pikt Ajax dan het broodnodige graantje mee? Wat de zaak ook al geen goed doet: spelers die Overmars voor de absolute hoofdprijs heeft verkocht, zoals De Ligt, De Jong, Ziyech en Van de Beek, komen bij hun huidige club niet of nauwelijks uit de verf. Ze zijn vooralsnog niet de visitekaartjes die Overmars zich had gewenst.

Meer over