PlusDa's Logisch

Ajax treft met Sporting een taaie, maar gehavende ploeg

In de rubriek Da’s Logisch analyseert Het Parool elke maandag ‘het spel achter het spel’. Met deze keer aandacht voor Sporting Lissabon, woensdagavond de Champions League-tegenstander van Ajax.

Een van de vele opstootjes tussen Sporting en Porto afgelopen weekend. Beeld Reuters
Een van de vele opstootjes tussen Sporting en Porto afgelopen weekend.Beeld Reuters

Zaterdag speelde regerend Portugees kampioen Sporting zijn eerste topwedstrijd van het seizoen. De onvrede dat er vier dagen voor het cruciale openingsduel in de Champions League met Ajax tegen Porto gespeeld moest worden, maakte in de eerste minuten al plaats voor ouderwets Portugese passie in een topwedstrijd. Twaalf gele en één rode kaart was de schade tussen Sporting en Porto – en de scheids kon alsnog moeilijk beticht worden van streng fluiten.

Dat Portugese ploegen precies het soort uitdagende, trainerende voetbal beheersen waar Nederlandse teams doorgaans moeite mee hebben, is een (op waarheid berust) voetbalcliché. Iedere voetbalfan heeft immers wel een herinnering aan een van de vele slagvelden tussen Oranje en Portugal.

Ajax-tegenstander Sporting past deels in die traditie. De ploeg van trainer Rúben Amorim pakte vorig seizoen de eerste landstitel in 19 jaar met een tactisch sluwe speelstijl en een soms onpasseerbare verdediging. Maar het etiket ‘counterploeg’ doet dit Sporting wat tekort, blijkt uit een analyse van de wedstrijden die het dit seizoen speelde.

Speelstijl

Hieronder is de veldbezetting van Sporting te zien, in aanloop naar de openingsgoal tegen Porto. Sporting speelt het ‘systeem van de toekomst’, 3-4-2-1, wat langzaamaan dé dominante speelformatie in balbezit aan het worden is in Europa: drie centrumverdedigers, backs die de gehele buitenbaan van het veld in hun eentje bestrijken, twee centrale middenvelders die als ‘lijm’ tussen defensie en aanval dienen en twee vrije aanvallers die in de zone achter en rond één diepe spits spelen.

Een voor Sporting typische veldbezetting. Beeld Screenshot Portugese tv
Een voor Sporting typische veldbezetting.Beeld Screenshot Portugese tv

Wat bovenstaande veldbezetting des Sportings maakt, is de onderlinge rolverdeling. Trainer Amorim kiest steevast voor één ‘zwervende’ vrije aanvaller (in dit voorbeeld de bovenste van de twee) en één vrije aanvaller die zich dicht bij de diepe spits voegt, om van daaruit loopacties in de diepte te maken.

De vermoedelijke opstelling en tactische uitgangsformatie van Sporting tegen Ajax. Beeld Sam Planting via ShareMyTactics
De vermoedelijke opstelling en tactische uitgangsformatie van Sporting tegen Ajax.Beeld Sam Planting via ShareMyTactics

De vrije aanvaller die diep moet gaan is in dit geval linksbuiten Nuno Santos. De manier waarop zijn dieptesprint wordt beloond, is ‘typisch Sporting’. Één bekeken crossbal vanuit de achterhoede op de rechtsback blijkt genoeg om een snelle uitbraak te forceren. Bij de tweede paal glijdt Nuno de 1-0 binnen.

De directe rol van Nuno Santos levert een goal op tegen Porto. Beeld Screenshot Portugese tv
De directe rol van Nuno Santos levert een goal op tegen Porto.Beeld Screenshot Portugese tv

Maar Sporting is niet alleen in staat om het spel op gerichte momenten effectief te versnellen. Het beheerst ook het vertragen in balbezit.

Zo bouwt de ploeg van Amorim op aparte wijze op vanuit de eigen achterhoede, wanneer er door de tegenstander fel druk wordt gezet. Op zulke momenten schuift de middelste centrumverdedediger - in onderstaand voorbeeld de tegen Ajax afwezige aanvoerder Sebástian Coates - naar voren als een soort extra middenvelder.

Dit terwijl een van de centrale middenvelders (João Palhinha) zich juist richting zijn verdediging laat uitzakken. Ondertussen staat de andere midmid (hieronder: ‘midmid 2'), Matheus Nunes, juist ver naar voren geposteerd, om als verbindingsman tussen opbouw en voorhoede te fungeren.

Sporting bouwt op onorthodoxe wijze op. Beeld Screenshot Portugese tv
Sporting bouwt op onorthodoxe wijze op.Beeld Screenshot Portugese tv

Louis van Gaal had het bij Oranje laatst over de tactische rolverdeling tussen zijn backs: als een ‘stuurwiel’ moesten zij spelen. Als de één mee wilde aanvallen, moest de ander achterblijven. En vice versa. Bij Sporting denkt trainer Amorim ook in tactische koppeltjes: hij paart een opbouwend sterke schoffelaar (Palhinha) op het middenveld aan een wat avontuurlijker dribbelaar (Matheus), terwijl hij voorin één creatieveling en één loper rondom zijn spits wil hebben.

Ook in defensief opzicht kan Sporting op meerdere manieren goed uit de verf komen. De goede verdediging vormde het fundament van de verrassende landstitel vorig seizoen: in liefst 20 van de 34 competitieduels hield Sporting de nul.

Hoewel de ploeg met drie fysiek sterke centrumverdedigers, twee loopgrage backs en twee verdedigend felle middenvelders ook prima in staat is om zich rondom het eigen strafschopgebied te nestelen, verdedigt Sporting regelmatig ‘positief’.

Ondanks de vijfmansverdediging zet Sporting op gerichte momenten ook flink druk vooruit. Beeld Screenshot Portugese tv
Ondanks de vijfmansverdediging zet Sporting op gerichte momenten ook flink druk vooruit.Beeld Screenshot Portugese tv

Geregeld zet het met de voorste vijf spelers flink druk naar voren en hanteert het (weliswaar met vijf man achterin) wel een hoge laatste lijn bij het verdedigen, zoals hierboven in het duel met Braga.

Sterspelers

Qua timing komt het Champions League-duel Ajax een stuk beter uit dan voor Sporting. De Portugezen missen namelijk hun sterspeler: Pedro ‘Pote’ Goncalves. Spelmaker Pote was vorig jaar sensationeel goed in de Portugese competitie, met 23 goals en vele creatieve ingevingen. Ook dit jaar stak hij er met kop en schouders bovenuit in Lissabon.

En Pote is niet de enige hoofdrolspeler uit de kampioensploeg die ontbreekt. De boomlange en beresterke verdedigingsleider Coates ontbreekt eveneens met een knieblessure. Daarnaast vertrok de internationaal meest gelouterde speler uit de selectie, midmid João Mario, naar rivaal Benfica. Ook hét pareltje uit de sterke eigen jeugdopleiding, linksback Nuno Mendes, is inmiddels weg. Het tienertalent vertrok op Deadline Day voor veel geld naar Paris Saint-Germain.

Het is het ietwat tragische lot van Sporting. Ondanks een zeer verrassende landstitel nopen de aanhoudende financiële problemen telkens weer tot verkopen. Het maakt de blessure van sterspeler Pote, die men in Lissabon per se niet wilde gaan, des te pijnlijker.

Toch verwelkomde Sporting één nieuwe topspeler in de selectie. In de deal voor toptalent Nuno bedong Sporting dat het Pablo Sarabia van PSG mocht huren. In Parijs was de linksbenige creatieveling weliswaar overbodig, maar op het afgelopen EK liet Sarabia (2 goals, 2 assists) nog in korte tijd zien een speciale speler te zijn. Als de Spanjaard fit genoeg is om te starten, zal hij de rol van Pote overnemen, als de wat meer uitzakkende vrije aanvaller.

Pablo Sarabia viert een goal bij Spanje. Beeld AP
Pablo Sarabia viert een goal bij Spanje.Beeld AP

De Portugese competitie levert sinds jaar en dag bruikbare spelers voor topclubs af. De immer heetgebakerde João Palhinha (57 kaarten in 205 profduels) lijkt in dat rijtje te zullen passen. Palhinha is tactisch slim, heeft een enorm loopvermogen, is groot en bezit een van de effectiefste tackles in Europa.

Schoffelaar Palhinha lijkt de volgende speler waar Sporting flink op gaat cashen. Beeld EPA
Schoffelaar Palhinha lijkt de volgende speler waar Sporting flink op gaat cashen.Beeld EPA

Zijn maatje op het middenveld, Matheus Nunes, is een andere speler om op te letten bij Sporting. De jonge Braziliaan is sierlijk aan de bal.

Kwetsbaarheden

Laten we er geen doekjes om winden: Sporting mist flink wat kwaliteit ten opzichte van het kampioenselftal van vorig jaar. Vooral het ontbreken van Pote scheelt veel. De spelmaker was vorig jaar goed voor 23 goals in de competitie. Slechts één andere speler in de selectie (Nuno, 7 goals) maakte meer dan 5 goals dat seizoen. De centrumspitsen, de duur aangetrokken en fysiek sterke Paulinho (28) en de wat wendbaardere Tiago Tomás, scoorden beiden slechts 3 goals voor Sporting vorig jaar.

Ook defensief kent Sporting zijn kwetsbaarheden. Zo zijn de centrumverdedigers weliswaar sterk en taai, maar kunnen ze wel in de problemen komen door hun gebrek aan beweeglijkheid. Vooral in situaties zoals hieronder, waar de back is uitgestapt om rugdekking te verlenen aan een drukkende buitenspeler, ogen veterenanen Luis Neto en Zouhair Feddal weinig explosief.

De centrumverdedigers van Sporting zijn op drukmomenten weinig wendbaar. Beeld Screenshot Portugese tv
De centrumverdedigers van Sporting zijn op drukmomenten weinig wendbaar.Beeld Screenshot Portugese tv

Aan Ajax de taak om Sporting in zulke kwetsbare momenten te krijgen. Dan moeten de Amsterdammers er eerst wel voor zorgen om niet al te veel mee te gaan in het felle, ‘Portugese’ spel van Sporting.

Luister onze Ajaxpodcast Branie:

Meer over